Αμήν!

Σήμερα αξιώθηκα να διαβάσω τις λεπτομέρειες για το τέλος ακίνητης περιουσίας. Και φυσικά ξεχειλίζει η οργή για το ότι αν το τέλος δεν πληρωθεί, η ΔΕΗ θα διακόπτει την παροχή ρεύματος.

Πολύ «συνταγματικό» μου ακούγεται αυτό, αλλά και από την άλλη, τι θα κάνουν οι συνταγματολόγοι; Αφού χρειαζόμαστε συνταγματολόγους για να ερμηνεύουν το κείμενο που καθορίζει τις σχέσεις κράτους και πολίτη, τότε τι να πω; Κατά τα άλλα δεν καταλαβαίνω σε τι διαφέρουν από τους ιμάμηδες; Και αυτοί το Κοράνι ερμηνεύουν.

Το εγκεφαλικό όμως σου έρχεται όταν διαβάζεις την εξαίρεση ναών και Ιερών Μονών από το τέλος. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, θα απαλλαγούν από το ειδικό τέλος ακίνητης περιουσίας οι ναοί και τα μοναστήρια, επειδή –λέει- εξυπηρετούν θρησκευτικούς και λατρευτικούς σκοπούς και θα επιβληθεί τέλος στην ακίνητη περιουσία της Εκκλησίας που προορίζεται για εμπορική εκμετάλλευση. Ο ΠΑΡΑΛΟΓΙΣΜΟΣ!!! Και ένα δεκάχρονο καταλαβαίνει ότι οι εκκλησίες και τα μοναστήρια είναι ΜΟΝΟ ακίνητα εμπορικής εκμετάλλευσης και βγάζουν εκατομμύρια.

Το παπαδαριό, βέβαια, αντέδρασε (σιγά μη γινόταν διαφορετικά. Γιατί; πιστεύατε κάτι άλλο;) επισημαίνοντας πως ΟΛΗ!! η ακίνητη περιουσία της Εκκλησίας και όχι μόνο οι ναοί και τα μοναστήρια, θα πρέπει να εξαιρεθεί από το ειδικό τέλος, επειδή η περιουσία της Εκκλησίας ανήκει στον Θεό και δεν είναι δυνατόν να φορολογηθεί ο Θεός. Πρώτον και κυριότερο γιατί δεν ξέρει κανείς που μένει! Τι θα γράφει ο λογαριασμός; Είναι Κύριος ή Κυρία; Το μόνο που δε λένε οι μουτζαχεντίν στην ανακοίνωσή τους είναι ότι έκαναν προσπάθειες να επικοινωνήσουν μαζί του/της και να τον/την ενημερώσουν για αυτά τα ανόσια που κάνει η συμμορία που κυβερνά το πιο θεοκρατικό κράτος του Κόσμου.

Παράλληλα, ο Αγιατολάχ-Ιερώνυμος αποκάλυψε τη συνομωσία. Δήλωσε πως η συμμορία ΔΕΝ έβαλε ειδικό τέλος στις εκκλησίες επειδή ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΒΛΑΨΕΙ την Εκκλησία της Ελλάδος. Εκθέτοντας το σχέδιο είπε πως αν η κυβέρνηση έβαζε τέλος στους ιερούς ναούς, οι παπάδες δεν θα το πλήρωναν. Επίτηδες! Ο στόχος; Να τους κόψει η ΔΕΗ το ρεύμα και να ξεσκίζονται μετά οι πιστοί να ρίχνουν χρήματα στο παγκάρι για κεριά και λαμπάδες. Τους βάζει που τους βάζει χέρι ο παπάς, να μη βλέπει κιόλας σε ποιον ή ποια το βάζει. Πόσο να αντέξει η χή(εί)ρα με τα πέντε ορφανά; Ρόζιασε!!!

Ο Αγιατολάχ-Ιερώνυμος σε μια αποστροφή του λόγου του, τόνισε (και ήξερε πολύ καλά τι έλεγε) πως η επιβολή τέλους στα ακίνητα της Εκκλησίας που είναι προς εμπορική εκμετάλλευση είναι αντισυνταγματική, αφού δεν έχει γίνει χωρισμός Κράτους και Εκκλησίας. Σύμφωνα με τον θρησκευτικό ταγό του πιο θεοκρατικού κράτους της Υφηλίου, από την στιγμή που φορολογούνται τα ακίνητα της Εκκλησίας, θα πρέπει να φορολογηθούν και τα κτίρια που ανήκουν στο Κράτος.

«Χασίσι ήπιε κι ο Θεός και έκανε την πλάση,
και το ‘δωσε στον Έλληνα κι αυτός να μαστουριάσει.»

Αμήν!

Όταν η θρησκεία αποτάσσεται το χρήμα!

Όλες οι Εκκλησίες βλέπουν στα δεινά της οικονομικής κρίσης μια ευκαιρία αναζωογόνησης της πίστης και προσαρμόζονται αναλόγως.

Κάθε οικονομική κρίση φέρνει δυσχέρειες στους πολλούς, καταστροφή σε αρκετούς, αλλά και μεγάλα κέρδη σε λιγότερους. Η κρίση του 1847 γέννησε, μαζί με το «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος», τη... Siemens! Δημιούργημα του Τόμας Εντισον, η General Electric αναπτύχθηκε πυρετωδώς στη Μακρά Ύφεση του 1873 - 1896. Χημικές βιομηχανίες, όπως η IG Farben, εξελίχθηκαν σε μεγαθήρια κατά τη Μεγάλη Ύφεση του 1929 - 1933. Όσο για τον κλονισμό της δεκαετίας του '70, αυτός γέννησε πρωτοπόρους της Πληροφορικής, σαν τη Microsoft του Μπιλ Γκέιτς.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και η τρέχουσα οικονομική κρίση θα αναδείξει τους δικούς της κερδισμένους, που θα πιουν νέκταρ από τα κρανία των ηττημένων. Άτομα και επιχειρήσεις, ιδεολογικά ρεύματα και πολιτικά κόμματα, έθνη και κράτη, θα υποβιβαστούν ή θα αναβαθμιστούν από το απρόβλεπτο ασανσέρ της ιστορίας.

Μεταξύ αυτών που υποδέχτηκαν την κρίση λιγότερο ως απειλή και περισσότερο ως ελπίδα αναζωογόνησης, ήταν και οι εκπρόσωποι όλων των μεγάλων... θρησκειών! Από το Βατικανό μέχρι την Τεχεράνη, οι ανώτατοι ταγοί όλων των δογμάτων εμφανίστηκαν να ομονοούν σε μια άκρως διαλεκτική ερμηνεία της συγκυρίας: Ότι για την κρίση φταίει η λατρεία του Μαμμωνά, αλλά και ότι είναι η ίδια η κρίση που προσφέρει μια χρυσή ευκαιρία αναζωογόνησης του θρησκευτικού πνεύματος.

Τα μηνύματα

«Σε εποχή οικονομικής κρίσης, παλιών και νέων μορφών φτώχειας... καλούμαστε να ανακαλύψουμε εκ νέου την ελπίδα της πίστης», διακήρυξε ο Πάπας Βενέδικτος στο μήνυμα της Κυριακής του Πάσχα, στην πλατεία του Αγίου Πέτρου. Ήταν ο ίδιος που είχε αποδώσει, τα Χριστούγεννα, την κρίση στον «θρίαμβο της απληστίας πάνω στο κοινό καλό», προσθέτοντας ότι η συνείδηση της ανθρωπότητας δεν μπορεί παρά να επαναστατεί απέναντι στο τεράστιο χάσμα που χωρίζει πλούσιους και φτωχούς, τόσο μεταξύ των εθνών, όσο και στο εσωτερικό τους.

Συντονισμένος στην ίδια συχνότητα με τον Ποντίφικα εμφανίστηκε ο φονταμενταλιστής πρόεδρος του Ιράν, Μαχμούντ Αχμεντινετζάντ. Μιλώντας πρόσφατα στην Αστάνα του Καζακστάν, διέγνωσε ότι αυτό που ζούμε «είναι μια ηθική κρίση και όχι απλώς μια χρηματοπιστωτική κρίση». Τον περασμένο Οκτώβριο, ο Αχμεντινετζάντ είχε δηλώσει, σε άλλη ομιλία του, στην ιρανική πόλη Μποτζούρντ, ότι «η οικονομία των ΗΠΑ καταρρέει γιατί εγκατέλειψαν τον Θεό και την ευλάβεια». Αλλά και ο αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι, Ρόουαν Γουίλιαμς, δήλωσε, στο δικό του πασχαλιάτικο κήρυγμα, ότι «σπάνια θα βρίσκαμε πιο ευνοϊκή εποχή για μια ζωή προσευχής και αυτοθυσίας από τη σημερινή εποχή της διεθνούς οικονομικής κρίσης».

Η αλήθεια είναι ότι η τελευταία χρονιά δεν ήταν ιδιαίτερα ευτυχής για τους εκκλησιαστικούς ταγούς, τουλάχιστον στη Δύση. Η αλλαγή φρουράς στον Λευκό Οίκο σηματοδότησε ένα τέλος εποχής (και) από τη σκοπιά του δημόσιου ρόλου της θρησκείας. Ο Τζορτζ Μπους είχε ταυτισθεί όχι μόνο με το πνεύμα της αντιισλαμικής Σταυροφορίας στην εξωτερική του πολιτική, αλλά και με τους «θρησκευτικούς πολέμους» εναντίον των αμβλώσεων, των βλαστοκυττάρων και του Δαρβίνου στο εσωτερικό της χώρας.

Σε αντίθεση με τον Τεξανό υπερσυντηρητικό, ο κοσμοπολίτης του Σικάγο που τον διαδέχθηκε συμβόλιζε με τον πιο εμφαντικό τρόπο- Αφροαμερικανός, με ρίζες στην Κένυα και παιδικά χρόνια στην Ινδονησία, αλλά και με κάμποσους μουσουλμάνους στην οικογένειά του- την κοσμική, πολυπολιτισμική Αμερική. Από την πρώτη στιγμή που εγκαταστάθηκε στο Οβάλ Γραφείο εξοστράκισε τη δεισιδαιμονία και απεκατέστησε τον ορθολογισμό- από τις σχέσεις της χώρας του με τον ισλαμικό κόσμο, μέχρι την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας. Μάλιστα, στην πανηγυρική ομιλία της ορκωμοσίας του, έγινε ο πρώτος Αμερικανός πρόεδρος που έκανε ρητά λόγο για ίσα δικαιώματα των αθέων.

Αλλά και στην Ευρώπη, οι πόλεμοι των Μπους - Μπλερ από τη μια πλευρά και η ενίσχυση του ισλαμικού φονταμενταλισμού από την άλλη, έβλαψαν κατά πολύ τη δημόσια εικόνα της θρησκείας. Στη Βρετανία, δημοσκόπηση του Guardiaέδειξε ότι άθεοι και αγνωστικιστές υπερβαίνουν τους πιστούς όλων των δογμάτων με αναλογία δύο προς ένα. Βιβλία αδιάλλακτων πολεμίων της μεταφυσικής, όπως ο βιολόγος Ρίτσαρντ Ντόκινς και ο δημοσιογράφος Κρίστοφερ Χίτσενς, έγιναν παγκόσμια μπεστ σέλερ.

Η εισβολή της μεταφυσικής

Ωστόσο, η είσοδος του καπιταλισμού στη Via Dolorosa προσφέρει όντως μια ευκαιρία Ανάστασης στο θρησκευτικό συναίσθημα. Oχι μόνο με την πολύ απτή μορφή της φιλανθρωπίας των Εκκλησιών, η οποία υπόσχεται προσωρινή ανακούφιση στα πιο απελπισμένα θύματα της κρίσης. Αλλά και ως ύστατο καταφύγιο παρηγοριάς για όλους αυτούς που βλέπουν από τη μια στιγμή στην άλλη σπίτι, δουλειά, σύνταξη- όλες τις σταθερές κι όλα τα μικρά όνειρα της «ορθολογικής» ζωής τους - να γκρεμίζονται σαν χάρτινοι πύργοι. Έστω κι αν η απάντηση των ιερατείων στον κοσμικό ανορθολογισμό δεν είναι, όπως έγραψε στην «Ηθική» του ο Σπινόζα, παρά το «να μας ρίξουν στο άσυλο της άγνοιας», αντιμετωπίζοντας τα ακατανόητα πάθη των θνητών, όπως των μικρών παιδιών που σκοτώθηκαν από το σεισμό της Λ' Ακουιλα, με το αφοπλιστικό, αλλά όχι και τόσο παρήγορο «άγνωσται αι βουλαί του Υψίστου».

Ακόμη και η κατ' εξοχήν ορθολογική Βρετανία εμφανίζεται εσχάτως περισσότερο δεκτική ως προς την εισβολή της μεταφυσικής στην πολιτική. Όπως τα παλιά χρόνια, που έκαναν λιτανείες για να ξορκίσουν τις επιδημίες και να δώσουν θάρρος στους μαχητές, ο Γκόρντον Μπράουν, την παραμονή της συνόδου του G-20 στο Λονδίνο, απευθύνθηκε στο χριστεπώνυμο πλήθος 2.000 εκλεκτών στον καθεδρικό ναό του Αγίου Παύλου.

Με τον επίσκοπο του Λονδίνου στο πλευρό του, ο Βρετανός πρωθυπουργός κήρυξε ενιαίο μέτωπο όλων των θρησκειών και των Εκκλησιών απέναντι στον κοινό εχθρό. «Ο ωμός υλισμός είναι απαράδεκτος», δήλωσε, για να προσθέσει ότι «η ανεξέλεγκτη παγκοσμιοποίηση των χρηματιστικών αγορών ξεπέρασε όχι μόνο τα εθνικά, αλλά και τα ηθικά σύνορα».

Πάντως, ο ηγέτης των Εργατικών δεν ξεπέρασε τα δικά του ταξικά σύνορα ώστε να εκδιώξει από τον Ναό του Αγίου Παύλου τους ευάριθμους χρηματιστές και όλους όσοι μετέτρεψαν τον οίκο του Θεού σε οίκο εμπορίου. Και πως θα το μπορούσε, άλλωστε, αφού ο εν λόγω Ναός βρίσκεται δίπλα στη χρηματιστική καρδιά του Λονδίνου, το Σίτι...

Ιnfo

• Καρλ Μαρξ, «Το εβραϊκό ζήτημα», Οδυσσέας, 2006.
• Μαξ Βέμπερ, «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού», Gutenberg, 1984.
• Μαξίμ Ροντενσόν, «Ισλάμ και Καπιταλισμός», Κάλβος, χ.χ. P
• iergiorgio Odifreddi, «Γιατί δεν μπορούμε να είμαστε Χριστιανοί και πόσω μάλλον Καθολικοί», Ιταμος, 2008.

Του Πέτρου Παπακωνσταντίνου. Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ του Μεγάλου Σαββάτου, 19 Απριλίου 2009.

Ο «Αριστοκρατικός αθεϊσμός» και η Αριστερά

Σε πρόσφατο άρθρο του στην «Ελευθεροτυπία», ο Τάκης Μίχας στηλιτεύει την «κόκκινη» Βενεζουέλα του Ούγο Τσάβες γιατί υπερψήφισε απόφαση του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ που καταδικάζει τη «δυσφήμηση της θρησκείας» ως προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Θεωρεί δε αυτή την κίνηση «δείγμα της πιο αξιοσημείωτης ίσως πολιτικής εξέλιξης των τελευταίων ετών: τη σύμπραξη… της αντιιμπεριαλιστικής Αριστεράς με τη λαϊκοθρησκευτική Δεξιά, την οποία βιώσαμε και στην Ελλάδα σε όλο της το μεγαλείο κατά τη διάρκεια των πολέμων στην πρώην Γιουγκοσλαβία». Τελειώνει δε με την παρατήρηση ότι «έχει κυλήσει πολύ νερό στ’ αυλάκι από τότε που ο Μαρξ αφόρισε τη θρησκεία ως το όπιο των μαζών».

Σε ό,τι αφορά τους «ανθρωπιστικούς» πολέμους εναντίον της Σερβίας, θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για μια άλλη, πολύ πραγματική, Ιερή συμμαχία της κοσμικής, ΝΑΤΟϊκής Δεξιάς με την Καθολική Εκκλησία, που έπαιξε ενεργό ρόλο στη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Όσο για τη Βενεζουέλα, η Συνέλευση των Καθολικών Επισκόπων υπονομεύει ανοιχτά τον Τσάβες με απροκάλυπτες πολιτικές παρεμβάσεις.

Φυσικά, η Αριστερά έχει ή οφείλει να έχει στη σημαία της το μαχητικό σύνθημα του Καντ «Sapere aude!»- Να εμπιστεύεσαι τον δικό σου νου! Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οφείλει να μετατρέψει σε πολιτικούς της εχθρούς τους απλούς ανθρώπους που πιστεύουν. Ήδη ο Ροβεσπιέρος, απαντώντας στα ερωτήματα των οπαδών του για την καθιέρωση της εορτής του «Υπέρτατου Όντος» είχε απαντήσει ότι «ο αθεϊσμός του κράτους θα ήταν υπερβολικά αριστοκρατικός».

Άλλωστε ο Μαρξ τόνισε κατ’ επανάληψη ότι ζητούμενο δεν είναι η φιλοσοφική αντίκρουση της θρησκείας, αλλά η άρση των κοινωνικών όρων της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης που γεννούν και ξαναγεννούν το θρησκευτικό φαινόμενο. Όσο για τον πολύ γνωστό, μαρξιστικό αφορισμό περί «οπίου του λαού», αποκτά το πραγματικό του νόημα μόνο σε συνάρτηση με τα συμφραζόμενα:

«Η θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, όπως είναι και το πνεύμα μιας δίχως πνευματικότητα κατάστασης. Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού… Η κριτική του ουρανού μετατρέπεται σε κριτικής της γης, η κριτική της θρησκείας σε κριτική του δικαίου, η κριτική της θεολογίας σε κριτική της πολιτικής… Η κριτική της θρησκείας είναι επομένως η εμβρυακή κριτική της κοιλάδας των δακρύων, που φωτοστέφανό της είναι η θρησκεία».

Του Πέτρου Παπακωνσταντίνου. Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ του Μεγάλου Σαββάτου, 19 Απριλίου 2009.

Η ασταθής σχέση Εκκλησίας - κεφαλαίου

Την εποχή της φεουδαρχίας, με τον κλήρο στον ρόλο της προνομιούχας «δεύτερης τάξης», η Καθολική Εκκλησία πολέμησε τα καινά δαιμόνια που εισήγαγε η ανερχόμενη μπουρζουαζία. Αυτού του είδους ο «αντικαπιταλισμός» δεν είχε, φυσικά, καμία σχέση με το πνεύμα της Ευαγγελικής ρήσης ότι είναι πιο εύκολο να περάσουμε μια καμήλα από το κεφάλι μιας βελόνας, παρά να μπουν στον παράδεισο οι πλούσιοι. Ήταν ένας οπισθοδρομικός, αριστοκρατικός «αντικαπιταλισμός», από τη σκοπιά της παρακμάζουσας δουλοπαροικίας.

Στο κλασικό έργο του, ο Μαξ Βέμπερ εξηγεί ότι το δόγμα του Καλβίνου περί «προκαθορισμού» των εκλεκτών, ωθεί τους πιστούς σε ένα ορθολογικό κυνήγι της «επιτυχίας», έτσι ώστε να συσσωρεύσουν σ’ αυτή τη ζωή θετική ένδειξη σωτηρίας. Από εδώ η συμβατότητα, κατά Βέμπερ, ανάμεσα στην αυστηρή προτεσταντική ηθική και τη λογική της ορθολογικής συσσώρευσης, που είναι σύμφυτη με τον καπιταλισμό. Στον Βέμπερ ανήκει και η ιδέα ότι η «απομάγευση του κόσμου» λόγω της ψυχρά ορθολογικής Νεωτερικότητας αφήνει ένα ψυχολογικό κενό, το οποίο έρχεται να καλύψει η θρησκεία.

Αρκετοί έχουν υποστηρίξει ότι το Ισλάμ, με την απαγόρευση της «ρίμπα» (τόκος), το υποχρεωτικό καθήκον της «ζακάτ» (εισφορές υπέρ των φτωχών) και άλλα στοιχεία του είναι ασύμβατο με το πνεύμα του καπιταλισμού. Οπως όλες οι θρησκείες του κόσμου, όμως, το Ισλάμ –κατ’ εξοχήν θρησκεία της πόλης και του εμπορίου– αποδείχτηκε ιδιαίτερα ευέλικτο. Αλλωστε, το Κοράνι μιλάει εκτενώς περί κληρονομιάς και ουδόλως επικρίνει την ιδιοκτησία. Και όπως τονίζει ο Γαλλοεβραίος ιστορικός Μαξίμ Ροντενσόν, «το Κοράνι είναι γεμάτο με τόσες αντιφάσεις, που και ο ίδιος ο διάβολος θα μπορούσε να βρει τσιτάτα να τον βολεύουν»!

Του Πέτρου Παπακωνσταντίνου. Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ του Μεγάλου Σαββάτου, 19 Απριλίου 2009.

Το Προσωπο: Ισαάκ Νεύτων

Ο τελευταίος μάγος

Λέγεται πως όταν ο Ναπολέων παρατήρησε με κάποια έκπληξη στον Πιερ - Σιμόν Λαπλάς ότι δεν είδε πουθενά τον Θεό στο επιστημονικό του έργο, ο μεγάλος φυσικομαθηματικός του απάντησε: «Ο Θεός, εξοχότατε, θα ήταν περιττή παράμετρος στις εξισώσεις της θεωρίας μου». Ακριβής ή όχι, η μαρτυρία έχει ισχυρή συμβολική σημασία: Καθώς οι θετικές επιστήμες, από την ίδια τους τη φύση, δέχονται ότι υπάρχει μια αντικειμενική πραγματικότητα, που υπακούει στους δικούς της, κοσμικούς νόμους, οι λειτουργοί τους πολύ συχνά κλίνουν προς τον υλισμό, τον αγνωστικισμό, τον Θεό - Φύση του Σπινόζα ή, το πολύ- πολύ, τον Θεό - ωρολογοποιό του Ντεκάρτ. Εναν Θεό, ο οποίος, αφού έφτιαξε το Σύμπαν - ωρολογιακό μηχανισμό και το «κούρδισε», προικίζοντάς το με τους νόμους της αέναης ελέλιξής του, το άφησε στην (αυστηρά προκαθορισμένη) μοίρα του.

Τέκνο αυτής της παράδοσης είναι και ο ευρέως γνωστός, Βρετανός βιολόγος και συγγραφέας, Ρίτσαρντ Ντόκινς (Το Εγωιστικό Γονίδιο, Η περί Θεού Αυταπάτη κ.α.). Μαχητικά άθεος και υπερασπιστής του κοσμικού κράτους, ο Ντόκινς πρότεινε κάποτε, μεταξύ σοβαρού και αστείου, να αντικατασταθεί, στην πολυπολιτισμική Βρετανία, η γιορτή των Χριστουγέννων από τον εορτασμό των γενεθλίων του… Ισαάκ Νεύτωνα! Ο θεμελιωτής της σύγχρονης Φυσικής, ο οποίος γεννήθηκε, σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυε τότε, στις 25 Δεκεμβρίου του 1642, είναι κοινός ευεργέτης της ανθρωπότητας και προσφέρει, κατά τον Ντόνικς, μια καλή δικαιολογία για διακοπές στους πάντες.

Είναι αλήθεια ότι το έργο που άφησε πίσω του ο Νεύτων προκαλεί δέος με την πρωτοτυπία, το βάθος και το σχεδόν υπερφυσικό εύρος του: Μηχανική, Βαρύτητα, Οπτική, Θερμότητα, Διαφορικός Λογισμός, Αλγεβρα - είναι τα κυριότερα γνωστικά πεδία όπου άφησε ανεξίτηλο στίγμα, όπως γνωρίζουν σήμερα οι μαθητές του λυκείου. Αν ζητούσαμε όλους τους φυσικούς να διαλέξουν τον επιστήμονα που άσκησε τη μεγαλύτερη επιρροή ανά τους αιώνες, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα ψήφιζαν τον Νεύτωνα, πολύ μπροστά και από τον «ροκ σταρ» της σύγχρονης Φυσικής, τον Αϊνστάιν - όσο κι αν ο ίδιος ο Νεύτων, παρότι δεν φημιζόταν για τη σεμνότητά του, είπε κάποτε: «Αν μπόρεσα να δω μακριά, ήταν μόνο γιατί στηριζόμουν σε ώμους γιγάντων»!

Παρόλα αυτά, ο Νεύτων είναι βέβαιο ότι όχι μόνο δεν θα χειροκροτούσε, αλλά θα έφριττε με την πρόταση του Ντόκινς. Ο συγγραφέας του Principia ήταν πιστός Χριστιανός -ίσως «αιρετικός» με τα μέτρα της εποχής, αλλά πιστός- και μάλιστα έγραψε περισσότερες σελίδες θεολογικού, παρά επιστημονικού περιεχομένου (αν και δεν έμεινε στην Ιστορία για την ποιότητα των μεταφυσικών του αναζητήσεων και δεν δέχθηκε να κοινωνήσει στο κρεβάτι του θανάτου). «Η θεωρία μου εξηγεί τους νόμους της βαρύτητας, αλλά δεν εξηγεί ποιος θέσπισε αυτούς τους νόμους», έγραψε χαρακτηριστικά.

Αν κάτι ενσάρκωσε ο Νεύτων, αυτό ήταν η συμβατότητα μεταξύ θρησκείας και αγοράς. Από το 1699 μέχρι τον θάνατό του, το 1727, ήταν επικεφαλής του Βασιλικού Νομισματοκοπείου. Υπηρέτησε (με το αζημίωτο) τα οικονομικά της Βρετανίας, στέλνοντας στην αγχόνη ή στο διαμελισμό πολλούς παραχαράκτες χωρίς το παραμικρό έλεος. Προσεβλήθη κι αυτός από τη διαδεδομένη, εκείνη την εποχή, μανία των αλχημιστών, που πάσχιζαν να μετατρέψουν φτηνά μέταλλα σε χρυσό. Αποτέλεσμα ήταν, στο πτώμα αυτού του έξοχου επιστήμονα, να βρεθούν πολύ ισχυρές συγκεντρώσεις υδραργύρου. Κι ήταν γι’ αυτό που ο διάσημος οικονομολόγος Τζον Μέιναρντ Κέινς, είπε κάποτε: «Ο Νεύτων δεν ήταν ο πρώτος της εποχής του Λόγου, αλλά ο τελευταίος των μάγων»!

ωχών) και άλλα στοιχεία του είναι ασύμβατο με το πνεύμα του καπιταλισμού. Οπως όλες οι θρησκείες του κόσμου, όμως, το Ισλάμ –κατ’ εξοχήν θρησκεία της πόλης και του εμπορίου– αποδείχτηκε ιδιαίτερα ευέλικτο. Αλλωστε, το Κοράνι μιλάει εκτενώς περί κληρονομιάς και ουδόλως επικρίνει την ιδιοκτησία. Και όπως τονίζει ο Γαλλοεβραίος ιστορικός Μαξίμ Ροντενσόν, «το Κοράνι είναι γεμάτο με τόσες αντιφάσεις, που και ο ίδιος ο διάβολος θα μπορούσε να βρει τσιτάτα να τον βολεύουν»!

Του Πέτρου Παπακωνσταντίνου. Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ του Μεγάλου Σαββάτου, 19 Απριλίου 2009.

Λάτρευαν τον Κάιν, αγάπησαν και τον Ισκαριώτη

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ: Ποιοι το έγραψαν, τι πρέσβευαν, γιατί τον θεωρούσαν όργανο της Σοφίας και ευεργέτη του ανθρώπινου γένους

Το πρόσωπο των ημερών είναι ο Ιούδας ο Ισκαριώτης. Και ήρθαν να μας τον θυμίσουν μέσω του απόκρυφου Ευαγγελίου «του».

Ενα από τα πολλά απόκρυφα κείμενα που παρουσιάστηκαν ως Ευαγγέλια, Επιστολές, Πράξεις και Αποκαλύψεις, οι συντάκτες των οποίων ήταν και είναι άγνωστοι, προερχόμενοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία από το ρεύμα του γνωστικισμού. Από ένα από αυτά τα ρεύματα προέρχεται και το «Ευαγγέλιο του Ιούδα», τους καϊνίτες. Επρόκειτο για παραφυάδα μιας παραφυάδας που προφανώς προερχόταν από ένα μεγαλύτερο και ισχυρότερο ρεύμα.

Η δράση των καϊνιτών ξεκίνησε στο τέλος 2ου μ.Χ. αιώνα. Τιμούσαν τον Κάιν, από τον οποίο πήραν το όνομά τους, ως όργανο Σοφίας και εχθρό του δημιουργού Θεού. Θεωρούσαν πως ο Κάιν είχε γεννηθεί από υψηλότερη δύναμη από εκείνην που γέννησε το αδερφό του Αβελ. Απέδιδαν ιδιαίτερες τιμές στον Ιούδα τον Ισκαριώτη γιατί αυτός -πίστευαν- γνώριζε όλη την αλήθεια για όσα συνέβαιναν στους κόλπους της ομάδας των ανθρώπων του Ιησού Χριστού. Πρέσβευαν ότι ο Ιούδας ο Ισκαριώτης είναι ο ευεργέτης του ανθρώπινου γένους. Με την προδοσία του ματαίωσε τα σχέδια του Ιησού Χριστού να διαφθείρει και να νοθεύσει την αλήθεια.

Γιόρταζαν την προδοσία του Ιούδα και ως Βίβλο είχαν το Ευαγγέλιο του Ιούδα. Για τους καϊνίτες πληροφορίες δίνουν ο επίσκοπος της Λυών Ειρηναίος, ο επίσκοπος Κύπρου Επιφάνιος και ο Τερτυλλιανός. Ολα τα παραπάνω καταγράφονται στην «Ιστορία των Δογμάτων» του Ανδρέα Θεοδώρου. Δεν είναι νέα και στον κύκλο των επιστημόνων έχουν αναλυθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Αξίζει όμως να περιγραφεί η δράση και τα πιστεύω μερικών ρευμάτων του γνωστικισμού την εποχή του χριστιανισμού. Κάποια από αυτά τα ρεύματα έγιναν αφορμή να αναπτυχθούν αιρέσεις την εποχή του Βυζαντίου, προκαλώντας προβλήματα στην επίσημα αναγνωρισμένη Εκκλησία. Ο Αλέξανδρος Καριώτογλου, διδάκτορας Θρησκειολογίας και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, μας περιέγραψε τα κυριότερα γνωστικά ρεύματα που αναπτύχθηκαν τον 2ο - 3ο αιώνα. Ρεύματα που αν και χάθηκαν στην πορεία του χρόνου, στάθηκαν αφορμή για να ανανεώνεται το ενδιαφέρον του κόσμου και των επιστημόνων.

Λίγο μαγεία, λίγο σεξ και ολίγη από Πλάτωνα...

ΟΛΕΣ ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ

• Ποιες είναι οι κυριότερες ομάδες των γνωστικών που παρουσιάστηκαν;
  

«Ο πρώτος γνωστικός είναι ο Κήρινθος από την Αίγυπτο, που έζησε τον 2ο αιώνα.

Αυτός, μας πληροφορεί ο επίσκοπος Ρώμης Ιππόλυτος, ήταν μορφωμένος άνθρωπος και έλεγε ότι υπάρχει μια ανώτερη και μια κατώτερη δύναμη. Διαχώριζε τον κόσμο της ύλης και του πνεύματος. Αρνούνταν την εκ παρθένου γέννηση του Χριστού, αρνούνταν τη θεότητα του Χριστού και έλεγε ότι ο Χριστός προσέλαβε την χάρη από τον ανώτερο θεό ώστε να μπορέσει να μιλήσει και να κηρύξει. Δεχόταν μ' έναν δικό του τρόπο την Ανάσταση. Κατεχόταν και από χιλιαστικές απόψεις.

Μετά τον Κήρινθο δημιουργήθηκαν, μέσα στο 2ο αιώνα, διάφορες ομάδες γνωστικίζουσες και ιουδαιοχριστιανικές αιρέσεις. Ο χριστιανισμός διαδόθηκε μέσα στον χώρο από τον οποίο ξεπήδησε. Οι πρώτοι χριστιανοί ήταν Ιουδαίοι οι οποίοι δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν τα πράγματα. Είχαν μια μεγάλη παράδοση πίσω τους, δεν μπορούσαν να ξεκαθαρίσουν το καθαρό μήνυμα του χριστιανισμού

* Τέτοιες ομάδες ήταν οι Ναζωραίοι, οι Εβιωναίοι που δέχονταν τον Χριστό ως άνθρωπο που γεννήθηκε από την ένωση του Ιωσήφ με τη Μαρία. Οταν βαφτίστηκε ήρθε το Αγιο Πνεύμα και του έδωσε κάποιες ιδιαίτερες δυνάμεις. Εδιναν σημασία στον Μωσαϊκό νόμο και το έργο του Χριστού το θεωρούσαν ως έργο ενός προφήτη και δασκάλου. Πίστευαν ότι ο Χριστός ήταν μία μετενσάρκωση.

* Μια άλλη ομάδα ήταν οι Ελκεσαίοι, που πήραν το όνομά τους από τον Ελκεσαίο, που ήταν ο αρχηγός τους. Δίδασκαν για τον Θεό, για τον υιό και για το Αγιο Πνεύμα. Το υιό τον ταύτιζαν μ' έναν αρσενικό άγγελο και το άγιο πνεύμα μ' έναν θηλυκό άγγελο. Τον υιό δεν τον ταύτιζαν με τον Ιησού αλλά μ' έναν άνθρωπο. Το κέντρο της διδασκαλίας τους ήταν το "νέο βάπτισμα" όπως το έλεγαν, στο όνομα του ύψιστου θεού και του μεγάλου βασιλέως, του υιού, και στη διάρκεια της βάπτισης είχαν επτά μάρτυρες που ήταν σ' ένα βιβλίο που είχε γράψει ο Ελκεσαίος.

Καθένας από τους αρχηγούς των ομάδων αυτών, έγραφε και κάτι. Σύμφωνα με τον Αγιο Επιφάνιο, η διδασκαλία της αίρεσης ήταν απόκρυφη, δηλαδή χρησιμοποιούσαν την αστρολογία ή τη μαγεία.

Χαρακτηριστικό της εποχής είναι ο συγκρητισμός. Δηλαδή αυτές οι ομάδες ανακάτευαν διάφορες ιδέες.

* Στη Συρία εμφανίστηκαν γνωστικοί, όπως ήταν ο Σύμων ο Μάγος, όπως αναφέρει και η Καινή Διαθήκη. Ηθελε να εξαγοράσει από τους Αποστόλους τη δύναμη που είχε ο Χριστός. Ηταν καλλιεργημένος άνθρωπος, καταγόταν από την Παλαιστίνη και ερμήνευε τα κείμενα αλληγορικά.

* Ο Μένανδρος, στη Συρία, χρησιμοποιούσε τη μαγεία. Πίστευε ότι ο κόσμος ήταν δημιούργημα των αγγέλων. Είχε κι αυτός ένα ειδικό βάπτισμα για τους οπαδούς.

* Ο Σατορνείλος, ένας άλλος γνωστικός, καταγόταν από την Αντιόχεια της Συρίας. Ανακάτευε τα ανατολίτικα ρεύματα με τον χριστιανισμό. Μιλούσε κι αυτός για έναν άγνωστο θεό που δημιούργησε αγγέλους. Ελεγε ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από αγγέλους και ότι ο θεός των Ιουδαίων ήταν πολύ κακός, ότι υπάρχει Σατανάς και δαίμονες. Διέκρινε τους ανθρώπους σε καλούς ή κακούς από τη φύση τους και ότι ο Χριστός φαινόταν ως Σωτήρας. Απαγόρευε το γάμο και το σεξ.

* Στην Αίγυπτο, ο Βασιλείδης, που καταγόταν από τη Συρία, είχε ένα σύστημα που ήταν συνδυασμός τού γνωστικισμού πάνω σε μια επιστημονική βάση τής εποχής και την ιδέα ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από έναν θεό που ήταν μια απρόσωπη δύναμη. Ο Χριστός είχε ανθρώπινη μορφή. Ηταν ένας άνθρωπος που ενώθηκε μ' ένα πνεύμα που έστειλε η απρόσωπη δύναμη.

* Ο Ισίδωρος καταπολεμούσε τους οπαδούς του Βασιλείδη. Αυτός έλεγε ότι ο Βασιλείδης καταργούσε την ελευθερία του ανθρώπου. Αλλά επειδή υπερτόνιζε την ελευθερία, κατέληγε σε ασυδοσία. Η ηθική ζωή γι' αυτόν ήταν αδιάφορη.

* Η έμπρακτη ανηθικότητα αποτελούσε τη βάση για τον Καρποκράτη, που ανέπτυξε το δικό του σύστημα που ήταν συνονθύλευμα από ποικίλα στοιχεία. Πήρε από τον Σαντορνείλο το μίσος για τον θεό των Ιουδαίων και εναντίον του νόμου, από τον Βασιλείδη τις θεωρητικές του αρχές και συνδύασε τις θεωρίες του πλατωνισμού για την ανάμνηση του κόσμου των ιδεών. Ελεγε ότι ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος, επειδή όμως η ψυχή του ήταν πολύ καθαρή διατήρησε μέσα του την ανάμνηση, γι' αυτό και ο θεός πατήρ τού έδωσε δύναμη για να ξεφύγει από τους κακούς αγγέλους,

* Ο Βαλεντίνος, στην Αίγυπτο, δανείστηκε από τον πλατωνισμό ότι ο επίγειος κόσμος αποτελεί ένα αντίτυπο του ουράνιου κόσμου των ιδεών. Από την πανθεϊστική φιλοσοφία των Ινδών επίσης πήρε την ιδέα ότι η υλική ύπαρξη οφείλει την προέλευσή της σε πτώση και εκφυλισμό κάποιου ανώτερου κόσμου υπάρξεως. Οι οπαδοί του χωρίστηκαν στα δυο. Από τη μια η ανατολική σχολή και από την άλλη η ιταλική σχολή.

* Μεταξύ όλων αυτών και οι καϊνίτες, μια παραφυάδα της παραφυάδας. Ολες αυτές οι παραφυάδες είχαν ονόματα αλλόκοτα. Ο Αγιος Ειρηναίος, επίσκοπος της Λυών αναφέρει τρεις τέτοιες παραφυάδες: τους καϊνίτες, τους βαρβηλίτες και τους οφίτες.

Οι καϊνίτες, άρχισαν τη δράση στο τέλος του 2ου μ.Χ. αιώνα, τιμούσαν τον Κάιν ως όργανο Σοφίας και ως εχθρό του δημιουργού θεού. Θεωρούσαν πως ο Κάιν είχε γεννηθεί από υψηλότερη δύναμη από εκείνη, που γέννησε τον αδερφό του, τον Αβελ.

Απέδιδαν ιδιαίτερες τιμές στον Ιούδα τον Ισκαριώτη, γιατί αυτός γνώριζε όλη την αλήθεια για όσα συνέβαιναν στους κόλπους της ομάδας των ανθρώπων του Ιησού Χριστού. Πρέσβευαν ότι ο Ιούδας ο Ισκαριώτης είναι ο ευεργέτης του ανθρώπινου γένους. Με την προδοσία του ματαίωσε τα σχέδια του Ιησού Χριστού να διαφθείρει και να νοθεύσει την αλήθεια. Γιόρταζαν την προδοσία του Ιούδα και ως βίβλο είχαν το Ευαγγέλιο του Ιούδα. Γι' αυτούς μας δίνουν πληροφορίες ο επίσκοπος της Λυών Ειρηναίος, ο Τερτυλλιανός και ο επίσκοπος Κύπρου Επιφάνιος. Οι καϊνίτες κυνηγήθηκαν από θρησκευτικούς αντιπάλους τον 3ο - 4ο αιώνα.

* Οι Αδαμιανοί, στις λατρευτικές τους συνάξεις παρουσιάζονταν τελείως γυμνοί, γιατί είχαν την Εκκλησία ως παράδεισο. Είχαν ελεύθερες σαρκικές μίξεις, μέσω των οποίων θεωρούσαν ότι έτσι θα έφταναν στην πνευματική τελειότητα.

* Ο Βορβοριανοί, οι οποίοι λέγονταν έτσι γιατί ήταν «ακάθαρτοι και βορβορώδεις στο νου».

* Οι πιο ...γαργαλιστικοί απ' όλους ήταν οι ...Στρατιωτικοί: είχαν ελεύθερες σαρκικές μίξεις μέσω των οποίων νόμιζαν ότι τελειοποιούνται πνευματικά για να φτάσουν στα επίπεδα του Χριστού. Ο ανοδικός κύκλος προέβλεπε 365 σαρκικές μίξεις, όσες και ο καθοδικός κύκλος. Οταν έφταναν τις 730 σαρκικές μίξεις θεωρούσαν ότι έφταναν το πνευματικό επίπεδο του Χριστού.

Οι ομάδες αυτές είχαν έναν δικό τους τρόπο για να κάνουν και τα μυστήρια. Κυρίως το βάπτισμα και τη θεία ευχαριστία, μέσω των οποίων επιδιωκόταν η κάθαρση από την αμαρτία και την πλήρωση της ψυχής. Στο βάπτισμα παρατηρούνταν ποικίλες θρησκευτικές πλύσεις και καθαρμοί που ήταν παρμένοι από τη βαβυλώνια και περσική θρησκεία και από πολλές ιουδαϊκές αιρέσεις. Γινόταν χρήση βαπτίσματος με νερό, φωτιά και πνεύμα.

Στη θεία ευχαριστία γίνονταν πράξεις μαγικές. Πολλές φορές δινόταν μόνο ψωμί, άλλοτε γάλα και μέλι. Ο Επιφάνιος μνημονεύει και έναν άλλο τρόπο που γινόταν το μυστήριο που έκαναν οι Στρατιωτικοί. Αυτοί κοινωνούσαν σπέρμα ανδρικό το οποίο θεωρούσαν ως το σώμα του Χριστού και το Πάσχα μεταλάμβαναν «αίμα εκ της εμμήνου ρήσεως των γυναικών» το οποίο θεωρούσαν ως το αίμα του Χριστού.

* Στην ορθόδοξη παράδοση τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά. Και τα περιγράφει με σαφήνεια ο Απόστολος Παύλος σ' ένα Ευαγγέλιο που διαβάζεται τη Μεγάλη Παρασκευή. Λέει ο Παύλος: "Δεν ξέρετε ότι λίγο προζύμι φουσκώνει το ζυμάρι; Βγάλτε λοιπόν από ανάμεσά σας το παλιό προζύμι για να γίνετε καινούργιο ζυμάρι αφού πραγματικά είστε το προζύμι της αμαρτίας, γιατί η δική μας γιορτή του Πάσχα συνίσταται στο γεγονός ότι θυσιάστηκε για χάρη μας ο Χριστός. Ας γιορτάσουμε λοιπόν το Πάσχα με ψωμί που περιέχει την παλιά ζύμη, τη ζύμη της αμαρτίας και της πονηρίας, αλλά με το άζυμο ψωμί της αλήθειας"».

Τι είναι τα απόκρυφα κείμενα και γιατί γράφτηκαν

«Τα απόκρυφα κείμενα χωρίζονται σε Ευαγγέλια, Πράξεις, Επιστολές και Αποκαλύψεις. Τα γνωστότερα είναι τα Ευαγγέλια. Με αυτά κάποιοι προσπάθησαν να δώσουν πληροφορίες για τη ζωή του Χριστού. Αυτός ήταν ο στόχος των ανθρώπων αυτών, που μπορεί να ήταν ευσεβείς άνθρωποι, άνθρωποι με φόβο επηρεασμένοι από το γενικό κλίμα της εποχής, καθώς υπήρχαν πολλά ρεύματα», μας λέει ο Αλέξανδρος Καριώτογλου.

«Προσπάθησαν να καταγράψουν αυτά που είχαν ακούσει, αυτά που είχαν διαβάσει, αν είχαν διαβάσει. Συνόψιζαν και φαντάζονταν πράγματα για το πώς μπορεί να έζησε ο Χριστός στην παιδική του ηλικία που δεν αναφέρονται στα επίσημα Ευαγγέλια δηλαδή από τα 12 έως τα 30 ή και στα παιδικά του χρόνια. Με στόχο να δώσουν κάποιες διδαχές, όπως τις ήθελαν αυτοί.

Πολλές φορές τα κείμενα ήταν φανταστικά. Ενα παράδειγμα, το κατά Θωμάν Ευαγγέλιο. Γράφει ότι ο Χριστός όταν ήταν μικρός έφτιαχνε πουλάκια από πυηλό, τα φύσαγε και αυτά ζωντάνευαν. Τέτοιους μύθους και τέτοιες ιστορίες δημιούργησαν μόνο και μόνο για να τονίσουν ότι ο Χριστός ήταν ένα θεϊκό πρόσωπο. Αυτά ο κόσμος δεν θα τα αποδεχόταν εάν δεν είχαν έναν τίτλο, όπως "Ευαγγέλιο", ή εάν δεν αποδίδονταν σε κάποιον όπως ο Θωμάς. Για να αποκτήσει κύρος ένα κείμενο έβαζαν έναν τίτλο. Τα απόκρυφα Ευαγγέλια έχουν ξεκαθαριστεί ήδη από τον 2ο αιώνα.

Εκείνη την εποχή αυτή η Εκκλησία είχε ξεκαθαρίσει ποια από τα κείμενα προέρχονταν από αληθινές μαρτυρίες και ποια από φανταστικές, που στη συνέχεια έφτιαξαν τα απόκρυφα Ευαγγέλια».

Πώς εμφανίστηκαν όμως τα απόκρυφα κείμενα και από ποιους;

* «Τους Ευαγγελιστές, δηλαδή τον Μάρκο, τον Ιωάννη, τον Λουκά, και τον Ματθαίο, τους ενδιέφερε το μήνυμα της Αναστάσεως που ζούμε αυτές τις ημέρες. Ο Χριστός έρχεται να απαλλάξει τον άνθρωπο από το φόβο του θανάτου, που είναι ο μόνιμος φόβος των ανθρώπων μέχρι και σήμερα. Ο,τι κι αν κάνουμε στη ζωή μας, έχει κέντρο αυτό το γεγονός. Δεν θέλουμε να πεθάνουμε. Και καμία θρησκεία δεν μπόρεσε να λύσει αυτό το πρόβλημα. Υποσχέθηκαν μιαν άλλη ζωή. Ολοι μεταθέτουν το πρόβλημα σε μία μετά θάνατον ζωή», εξηγεί ο επίκουρος καθηγητής και συνεχίζει: «Για την Εκκλησία είναι ένα γεγονός. Ο θεός προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση πλήρως. Σαν άνθρωπος που είναι, όταν έρχεται η στιγμή του θανάτου του λυτρώνεται, σπάει τα δεσμά του θανάτου και ανασταίνεται. Αλλά επειδή έχει προσλάβει την ανθρώπινη φύση, κατά συνέπεια και όλοι οι άνθρωποι έχουμε τη δυνατότητα της ανάστασης. Ολα τα υπόλοιπα που κάνουμε το Πάσχα, όπως λιτανείες, στολισμοί, είναι έθιμα και συνήθειες. Τα οποία μπορεί να βοηθούν, αλλά τέτοια έχουν όλες οι θρησκείες. Το μήνυμα του Χριστού που αναστήθηκε δεν το έχει καμία άλλη θρησκεία».

Στη λογική αυτή αναπτύσσονται οι γνωστικοί;

* «Στην προσπάθεια να κατανοήσουν οι άνθρωποι οι οποίοι ήταν και αγράμματοι, έρχονται οι Απόστολοι, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Υπήρχαν όμως, θα λέγαμε, και οι ψαγμένοι της εποχής, αυτοί που είχαν τις αγκυλώσεις τους, που έψαχναν τα πράγματα. Υπήρχε το μεγάλο ρεύμα του γνωστικισμού πριν από το Χριστό και το οποίο στη συνέχεια "εκχριστιανίζεται" κατά κάποιο τρόπο και εμφανίζονται οι πρώτοι χριστιανοί γνωστικοί».

Του Θωμά Τσάτση. Από την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ του Σαββάτου, 15 Απριλίου 2006

Η Άγια Νύχτα μέσα από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια

Τι λέει η θρησκευτική παράδοση για τη φάτνη, τα ζώα και τους μάγους. Από ανώνυμα ή ψευδεπίγραφα κείμενα, γραμμένα από τον 2ο αιώνα και μετά, ενεπνεύστησαν οι αγιογράφοι για να εικονίσουν τη γέννηση του Χριστού.

Από τον κανόνα δεν ξεφεύγει ούτε και το κοντάκιο των Χριστουγέννων, όπου ο υμνωδός πανηγυρίζει ότι "η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει και η γη το σπήλαιον τω απροσίτω προσάγει".

Η πραγματικότητα είναι ότι κανένα από τα δύο Ευαγγέλια του Ματθαίου και του Λουκά που διηγούνται τη Γέννηση δεν κάνουν λόγο είτε για σπήλαιο είτε για βόδι και όνο. Πρόκειται για στοιχεία της θρησκευτικής παράδοσης, προερχόμενα από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια.

Με τον όρο Απόκρυφα Ευαγγέλια οι θεολόγοι αναφέρονται σε διάφορα ανώνυμα ή ψευδεπίγραφα χριστιανικά κείμενα, γραμμένα από τον 2ο αι. μ.Χ. και έπειτα. Δεν συμπεριλαμβάνονται στον Κανόνα των 27 βιβλίων της Καινής Διαθήκης.

Όμως, σχετίζονται με αυτήν τόσο από πλευράς φιλολογικού είδους (είναι Ευαγγέλια, Πράξεις, Επιστολές, Αποκαλύψεις, αλλά και Διάλογοι, Ερωταποκρίσεις) όσο και από πλευράς περιεχομένου.

Το τελευταίο έχει την έννοια πως ορισμένα τουλάχιστον από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια αναφέρονται σε γεγονότα ή πρόσωπα, που περιέχονται στην Καινή Διαθήκη. Τα συμπληρώνουν, τα τροποποιούν ή δίνουν την προέκτασή τους.

Τα κείμενα αυτά, που δημιούργησε η φαντασία των πρωτοχριστιανών, αποδόθηκαν σε γνωστά πρόσωπα της Καινής Διαθήκης, που μπορεί να είναι από τον απόστολο Πέτρο και τον αδελφόθεο Ιάκωβο μέχρι τον Ιούδα τον Ισκαριώτη. Ορισμένα καταδικάστηκαν από την Εκκλησία, ενώ ορισμένα άλλα τροφοδότησαν τη λαϊκή ευσέβεια και ενέπνευσαν την εκκλησιαστική τέχνη.

Στο λεγόμενο πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου ή στο Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου:

• Περιγράφεται το σπήλαιο ως τόπος γέννησης του Ιησού.
• Αναφέρονται το βόδι και ο όνος να προσκυνούν τον νεογέννητο Χριστό.
• Σημειώνεται ότι κατά τη θαυμαστή στιγμή της εμφάνισης του Θεανθρώπου το σύμπαν έκθαμβο σταμάτησε τη ροή και την κίνησή του.
• Προσθέτεται ακόμα ότι κατά τη φυγή στην Αίγυπτο η Αγία Οικογένεια στεγάστηκε προσωρινά σε έναν ειδωλολατρικό ναό, όπου, με την εμφάνισή της και μόνο, κατέρρευσαν 365 αγάλματα που απεικόνιζαν ψεύτικους θεούς και δαίμονες.

Ονόματα μάγων

Στα Απόκρυφα οι εκ της Περσίας Μάγοι, που αναφέρει ο Λουκάς στο Ευαγγέλιό του, γίνονται τρεις και αποκτούν ονόματα. Είναι ο Γασπάρ, ο Βαλτάσαρ και ο Μελχιώρ, που στον Μεσαίωνα τιμήθηκαν ως άγιοι. Και άλλα ανώνυμα πρόσωπα της Καινής Διαθήκης ονοματίζονται στα Απόκρυφα:

• Ο Ρωμαίος εκατόνταρχος, που κατά τη Σταύρωση θα αναφωνήσει «Θεού υιός εστί», είναι ο Λογγίνος.
• Οι ληστές που σταυρώθηκαν "εις εκ δεξιών και εις εξ ευωνύμων" του Ιησού είναι ο Γίστας και ο Δισμάς.
• Η αιμορροούσα γυναίκα είναι η Βερονίκη.

Ακόμα και το περίφημο "Quo vandis Domine;" του Πέτρου περιλαμβάνεται στις Απόκρυφες Πράξεις του αποστόλου. Η ιεραποστολική δραστηριότητα των μαθητών του Ιησού περιλαμβάνεται στη θεματολογία αυτών των κειμένων.

ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ ΠΟΙΜΕΝΩΝ
Προσπάθησαν να βάλουν σε πειρασμό τον Ιωσήφ

Η προσκύνηση των ποιμένων είναι ένα αγαπημένο θέμα και στα Απόκρυφα Ευαγγέλια. Μόνο που εδώ δεν παρουσιάζονται μόνο οι ταπεινοί και ευλαβείς κτηνοτρόφοι, αλλά και ένας διαβολικός τύπος που θέλει να βάλει σε πειρασμό τον Ιωσήφ.

Πράγματι, ο Ιωσήφ εμφανίζεται σκεπτικός για τον λόγο ότι το παιδί δεν είναι δικό του. Αυτήν την κατάσταση θέλησε να εκμεταλλευτεί ο διάβολος. Μεταμορφώθηκε σε ποιμένα ονόματι Θύρσο και μάταια προσπάθησε να τον βάλει σε πειρασμό, ώστε να διώξει τη Μαρία και να κάνει κακό στον νεογέννητο Θεάνθρωπο.

Το επεισόδιο αυτό ιστορείται και σε βυζαντινές αγιογραφίες της Γέννησης, με την εικαστική απόδοση της γενικότερης ατμόσφαιρας και των γεγονότων που διαδραματίζονται στο σπήλαιο της Βηθλεέμ εκείνη την Άγια Νύχτα.

ΕΝΑ ΚΟΜΜΑΤΙ ΣΠΑΡΓΑΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΒΡΕΦΟΣ ΤΟΥΣ ΕΔΩΣΕ Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ
Ενας άγγελος οδήγησε τους μάγους στη φάτνη - Τέσσερις εκδοχές για την καταγωγή τους

Οι Μάγοι που προσκύνησαν το Θείο Βρέφος ήταν άνδρες σοφοί που δεν ανήκαν στο πολιτιστικό περιβάλλον του Ιησού. Επρόκειτο για τους πρώτους εθνικούς που αναγνώρισαν και λάτρεψαν τον Χριστό.

Κατά το Ευαγγέλιο του Ψευδο- Ματθαίου, οι Μάγοι δεν περιορίστηκαν στην από κοινού προσφορά σμύρνας, λιβανιού και χρυσού, αλλά και καθένας χωριστά προσέφερε από ένα κομμάτι χρυσό, τονίζοντας μ αυτό τον τρόπο τη βασιλική πτυχή της Γέννησης.

Σε ένα άλλο Απόκρυφο, το λεγόμενο αραβικό Ευαγγέλιο της παιδικής ηλικίας του Ιησού, αναφέρεται ότι οι Μάγοι οδηγήθηκαν στον Χριστό όχι από αστέρι, αλλά από έναν άγγελο. Προστίθεται, μάλιστα, και το εξής:

Η Θεοτόκος θέλησε να ανταποδώσει στους επισκέπτες και προσκυνητές τα δώρα που εναπόθεσαν στη φάτνη. Τους έδωσε ένα κομμάτι σπάργανο, από εκείνο που είχε τυλίξει το Βρέφος. Εκείνοι μετέφεραν το κειμήλιο στον τόπο τους και το φύλαξαν με ευλάβεια.

Περί της καταγωγής των Μάγων πολλά αναφέρονται.

• Ο Ιουστίνος, θεολόγος οσιομάρτυς καταγόμενος από τη Φλάβια - Νεάπολη, θεωρούσε ως τόπο προέλευσής τους την Αραβία.
• Ο Τερτυλλιανός υποστηρίζει το ίδιο, προσθέτοντας ότι είχαν βασιλική ιδιότητα.
• Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και ένας από τους Τρεις Ιεράρχες, πίστευε ότι οι Μάγοι ήταν Πέρσες.
• Ο Αγιος Αθανάσιος, Πατριάρχης Αλεξανδρείας, είχε την άποψη πως ήταν Αιγύπτιοι.

Στη βυζαντινή αγιογραφία επικράτησε να απεικονίζονται οι Τρεις Μάγοι ως Πέρσες με τα χαρακτηριστικά ενδύματα που συνηθίζονταν εκείνη την εποχή στην αυτοκρατορία του ζωροαστρισμού. Ετσι τους ζωγράφισε ο ανώνυμος καλλιτέχνης στις τοιχογραφίες του Ναού της Γεννήσεως στους Αγίους Τόπους.

Τα Ιεροσόλυμα κατέλαβε το 614 μ.Χ. ο Χοσρόης Β, οπότε τα στρατεύματά του επιδόθηκαν σε εκτεταμένες λεηλασίες και καταστροφές. Στον Ναό της Γεννήσεως σταμάτησαν τους βανδαλισμούς όταν ανάμεσα στις περίτεχνες αγιογραφίες διέκριναν τους τρεις συμπατριώτες τους. Τους ξεχώρισαν από τα χαρακτηριστικά ρούχα με τα οποία τους είχε ντύσει ο λεπτολόγος ζωγράφος.

Οι Μάγοι προφανώς ήταν σπουδασμένοι άνθρωποι με κύρος, που ασκούσαν θρησκευτική και πολιτική επιρροή στην πατρίδα τους. Είχαν πρόσβαση σε αστρολογικές και υπερβατικές γνώσεις. Πιθανώς να ήταν ιερείς του ζωροαστρισμού.

ΤΟΝ 8ο ΑΙΩΝΑ μ.Χ.
Αναφορές στο βόδι και τον όνο που στέκονται στη φάτνη κάνει ο Ψευδο-Ματθαίος

Το βόδι και ο όνος, που στέκονται πίσω από τη φάτνη με τον νεογέννητο Χριστό, εμφανίζονται στο Απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία Απόκρυφα και χρονολογείται στον 8ο αι. μ.Χ. Το περιστατικό μνημονεύεται προς επιβεβαίωση προφητειών του Ησαϊα και του Αββακούμ.

Αναφέρει ο Ψευδο-Ματθαίος ότι τρεις μέρες μετά τη Γέννηση η επίτοκος Μαρία μετακινήθηκε από το Σπήλαιο και μπήκε σε έναν στάβλο, όπου παρέμεινε για άλλες τρεις μέρες. Εκεί, στον στάβλο, βρήκε πρόχειρη μια φάτνη, όπου εναπόθεσε το Νεογέννητο. Ετρεξαν να το προσκυνήσουν ένα βόδι και ο όνος. Και προσθέτει:

"Τότε εκπληρώθηκε ο λόγος του προφήτη Ησαϊα: "Το βόδι γνώρισε τον αφέντη του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του". Τα ίδια τα ζωντανά, το βόδι και ο όνος, έχοντας Αυτόν στη μέση αδιαλείπτως τον προσκυνούσαν. Τότε εκπληρώθηκε ο λόγος του προφήτη Αββακούμ: "Εν μέσω δύο ζωντανών θα φανερωθείς"".

Η εγκατάσταση προηγουμένως στο σπήλαιο αναφέρεται στο Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου. Μάλιστα περιγράφεται ως έκτακτο γεγονός και ως λύση ανάγκης, διότι οι ωδίνες έπιασαν την Παναγία λίγο έξω από τη Βηθλεέμ, στο χωριό όπου ήταν υποχρεωμένοι να απογραφούν Αυτή και ο Ιωσήφ. Ο Ιωσήφ, κατά τη διήγηση του Ιακώβου, μόλις αντιλήφθηκε ότι τη Μαρία είχαν πιάσει οι πόνοι, την κατέβασε από το υποζύγιο στο οποίο επέβαινε. Βρέθηκε σε απόγνωση μέσα στην ερημιά. Αλλά, όπως σημειώνεται στο κείμενο, γρήγορα "εκεί βρήκε ένα σπήλαιο και έβαλε μέσα τη Μαρία".

Διαφορετική είναι η ιστόρηση στο Ευαγγέλιο του Λουκά. Ο Λουκάς αναφέρει ότι βρίσκονταν ήδη στη Βηθλεέμ, όταν "ήρθε η ώρα της Παναγίας να γεννήσει".

Λογικό φαίνεται το ζευγάρι να μην αναζήτησε στέγη σε στάβλο, αλλά σε κάποιο από τα δωμάτια φιλοξενίας που διέθεταν τα ιουδαϊκά σπίτια. Με αυτήν την άποψη συμφωνεί και ο Ευαγγελιστής Λουκάς, ο οποίος κάνει λόγο για "κατάλυμα" που βρήκαν ο Ιωσήφ και η Μαρία.

Η λέξη κατάλυμα ήταν γνωστή στον Λουκά και τη χρησιμοποίησε άλλη μια φορά στο Ευαγγέλιό του. Τη χρησιμοποίησε εκεί που γίνεται αναφορά στον Μυστικό Δείπνο. Κατάλυμα ήταν το δωμάτιο του σπιτιού που του παραχωρήθηκε το Πάσχα για να φάει με τους μαθητές του.

Ως εκ τούτου γίνεται λόγος για δωμάτιο φιλοξενίας και όχι για στάβλο. Μάλιστα, σε άλλο σημείο η Αγία Γραφή, αναφορικά με την επίσκεψη των Μάγων, επισημαίνει ότι έγινε "εις οικίαν".

Μια σπηλιά που κτηνοτρόφοι χρησιμοποιούν για στάβλο, μερικά ζώα, ο Ιωσήφ, η Μαρία, το Θείο Βρέφος ξαπλωμένο και σπαργανωμένο στη φάτνη, οι ποιμένες και πιο πέρα οι μάγοι. Αυτά είναι τα βασικά στοιχεία που ακολουθούν οι αγιογράφοι της ορθόδοξης βυζαντινής παράδοσης για να εικονίσουν το μέγα γεγονός της Γέννησης του Χριστού. Το ίδιο συμβαίνει πάνω κάτω με τα κάλαντα.

Του Θοδωρή Ρουμπάνη. Από το ΕΘΝΟΣ της Τετάρτης, 24 Δεκεμβρίου 2008.

Η Πλατυτέρα των Ουρανών

Από τον συνάδελφό μου Γιώργο Μπενέα.

Κύριε ελέησον!!!

Στις καλοκαιρινές διακοπές μου σ’ ένα χωριό της Μεσσηνίας, βλέποντας την προσπάθεια που γινόταν από τον εφημέριο και το εκκλησιαστικό συμβούλιο για την αγιογράφηση του ναού, έλαβα την απόφαση να συνεισφέρω οικονομικά για την αποπεράτωση του έργου.

Κατόπιν συνεννοήσεως και αφού με παρέπεμψαν και στον αγιογράφο, αποφάσισα να αναλάβω το κόστος κατασκευής της Πλατυτέρας των Ουρανών στο Ιερό του ναού.

Επειδή για τους γνωρίζοντες το Ιερό είναι χώρος μέσα στον οποίο πέρασα τα παιδικά μου χρόνια ντυμένος μονίμως παπαδάκι, η πράξη μου αυτή αποκτούσε ιδιαίτερη σημασία για μένα και έφερνε στο νου μου νότες νοσταλγίας.

Επιστρέφοντας στην Αθήνα, πέσαμε στον καταιγισμό των ειδήσεων και των δημοσιευμάτων για τα κατορθώματα των μοναχών της Μονής Βατοπεδίου και όχι μόνον.

Επηρεασμένη η γυναίκα μου απ’ όλα αυτά μου ζήτησε να ξανασκεφτώ την υπόθεση της δωρεάς.

• Εντάξει ρε Γιώργο, καταλαβαίνω, αλλά μήπως είναι πολλά τα λεφτά; Εξάλλου δε βλέπεις τι γίνεται εκεί στο Άγιο Όρος; Τι γίνεται και με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις της εκκλησίας;
  
• Τι να κάνουμε τώρα, της λέω, αφού το αποφασίσαμε άντε να μιλήσω με τον αγιογράφο μήπως και γράψει το όνομά μας με μεγαλύτερα γράμματα από αυτά της Πλατυτέρας των Ουρανών, να φαίνεται από μακρυά, ακόμα κι από τον γυναικονίτη ! Να όπως γίνεται και με την φανέλα της αγαπημένης μας ομάδας που το όνομα και το σήμα του χορηγού είναι μεγαλύτερο από το τριφύλλι !
  

Βέβαια, μεταξύ αστείων και σοβαρών και με αυτά που διαρκώς αποκαλύπτονται στον χώρο της εκκλησίας, βλέπω να κλονίζονται σε τέτοιο βαθμό οι πιστοί που θα τους παρακαλάνε οι επίτροποι να αγοράσουνε κερί όπως παρακαλάνε τα γυφτάκια στα πανυγήρια να πάρεις κερί από αυτά.

Τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 λέγαμε εκεί στην ΟΝΝΕΔ για τα καλά της ελεύθερης οικονομίας, αλλά τριάντα χρόνια μετά διαπιστώνουμε πως οι τότε Κνίτες (σήμερα;) τα κάνουν πράξη και αναδεικνύονται στις μέρες μας οι καλύτεροι επιχειρηματίες, με τους νεοφιλελεύθερους πολιτικούς να τους υπηρετούν κι εμείς να μένουμε άναυδοι.

Μάγος των deals ο Γερμανός, μάγος των real estates ο Εφραίμ !

Ποιος να μας το έλεγε τότε, τα χρόνια της έντονης αντιπαράθεσης, πως θα ερχόταν μέρα που θα τρέχαμε για εξομολόγηση στο Βατοπέδι στον Εφραίμ.

Τώρα βέβαια με αυτά που αποκαλύπτονται αρχίζω να σκέφτομαι μήπως είναι πρόσχημα η εξομολόγηση, μήπως ο Ηγούμενος παραδίδει ιδιαίτερα μαθήματα ελεύθερης οικονομίας στους πολιτικούς μας που τον επισκέπτονται, ή μήπως εκτελούν από κοινού συμβολαιογραφικές πράξεις.

Είχα επισκεφθεί το Άγιο Όρος το 1980 – 81 χωρίς τηλέφωνο, χωρίς ρεύμα, με αμέτρητα σκαλοπάτια, και δασικά μονοπάτια, χωρίς ασανσέρ, χωρίς ασφαλτόδρομους, χωρίς πολυτελή 4Χ4, χωρίς σουίτες.

Καθόσουν μια εβδομάδα και βγαίνοντας στην Ουρανούπολη νόμιζες ότι ερχόσουν από άλλον πλανήτη, από άλλη εποχή, από το Βυζάντιο ίσως.

Η νηστεία, το φως των κεριών και των λυχναριών, οι οδοιπορείες, η έλλειψη επικοινωνίας με τους έξω, η έλλειψη πολυτέλειας, η φιλοξενία, η διάθεση προσφοράς των μοναχών, το λουκούμι, το δροσερό νερό, το τσίπουρο, το ταχίνι, συντελούσαν σ’ αυτή την ψευδαίσθηση.

Αλλά να που το ανακάλυψαν και το Άγιο Όρος τα ευρωπαϊκά προγράμματα, τα ΣΔΙΤ, οι μεγαλοεργολάβοι με τις Ψυχάρες τους και τους διορισμένους Διοικητές που για την Ψυχή τους, την Ψυχάρα τους θα έλεγα, άρχισαν να τα αλλάζουν όλα.

Όχι δεν σκοπεύω πλέον να ξαναεπισκεφθώ το Άγιο Όρος γιατί πολύ απλά θέλω να το θυμάμαι όπως ήταν τότε, όπως το αποθανάτησα με την φτηνή φωτογραφική μηχανή μου και στο μυαλό των παιδικών μου χρόνων.

Άλλωστε δεν μπορώ να φανταστώ πως θα ΄ρθει μέρα που θα πάω για εξομολόγηση στο φίλο μου το Μιχάλη το Σελέκο της τοπικής μας ΚΟΒΑ ας πούμε, με το βαρύγδουπο Ευλάμπιος, Εφραίμ, Αγάπιος, Ακάκιος, η όπως αλλιώς αποφασίσει να λέγεται.

Φυσικά ούτε αυτός πιστεύω, φαντάζεται να ασπασθεί την καλογερική στο μέλλον, αλλά λέμε τώρα.

Επειδή όμως ποτέ μη λες ποτέ, ίσως να υπάρξει μια περίπτωση στο μέλλον να επισκεφθώ τους Άγιους Πατέρες.

Εάν όλα πάνε καλά, όταν έρθει η ώρα να αξιοποιήσω τα παραθαλάσσια ακίνητά μου στην Μεσσηνία στήνοντας τουριστικές επιχειρήσεις, θα πρέπει οπωσδήποτε εκτός από την προστασία της Πλατυτέρας των Ουρανών, να συμβουλευθώ και τον μάγο του real estate, τον Πανάγιο Εφραίμ, ο οποίος εδώ που τα λέμε την περιουσία του μοναστηριού του αύξησε, εκείνα τα ντουβάρια οι πολιτικοί που εξομομολογεί τι κάνουν, που του τα ξεπούλησαν όλα (με το αζημίωτο;) και μας ξετίναξαν στη φορολογία !

Χαϊδάρι, Σεπτέμβριος 2008
ΜΠΕΝΕΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

E-mail: beneas13@hol.gr

Αστρονομικώς, το Πάσχα πέρασε!

Το Ιουλιανό Ημερολόγιο και ο Κύκλος του Μέτωνα για τις πανσελήνους ευθύνονται για την απόκλιση που μετέθεσε τη γιορτή από τις 23 Μαρτίου στις 27 Απριλίου.

Σε λάθος ημερομηνία έχει καθιερωθεί να γιορτάζουμε το Πάσχα: για παράδειγμα, σύμφωνα με τους αστρονομικούς υπολογισμούς, θα έπρεπε να γιορτάσουμε την Κυριακή 23 Μαρτίου- την πρώτη Κυριακή μετά την εαρινή ισημερία.

Όμως το γιορτάζουμε την Κυριακή 27 Απριλίου, περίπου ένα μήνα αργότερα.

«Το Ιουλιανό Ημερολόγιο και ο λεγόμενος Κύκλος του Μέτωνα ευθύνονται για τη λανθασμένη ημερομηνία που γιορτάζουν οι Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες το Πάσχα. Το όλο θέμα του προσδιορισμού του Πάσχα είναι ένα απλό αστρονομικό- μαθηματικό πρόβλημα», λέει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του Ευγενίδειου Πλανηταρίου κ. Διονύσης Σιμόπουλος.

Στους πρώτους τρεις αιώνες της χριστιανοσύνης οι διάφορες Εκκλησίες γιόρταζαν το Πάσχα σε διαφορετικές ημερομηνίες. Άλλες κατά το παράδειγμα των Αποστόλων Ιωάννη και Παύλου, σύμφωνα με την ημέρα του θανάτου του Χριστού, την 14η ημέρα του εβραϊκού μήνα Νισάν και άλλες την Κυριακή μετά την πρώτη εαρινή πανσέληνο.

Η Οικουμενική Σύνοδος.
Το χάσμα αυτό ήρθε να γεφυρώσει η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια της Βιθυνίας, που συνεκλήθη από τον Μέγα Κωνσταντίνο και όριζε: «Το Πάσχα θα πρέπει να εορτάζεται την Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης, και αν η πανσέληνος συμβεί Κυριακή τότε να εορτάζεται την επόμενη Κυριακή, για να μην συμπέσει με τον εορτασμό του Εβραϊκού Πάσχα».

«Ο εορτασμός του Πάσχα λοιπόν συνδέθηκε άμεσα με την εαρινή ισημερία και την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης. Για να βρούμε επομένως ποια είναι η ημερομηνία εορτής του Πάσχα αρκεί να υπολογίσουμε ποια είναι η ημερομηνία της πρώτης εαρινής πανσελήνου», λέει ο κ. Σιμόπουλος.

Το του Καίσαρος.
Πρώτος υπαίτιος για τη σύγχυση που επικρατεί είναι ο Ιούλιος Καίσαρας και το ημερολόγιο που θέσπισε με τη βοήθεια του Έλληνα αστρονόμου Σωσιγένη. «Το Ιουλιανό Ημερολόγιο δεν ήταν ακριβές, καθώς υπήρχε μια μικρή απόκλιση 11 λεπτών και 13 περίπου δευτερολέπτων στον υπολογισμό του ηλιακού έτους. Το μικρό αυτό λάθος κάθε τέσσερα χρόνια γίνεται περίπου 45 λεπτά και κάθε 129 χρόνια φτάνει την μια ολόκληρη ημέρα», σημειώνει ο κ. Σιμόπουλος.

Η ελληνική πολιτεία το 1923 αντικατέστησε το Ιουλιανό Ημερολόγιο με το Γρηγοριανό, αφαιρώντας 13 ημέρες. Η Εκκλησία της Ελλάδος αντίστοιχα ταύτισε το εκκλησιαστικό ημερολόγιο με το πολιτικό, υπολογίζοντας όμως το Πάσχα, ακόμα και σήμερα, με βάση το Ιουλιανό Ημερολόγιο.

Το λάθος του Μέτωνα.
Δεύτερος υπαίτιος είναι ο Έλληνας αστρονόμος Μέτων του 5ου π.Χ. αιώνα και ο λεγόμενος Μετωνικός κύκλος με τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να υπολογίζει τις ημερομηνίες των εαρινών πανσελήνων. Σύμφωνα με τον Σεληνιακό κύκλο του Μέτωνα, κάθε 19 χρόνια οι ημερομηνίες των πανσελήνων επαναλαμβάνονται. «Αυτό όμως δεν είναι τελείως ακριβές, αφού σε κάθε 19ετή κύκλο υπάρχει μια διαφορά 2 ωρών, 4 λεπτών και 24,9 δευτερολέπτων», εξηγεί ο κ. Σιμόπουλος. Με την πάροδο των ετών τα λάθη έχουν συσσωρευτεί και έτσι στις 13 ημέρες της λανθασμένης Ιουλιανής εαρινής ισημερίας, πρέπει να προστεθούν ακόμη 5 μέρες.

«Οι Δυτικές Εκκλησίες, αν μεταξύ της 21ης Μαρτίου και της 3ης Απριλίου τύχει να συμβεί πανσέληνος, την αποδέχονται κανονικά ως την πρώτη εαρινή πανσέληνο του “όρου της Νίκαιας”. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, όμως, δεν την θεωρεί σαν πρώτη εαρινή πανσέληνο, παρ΄ όλο που στην πραγματικότητα είναι, και περιμένει την επόμενη», τονίζει ο κ. Σιμόπουλος. Αν πάλι δεν σημειωθεί πανσέληνος, τότε είτε το Πάσχα των Ορθοδόξων συμπίπτει με το Πάσχα των Δυτικών είτε λόγω του λάθους των 5 ημερών του Μετωνικού κύκλου, το Ορθόδοξο Πάσχα γιορτάζεται μια εβδομάδα αργότερα.

«Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι το Δυτικό Πάσχα να εορτάζεται μεταξύ 22 Μαρτίου και 25 Απριλίου, ενώ το Ορθόδοξο μεταξύ 4 Απριλίου και 8 Μαΐου» καταλήγει ο κ. Σιμόπουλος.

Του Θεόδωρου Νικολάου από ΤΑ ΝΕΑ της Μ. Παρασκευής - Μ.Σαββάτου, 25 - 26 Απριλίου 2008.

Χριστός

Από ένα θρησκευτικό πρόσωπο, που λατρεύτηκε όσο κανένα, έχει γίνει τρόπος πλουτισμού.

Ο Χριστός πουλάει. Και πουλιέται. Από ένα θρησκευτικό πρόσωπο, που λατρεύτηκε όσο κανένα, έχει γίνει πλέον... μπίζνες. Αν σήμερα βρισκόταν στα σκαλιά του ναού του Σολομώντα, δεν ξέρουμε αν θα εξεδίωκε πάλι τους Γραμματείς ή τους Φαρισαίους, αλλά σίγουρα θα πετούσε έξω τους «μάνατζερ», τους «εξέκιουτιβ», τους «σίνιορ όφισερ» και όλους όσοι τον έχουν βάλει μέσα στα «μπίζνες πλαν» τους. Και γιατί, άλλωστε, να μη φερόταν έτσι, αφού δύο χιλιάδες χρόνια από τη γέννησή Του, μια ολόκληρη βιομηχανία κέρδους στήθηκε γύρω απ' Αυτόν, επιτρέποντας σε ορισμένους να «πουλήσουν» τη ζωή Του, να «ανεβάσουν» τη δημοτικότητά Του και τέλος να θησαυρίζουν στο όνομά Του... Μπλουζάκια, παιχνίδια, μάρκες ρούχων, κονκάρδες, συγκροτήματα, διακοπές. Όλα έχουν γίνει μια εμπορική μάζα, με κεντρικό πρωταγωνιστή τον Ιησού Χριστό. Λίγο η τάση που επικρατεί, ότι όλα πωλούνται και αγοράζονται, λίγο το θρησκευτικό συναίσθημα που κατέληξε προς εκμετάλλευση από χιλιάδες επιχειρηματίες, ο Χριστός έχει αποκτήσει διπλή έννοια, αυτή του συμβόλου της πίστης αλλά και της ευκαιρίας για κέρδος.

Στο βωμό του χρήματος, όλα είναι προς συζήτηση και επεξεργασία. Ένα πιροσκί, πάνω στο οποίο κάποιος είδε τον Χριστό, κοστολογείται για το κοινό 17 χιλιάδες δολάρια. Οι διαδρομές του Αποστόλου Παύλου ανά την Ελλάδα έγιναν εκδρομούλα για τους πιστούς, με τις ευλογίες του Γ' ΚΠΣ. Και οι πασχαλινές διακοπές κοστίζουν περίπου εκατό ευρώ ημερησίως στις μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, οι οποίες προσφέρουν αυγά, τσουρέκια, λαμπάδες, Αναστάσεις, Επιταφίους και γλέντια τρικούβερτα για όλους...

Πουλάει και πουλιέται

Μία ολόκληρη βιομηχανία κέρδους έχει στηθεί γύρω από τον Ιησού, επιτρέποντας σε πολλούς να θησαυρίζουν στο όνομά του

Θεάνθρωπος, βετζετέριαν ή μάρκα ρούχων; Καλώς ή κακώς, το Διαδίκτυο έχει μεταβάλει αρκετά την αντίληψη του κόσμου για τον Ιησού Χριστό. Από τη μία, οι θεοσεβούμενες μητροπόλεις σε Ελλάδα και εξωτερικό που πλέον κηρύττουν και on-line και από την άλλη, το αθεόφοβο ανθρώπινο «εμπορικό πνεύμα» που βρήκε τη δυνατότητα για λίγο ακόμα κέρδος...

Πατριαρχεία, αρχιεπισκοπές και ιερές μητροπόλεις, ιδίως στις χώρες του εξωτερικού, έχουν πλέον δικτυωθεί και στον παγκόσμιο ιστό. Μάλιστα, για τις σημαντικές ημερομηνίες της Ορθοδοξίας, όπως είναι το Πάσχα, έχουν προνοήσει και «ανεβάσει» τόσο ακουστικό όσο και οπτικό υλικό για τις λειτουργίες.

Το «on-line chapel» της Ελληνικής Ορθόδοξης Αρχιεπισκοπής της Αμερικής (www.goarch.org), διαθέτει από λειτουργίες και ύμνους μέχρι και μαθήματα βυζαντινής μουσικής, για να μαθαίνουν οι πιστοί να ψάλλουν σωστά τα τροπάρια, ενώ η Ελληνική Ορθόδοξη Μητρόπολη του Καναδά (www.gocanada.org), εκτός από απευθείας μετάδοση των λειτουργιών, διαθέτει ακόμα και podcasts για τους πιστούς της. Φυσικά, όλα αυτά όχι και τόσο δωρεάν... «Στόχος μας με αυτή τη ζωντανή ραδιοφωνική μετάδοση είναι να καταστήσουμε όλες τις Θείες Υπηρεσίες προσιτές σε εκείνους που δεν είναι σε θέση να παρευρεθούν.

Προκειμένου να συνεχίσουμε να παρέχουμε σε σας μια υψηλής ποιότητας σύνδεση, χρειαζόμαστε τη βοήθειά σας. Παρακαλούμε, για περισσότερες πληροφορίες, στείλτε μήνυμα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του Πατέρα Πέτρου για τον τρόπο με τον οποίο μπορείτε να βοηθήσετε οικονομικά αυτή την προσπάθεια», αναγράφεται στην ιστοσελίδα της Μητρόπολης του Καναδά.

Στην Ελλάδα πάλι, η αναμετάδοση των λειτουργιών του Πάσχα δεν είναι τόσο συχνή και γίνεται μέσα από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων (www.ana-mpa.gr/anaweb) και το «Λύχνο» (www.i-m-patron.gr/lyxnos/index.html), όπως και από τον τηλεοπτικό σταθμό της Μητρόπολης Πατρών, που εκπέμπει και μέσω διαδικτύου το πρόγραμμα της μητρόπολης.

Οι μπίζνες στο Διαδίκτυο

Περίπου 184 εκατομμύρια αναφορές υπάρχουν, σύμφωνα με τις πιο δημοφιλείς μηχανές αναζήτησης, στη λέξη «Jesus» (Ιησούς) στο Ιντερνετ - και δεν έχουν όλες θρησκευτικό περιεχόμενο... Μπλουζάκια με την εικόνα του Χριστού, αφίσες, σκεύη οικιακής χρήσης, ακόμα και ακραίου τύπου παιχνίδια. Στον παγκόσμιο ιστό, όλα είναι προς πώληση, επεξεργασία και συζήτηση.

«Καλωσήρθατε στην παιδική χαρά του Παραδείσου», αναγράφεται στην κεντρική σελίδα της ολλανδικής εταιρείας ρούχων «Gsus Sindustries» (www.g-sus.com). Η λέξη «gsus» προφέρεται «Τζίζους» και αναφέρεται σε ένα από τα πιο κοινά ονόματα στον κόσμο, το Ιησούς. Ο λογότυπος της εταιρείας είναι ένα αγκαθωτό στεφάνι, ενώ το κατάστημα που εμπορεύεται τη συγκεκριμένη μάρκα ρούχων από το 1993 λέγεται «η παιδική χαρά του Παραδείσου».

Σε μια άλλη ηλεκτρονική «γειτονιά» (www.jesusveg.com), ένα τσούρμο ανθρώπων προπαθεί να πείσει τους πιστούς ότι «όπως ο Ιησούς Χριστός» έτσι και αυτοί πρέπει να γίνουν χορτοφάγοι. «Το μήνυμα του Ιησού είναι μήνυμα αγάπης και οίκτου, όμως δεν υπάρχει τίποτα συμπονετικό στα αγροκτήματα και τα σφαγεία εργοστασίων, όπου δισεκατομμύρια ζώα ζουν κάτω από άθλιες συνθήκες και πεθαίνουν βίαια.

Ο Ιησούς διδάσκει την ευγένεια, το έλεος, τον οίκτο και την αγάπη (...). Οι χριστιανοί έχουν μια επιλογή. Όταν καθόμαστε για να φάμε, μπορούμε να αυξήσουμε τα επίπεδα βίας, τη δυστυχία και το θάνατο στον κόσμο ή μπορούμε να σεβαστούμε τη δημιουργία του με μια χορτοφάγο διατροφή», υποστηρίζουν οι ιδρυτές του ιστοτόπου.

Ακόμα και... θαύματα μπορεί να συναντήσει κανείς στο Διαδίκτυο. Στο www.mahalo.com/ Jesus_in_food, υπάρχουν φωτογραφίες από το πρόσωπο του Ιησού, όπως βρέθηκε πάνω σε ένα φλιτζάνι, στο τραπεζομάντιλο, στην ουρά μιας γαρίδας, ακόμα και στο ντους... Ένα σπιτικό πιροσκί με αποτυπωμένο πάνω του το πρόσωπο του Χριστού δημοπρατήθηκε έναντι μη ευκαταφρόνητου ποσού στην ιστοσελίδα e-Bay (www.ebay.com). Περίπου 40.000 άνθρωποι ενδιαφέρθηκαν να το κάνουν κτήμα τους, αλλά τελικά το «άγιο» πιροσκί πουλήθηκε έναντι 1.775 δολαρίων στο «Golden Palace Casino» (www. golden palace.com). Το παράδοξο της υπόθεσης; Το «Golden Palace Casino» είναι μια ιστοσελίδα που ασχολείται με τυχερά παιχνίδια.

Η πιο διάσημη περίπτωση πάντως είναι ένα... τοστ πάνω στο οποίο είχε «εμφανιστεί» η Παναγία. Την ανακάλυψη έκανε η Αμερικανίδα Νταϊάνα Ντούσερ, η οποία το 1994 παραλίγο να... δαγκώσει την Παρθένο Μαρία.

Μία δεκαετία αργότερα, το 2004, το τοστάκι, που σημειωτέον δεν είχε κανένα ίχνος μούχλας, δημοπρατήθηκε στο e-Bay και δέχτηκε πάνω από 1,7 εκατομμύρια «κλικ».

Αγοραστής ήταν πάλι το «Golden Palace», που κοστολόγησε το σάντουιτς 28.000 δολάρια, ενώ κάποιος λιγότερο τυχερός κατάφερε να αγοράσει μόνο το τηγάνι που κατασκεύασε το «θαύμα».

Οι τέχνες ανέδειξαν με πολλούς τρόπους τον Θεάνθρωπο

Τα Άγια και Σωτήρια και Φρικτά Πάθη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών επιτελούμεν»... Δεν τα επιτελούν, όμως, μόνον οι εκκλησίες και οι ιερείς. Η ζωή, η διδασκαλία, τα Πάθη και η Σταύρωση του Ιησού έχουν γίνει πλείστες φορές το αντικείμενο κινηματογραφικών ή τηλεοπτικών παραγωγών, λογοτεχνικών κειμένων και μουσικών κομματιών. Στόχος δεν είναι μόνο να συγκινήσουν τους πιστούς, αλλά και να καυτηριάσουν τόσο την έννοια της πίστης όσο και τις μέχρι τώρα διδαχές του χριστιανισμού.

Πόσοι από τους νεότερους έχουν διαβάσει τα Ευαγγέλια και πόσοι έχουν απλά αρκεστεί στη γνωστή σειρά του Φράνκο Τζεφιρέλι «Τα πάθη του Χριστού» που από το 1977 προβάλλεται κάθε Μεγάλη Εβδομάδα στην ελληνική τηλεόραση;

Οι τέχνες ανέδειξαν με πολλούς και διάφορους τρόπους τον Θεάνθρωπο, με αγάπη, με ρεαλισμό, με κυνισμό, με φαντασία. Αν ξεπεράσουμε το πρώτο βιβλίο σε «κυκλοφορία», δηλαδή τη Βίβλο, η λογοτεχνία είναι γεμάτη από αναφορές στον Ιησού. Μεγάλοι αλλά και μικρότερου διαμετρήματος λογοτέχνες ασχολήθηκαν με το πρόσωπο του Χριστού. Τα βιβλία που έχουν γραφτεί είτε για τον ίδιο τον Χριστό είτε περιστρέφουν την πλοκή τους γύρω από την παρουσία του, τη διδασκαλία του ή τους ανθρώπους που τον περιέβαλαν είναι, απλά, αμέτρητα. Πεζογραφία και ποίηση έχουν δώσει εξαιρετικά πονήματα, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των ίδιων των δημιουργών τους.

Πριν από δύο χρόνια, κατά τους πρώτους μήνες του 2006, το μυθιστόρημα του Νταν Μπράουν «ο Κώδικας Ντα Βίντσι» και η βασισμένη σ' αυτό ομώνυμη ταινία δημιούργησαν απροσδόκητα μεγάλο θόρυβο. Το βιβλίο βρέθηκε στο στόχαστρο καρδιναλίων, μισιοναρίων και μελών της πολυσυζητημένης οργάνωσης Opus Dei της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ειδικές επιτροπές μελέτησαν με προσοχή το βιβλίο και δήλωσαν ότι χαρακτηρίζεται από «ψέματα, διαστρεβλώσεις και λάθη» και «συκοφαντεί βάναυσα και προσβάλλει χυδαία, ιστορικά και θεολογικά, τον ίδιο τον Ιησού Χριστό, τα Ευαγγέλιά του, την Εκκλησία του».

Λίγες ημέρες πριν η ταινία αρχίσει να προβάλλεται στους κινηματογράφους όλης της χώρας, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος αποφάσισε να απευθυνθεί στον πιστό λαό προκειμένου να τον «διαφωτίσει» έναντι όλων των βλάσφημων γραφομένων του Νταν Μπράουν. Αν και η τελική απόφαση της ΔΙΣ ήταν να δώσει κάποιες συντηρητικές απαντήσεις στον Νταν Μπράουν, κυρίως για να μην «προκληθεί σύγχυση στις νέες γενιές των ορθοδόξων», κάποιοι μητροπολίτες πρωτοστάτησαν, καλώντας τους πιστούς να σαμποτάρουν την ταινία.

Η σάτιρα βρίσκεται σε μόνιμη βάση στο... εκτελεστικό απόσπασμα αυτών που πιστεύουν ότι απειλούνται ήθη και στεγανά της κοινωνίας. Ο Γκέρχαρντ Χάντερερ είναι ο σημαντικότερος Αυστριακός δημιουργός σατιρικών σκίτσων για την επικαιρότητα και την καθημερινή ζωή στην ευρωπαϊκή Δύση, από την κριτική πένα του οποίου δεν γλίτωσε κανένας από τους πολιτικούς ηγέτες της χώρας του.

Ο διάσημος σκιτσογράφος κατηγορήθηκε για καθύβριση θρησκεύματος λόγω της έκδοσής του στα ελληνικά του βιβλίου του «Η Ζωή του Χριστού». Ο συγγραφέας μέσα από τα σκίτσα του δίνει τις δικές του εξηγήσεις για το πώς ο Χριστός πραγματοποίησε τα θαύματα ή πώς περπάτησε στο νερό. Ξεκινάει από την υπόθεση ότι το λιβάνι των μάγων Του προκαλούσε μέθη, ενώ στηλιτεύει και την εμπορευματοποίηση της θρησκείας παρουσιάζοντας τον κύκλο των μαθητών και των πιστών ως ελκόμενους από το χρήμα. Το 2003 καταδικάστηκε από το Πρωτοδικείο Αθηνών σε εξάμηνη φυλάκιση, για να αθωωθεί τελικά από το Εφετείο Αθηνών το 2005.

«Μου δώσατε μια κατάρα, Άγιοι Πατέρες, σας δίνω μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο η δική μου και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ».

Αυτή ήταν η απάντηση του Νίκου Καζαντζάκη, όταν η Εκκλησία θέλησε να τον αφορίσει και να απαγορεύσει τα βιβλία του, στα μέσα του 1950. Σύμφωνα με την Ιερά Σύνοδο, «το μυθιστόρημα "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται", εκτός του παραδόξου και ασεβούς τίτλου του, περιέχει διάθεσιν ασεβούς χρησιμοποιήσεως ιστορικών αληθειών του Ευαγγελίου. Εξ άλλου, δια του βιβλίου τούτου γίνεται διδασκαλία σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών θεωριών και περιυβρίζονται οι ποιμένες της Εκκλησίας».

Αντίστοιχα, «ο εκδοθείς εις Γερμανίαν "Τελευταίος πειρασμός" θεωρείται βιβλίον σκανδαλώδες και επικίνδυνον διά κάθε Χριστιανόν και, ως εκ τούτου, επιβάλλεται όπως -πάση θυσία- αποφευχθεί η εις την Ελληνικήν μετάφρασίς του. Ειδικώτερον, αναφέρεται ότι δια του "Τελευταίου πειρασμού" υβρίζεται το Θεανδρικό πρόσωπο του Χριστού, ότι επιδιώκεται να καταρριφθεί η θεότης Αυτού, ως και η χριστιανική ηθική. Τονίζεται, εξ άλλου, ότι με μεγάλην φαντασιοκοπίαν και αχαλίνωτον αυθαιρεσίαν, παραποιείται εις αυτό η διδαχή του Ευαγγελίου, και ό,τι είναι γραμμένο βάσει των θεωριών του Φρόιντ και του ιστορικού υλισμού».

Ο Ζυλ Ντασσέν, βασιζόμενος στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» και με τη Μελίνα Μερκούρη στο καστ, γύρισε το «Εκείνος που έπρεπε να πεθάνει», ταινία που χαρακτηρίστηκε τολμηρή και μπροστά από την εποχή της, ενώ απέσπασε και το Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Κανών.

Η τηλεοπτική σειρά που σκηνοθέτησε ο Βασίλης Γεωργιάδης, επίσης βασισμένη στο έργο του συγγραφέα, αποτέλεσε μια παραγωγή που συντάραξε το ελληνικό τηλεοπτικό κοινό. Προβλήθηκε από την ΕΡΤ την περίοδο 1975-1976, σημειώνοντας υψηλή τηλεθέαση για τα δεδομένα της εποχής. Ο Νίκος Καζαντζάκης και «Ο τελευταίος πειρασμός» του ενέπνευσε τον Μάρτιν Σκορτσέζε, που το 1988 «ανέθεσε» στον Γουίλεμ Νταφόε να εκπληρώσει την αποστολή του Θεανθρώπου ή να ζήσει την κανονική ζωή ενός ανθρώπου με τη Μαρία Μαγδαληνή.

Και από την «πένα» του Καζαντζάκη, στον κυνισμό του Μελ Γκίμπσον, που πριν από λίγα χρόνια σκηνοθέτησε τις τελευταίες δώδεκα ώρες της ζωής του Ιησού. Τα «Πάθη του Χριστού», γυρισμένα εξ ολοκλήρου στα αραμαϊκά, ενέγειραν τις μεγαλύτερες και σκληρότερες κριτικές. Αρκετοί έκαναν λόγο για άσκοπες ωμότητες και άχρηστες σκηνές βίας, ενώ άλλοι φάνηκαν να ικανοποιούνται από το «μήνυμα» της ταινίας. «Σκοπός των Αγίων Παθών δεν είναι να προκαλέσουν τους χριστιανούς ούτε το ερέθισμα στη φαντασία τους -ούτε στο συναίσθημά τους- ούτε να προκαλέσουν συναισθήματα μίσους και αγανάκτησης απέναντι σε ανθρώπους που συνήργησαν στο Πάθος και τη Σταύρωση, δεδομένου ότι το Πάθος του Χριστού ήταν εκούσιο. Σκοπός των Αγίων Παθών είναι η αναμέτρηση με τον εαυτό μας, με τις αμαρτίες μας», είχε σημειώσει ο τότε αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χριστόδουλος, ύστερα από ιδιωτική προβολή της ταινίας.

Ο Ιησούς Χριστός έγινε και μιούζικαλ και μάλιστα ένα από τα πιο γνωστά επί Γης. Το «Jesus Christ Superstar», η ροκ όπερα των Tim Rice και Andrew Lloyd Webber, έκανε την εμφάνισή του το 1970 και κατεδείκνυε τη διαπροσωπική επαφή του Ιούδα και του Χριστού. Η δράση ακολουθεί κανονικά τα γεγονότα που αναλύονται μέσα από τις Γραφές, περιγράφοντας τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του Ιησού, από τη στιγμή που μπήκε θριαμβευτικά στην Ιερουσαλήμ μέχρι και την ατιμωτική του Σταύρωση. Παράλληλα, επικεντρώνεται στο χαρακτήρα του Ιούδα, ο οποίος παρουσιάζεται ως μια τραγική φιγούρα με μπερδεμένο χαρακτήρα. Χαρακτηριστικό του μιούζικαλ είναι η προσαρμογή του έργου στα δεδομένα του 20ού αιώνα, με τους χαρακτήρες να χρησιμοποιούν την αργκό και να στηλιτεύουν τα κακώς κείμενα της πολιτικής.

Η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει να παρουσιάσει τη δική της «αγία» συμβολή στη μουσική σκηνή του τόπου: τους «Παπαροκάδες», τους μοναχούς της Ιεραποστολικής Αδελφότητας των «Αγίων Αυγουστίνου του Ιππωνος και Σεραφείμ του Σαρώφ», οι οποίοι μόνο σε δοξολογίες και κατηχήσεις δεν επιδίδονταν. Απέκτησαν φήμη και δόξα ως μουσικό σχήμα και κατάφεραν να διχάσουν την κοινή γνώμη και όσους επισκέπτονταν το μοναστήρι στο Τρίκορφο.

Δεν πρέπει, όμως, να θεωρήσουμε τους «Παπαροκάδες» ελληνική πρωτοτυπία. Στη Γερμανία, τα «Φρικιά του Ιησού» (Jesus Freaks) γράφουν χέβι μέταλ τραγούδια και κάνουν παγκόσμιες περιοδείες από τις αρχές του 1990, με στόχο όχι την ψυχαγωγία αλλά τη διακήρυξη την Ανάστασης του Ιησού.

Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα παρακλάδι της χριστιανικής νεολαίας στην Ευρώπη, που -όπως αναφέρουν οι ίδιοι- «δεν παίρνουν ναρκωτικά, αποφεύγουν το προγαμιαίο σεξ και θεωρούν την ομοφυλοφιλία μια σοβαρή ασθένεια». Παρ' όλα αυτά, δεν συμμετέχουν στις εκδηλώσεις της Εκκλησίας, αλλά προσπαθούν να αποδείξουν την πίστη τους με τη συμμετοχή τους σε κονσέρτα και άλλες εναλλακτικές εκδηλώσεις. «Το όραμά μας είναι να στηρίξουμε τον Ιησού στη χώρα μας, στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο, επειδή η διαβίωση μαζί Του είναι το πιο "σούπερ", έντονο και συναρπαστικό πράγμα». Μάλιστα, οι Jesus Freaks έχουν δημιουργήσει μια ανώνυμη εταιρεία και καλούν τους ενδιαφερόμενους να αγοράσουν μετοχές για να γίνουν, όπως λένε, «επιχειρηματίες στο όνομα του Χριστού».

Πάσχα μέσα στο ξενοδοχείο

Το καλό τραπεζομάντιλο έχει στρωθεί. Στην κεφαλή του τραπεζιού κάθεται ο παππούς, ο «αρχηγός» της οικογένειας, πίνει γουλιά γουλιά το τσιπουράκι του, ενώ περιμένει τους υπόλοιπους άνδρες της οικογένειας να φέρουν και τον πασχαλινό οβελία. Λίγο η συνήθεια, λίγο η παράδοση, η λέξη «Πάσχα» φέρνει στο νου όλων παρόμοιες εικόνες. Και όμως, τα δεδομένα τώρα πλέον έχουν αλλάξει και πολλοί προτιμούν την ευκολία του «έτοιμου», παρά τις χρονοβόρες διαδικασίες της μαγειρίτσας και της σούβλας...

Οι μεγάλες και οργανωμένες ξενοδοχειακές μονάδες φυσικά δεν επρόκειτο να αφήσουν ανεκμετάλλευτο το γεγονός. Ανάμεσα σε αυτές και το «Grecotel Creta Palace», που βρίσκεται λίγο έξω από την πόλη του Ρεθύμνου. Οι διευκολύνσεις είναι πάρα πολλές: «Το Πάσχα στο Grecotel Creta Palace είναι πλήρες και ξεχωριστό. Οι πελάτες μας, χωρίς να χρειαστεί να μετακινηθούν καθόλου από τον περιβάλλοντα χώρο, συμμετέχουν κατά τη Μεγάλη Παρασκευή στην περιφορά του Επιταφίου -η οποία ξεκινά από τη γειτονική ενορία- στους εξωτερικούς χώρους του ξενοδοχείου μας, ενώ μια παιδική χορωδία ψάλλει τα εγκώμια του Επιτάφιου Θρήνου», εξηγεί ο υπεύθυνος του ξενοδοχείου, Δημήτρης Καλαϊτζιδάκης. Τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη του. Κεριά, κόκκινα αβγά, τσουρέκια και γλυκίσματα μοιράζονται σε όλους τους πελάτες, ενώ λειτουργίες και αναστάσιμο δείπνο πραγματοποιούνται μέσα στους χώρους της επιχείρησης. Ακόμα και το «γλέντι» της Κυριακής γίνεται σε ιδιόκτητη φάρμα, μέσα στα όρια του ξενοδοχείου.

Για φέτος, το Creta Palace υπολογίζει ότι θα έχει πληρότητα μέχρι και 80%. «Αν και αυτή την εποχή έχουμε πάρα πολλούς Έλληνες, το Πάσχα σηματοδοτεί την έναρξη της τουριστικής περιόδου και για τους αλλοδαπούς τουρίστες», αναφέρει ο Δ. Καλαϊτζιδάκης και προσθέτει ότι την περίοδο αυτή υπάρχουν πελάτες όλων των ηλικιών. «Διαθέτουμε χώρους και προσφέρουμε υπηρεσίες και εξυπηρετήσεις που ικανοποιούν γονείς και παιδιά, αφού όλη η οικογένεια μπορεί να κάνει ενδιαφέρουσες ημερήσιες εκδρομές στα αξιοθέατα. Ξεχωριστή φροντίδα παρέχεται και στους φιλοξενούμενους μεγαλύτερης ηλικίας, μια και η ησυχία των χώρων, το επίπεδο των υπηρεσιών και η έκταση του οικοπέδου τούς ευχαριστούν ιδιαίτερα».

Για το πρόγραμμα του εορτασμού του Πάσχα έχει ληφθεί μέριμνα από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του ξενοδοχείου. Το μόνο που έχει αλλάξει είναι ο εορτασμός της ημέρας του Πάσχα, ο οποίος τα τελευταία δύο χρόνια γίνεται στη φάρμα, ενώ παλαιότερα γινόταν μέσα στην ξενοδοχειακή μονάδα.

Γιατί, όμως, κάποιο ξενοδοχείο να μπει σε αυτή τη διαδικασία; Σύμφωνα με τον Δ. Καλαϊτζιδάκη, οι πασχαλινές διακοπές είναι ένα «εργαλείο» για την προώθηση δωματίων υψηλότερης κατηγορίας για τις καλοκαιρινές διακοπές της ελληνικής πελατείας: «Ερχόμενοι το Πάσχα εκτιμούν το υψηλό επίπεδο παροχής υπηρεσιών και γνωρίζουν τους ξεχωριστούς τύπους δωματίων που, κατά την καλοκαιρινή περίοδο, σίγουρα θα κάνουν τις διακοπές τους ξεχωριστές. Για τους ξένους πελάτες μας που έχουν την "τύχη" να ζήσουν αυτή την εμπειρία είναι ένας τρόπος να τους "περάσουμε" την ελληνική παράδοση - πολιτισμό - κουλτούρα, μια και αυτοί που έρχονται αυτή την περίοδο δεν είναι πελάτες της "παραλίας και του ήλιου" αλλά πελάτες ανωτέρου επιπέδου».

Όλα στα πιάτο λοιπόν, χωρίς κούραση για τους ψήστες, ούτε πολλές σκοτούρες για τις νοικοκυρές. Με το αζημίωτο φυσικά, όπως δείχνουν και οι ενδεικτικές τιμές: το μονόκλινο με πρωινό ξεκινά από 124 ευρώ και το δίκλινο, πάλι με πρωινό, από 175 ευρώ, ενώ δεν υπάρχει χρέωση για δύο παιδιά κάτω των 12 ετών, εφόσον μένουν μαζί με τους γονείς τους. Για κάθε επιπλέον διανυκτέρευση (από 5 και πάνω) οι τιμές διαφοροποιούνται, αφού παρέχεται 30% έκπτωση στις ημερήσιες τιμές. Ιδίως για την περίοδο του Πάσχα, ο ελάχιστος χρόνος διαμονής είναι τέσσερις διανυκτερεύσειες και στην τιμή πρωινού συμπεριλαμβάνονται ο σαρακοστιανός μπουφές της Μ. Παρασκευής και το αναστάσιμο δείπνο του Μ. Σαββάτου.

Ένα νέο μέσον προσέλκυσης τουριστών

Σαμοθράκη, Θεσσαλονίκη, Βέροια, Κόρινθος, Αθήνα. Η δεύτερη αποστολική περιοδεία, που πραγματοποίησε ο Απόστολος Παύλος σε αυτές τις περιοχές, είχε στόχο να ιδρυθούν Εκκλησίες στα μεγάλα κέντρα επιρροής, αλλά και να διδαχθούν οι Έλληνες τον χριστιανισμό. Χιλιάδες χρόνια μετά, η πορεία του Παύλου στα ελληνικά χώματα εξελίχθηκε και από θρησκευτική ιστορία, έγινε ένα νέο μέσο προσέλκυσης τουριστών.

Το 2003, το υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης και ο ΕΟΤ εξέδωσαν έναν οδηγό με τίτλο «Τα βήματα του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα», που παρουσιάζει με πληρότητα και επιστημονική τεκμηρίωση τα ταξίδια του Αποστόλου Παύλου στον ελληνικό χώρο, τις περιοχές από τις οποίες πέρασε και δίδαξε, τις διώξεις που αντιμετώπισε, το κεντρικό πνεύμα της διδασκαλίας του και την απήχηση που αυτή είχε. Η έκδοση περιλαμβάνει αγιογραφίες από εικόνες και τοιχογραφίες εκκλησιών και μοναστηριών όπου απεικονίζεται ο Απόστολος Παύλος, καθώς και φωτογραφίες των φυσικών τοπίων, των πόλεων και των αρχαιολογικών χώρων που αναφέρονται σε αυτήν.

Παράλληλα, παρουσιάζονται τα τουριστικά αξιοθέατα των ελληνικών πόλεων απ' όπου πέρασε ο Απόστολος (Καβάλα-Φίλιπποι, Θεσσαλονίκη, Βέροια, Αθήνα-Πειραιάς, Κόρινθος και Αργοστόλι Κεφαλλονιάς), δίνοντας στους επισκέπτες την ευκαιρία να συνδυάσουν την περιήγησή τους στα θρησκευτικά - λατρευτικά μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους με την εξερεύνηση της γενικότερης ιστορικής, πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Φυσικά, υπάρχουν και πρακτικές πληροφορίες για το χρήστη του οδηγού (διευθύνσεις μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, τηλέφωνα πρώτης ανάγκης, συγκοινωνιακές συνδέσεις, ειδικές ηλεκτρονικές διευθύνσεις και άλλα) και δύο χάρτες, στους οποίους σημειώνονται οι διαδρομές που ακολούθησε ο Απόστολος Παύλος στις τέσσερις περιοδείες του.

Ο οδηγός αυτός είναι μόλις ένα κομμάτι του έργου «Δημιουργία Δικτύων Πολιτιστικών Στοιχείων και Διαδρομών Πολιτιστικού Τουρισμού», το οποίο εντάσσεται στο πλαίσιο της δράσης του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα» και χρηματοδοτείται μέσω του Γ' Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης. Αν και το όλο έργο δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα, τα 12 υποέργα που θα πραγματοποιηθούν στη Σαμοθράκη, τη Θεσσαλονίκη, τη Βέροια, την Κόρινθο, την Αθήνα, τον Πειραιά και την Κρήτη αναμένεται να περιλαμβάνουν έργα σήμανσης, καλλωπισμού χώρων, φωτισμού, καθώς και διάφορες κατασκευές, όπου αυτό είναι απαραίτητο.

Το υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης πάντως δεν περιορίζεται εκεί. Ο «πολιτιστικός» τουρισμός, ο οποίος περικλείει εμπειρίες που σχετίζονται με διάφορα είδη εικαστικών και παραστατικών τεχνών, μνημεία και ιστορικούς τόπους, καθώς και στοιχεία θρησκευτικής και λαϊκής παράδοσης, διαθέτει τόσο ιστορική όσο και σύγχρονη διάσταση. Προφανώς γι' αυτό θεωρήθηκε απαραίτητο να αξιοποιηθεί. Ήδη από το 2003, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, υπάρχουν πέντε ενταγμένα έργα, τα οποία χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Τα δύο πρώτα στον Άγιο Γεώργιο Ελικώνος και στην Ιερά Μονή Σίμωνος Πέτρας έχουν ολοκληρωθεί, ενώ για το δεύτερο έργο έχει ζητηθεί και επέκταση. Αντίστοιχα, σε διαδικασία ανάπλασης βρίσκονται τρεις παλιές μονές, έτσι ώστε να μετατραπούν σε ξενώνες προσκυνηματικού τουρισμού για τους επισκέπτες.

Στο «χορό» του θρησκευτικού τουρισμού έχουν μπει φυσικά και όλοι οι τοπικοί φορείς. Ποιος Έλληνας δεν έχει συνδυάσει το Δεκαπενταύγουστο με την Παναγία της Τήνου; Ποιος δεν έχει ακούσει για τους «μπότηδες» της Κέρκυρας κάθε Πάσχα; Κάθε περιοχή έχει τα δικά της ήθη και έθιμα, βασισμένα στη θρησκευτική ή ορθόδοξη κληρονομιά, τα οποία και δεν αφήνουν ανεκμετάλλευτα. Μία εβδομάδα κρατάει η περιφορά των εικόνων από τη Μονή της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας σε όλα τα χωριά της Αμοργού, προσελκύοντας έτσι πολλούς επισκέπτες. «Από τη Μεγάλη Παρασκευή μέχρι και τη Δευτέρα του Πάσχα είμαστε πλήρεις, ιδίως οι πανσιόν και τα δωμάτια» αναφέρει ο δήμαρχος του νησιού, Νίκος Φωστιέρης. Δεν είναι όμως μόνον οι Αμοργιανοί που κατακλύζουν κάθε Πάσχα το νησί: «Σχεδόν το 70% των ανθρώπων που επισκέπτονται την Αμοργό την πασχαλινή περίοδο είναι αυτό που αποκαλούμε εμείς "φίλοι" του νησιού, δηλαδή άνθρωποι, κυρίως Έλληνες, που έχουν αγαπήσει την Αμοργό και έρχονται με την πρώτη ευκαιρία, χωρίς απαραίτητα να υπάρχουν κάποιοι δεσμοί αίματος με το νησί».

Την τιμητική τους έχουν και οι εκκλησίες και τα μοναστήρια του Πηλίου, παρά το γεγονός ότι οι καλοκαιρινές πυρκαγιές μπορεί να αποτέλεσαν ανασταλτικό παράγοντα για αρκετούς επισκέπτες. Ο Δήμος Μουρεσίου στο ανατολικό Πήλιο είναι ένας καθαρά πασχαλινός προορισμός. Φέτος όμως, αντιμετωπίζει δυσκολίες στην πληρότητα των καταλυμάτων του: «Συνήθως τέτοια εποχή είχαμε ήδη κλείσει το 100% των δωματίων στα ορεινά χωριά, την Τσαγκαράδα ή τον Κισσό, και περιμέναμε να γεμίσουν και τα παραλιακά χωριά», υποστηρίζει ο Γιώργος Ζαφείρης, αντιπρόεδρος της Επιχείρησης Τουριστικής Ανάπτυξης Μουρεσίου, και προσθέτει: «Αυτό το Πάσχα όμως, η πληρότητα αγγίζει μόλις το 75% με 80% και οι παραλιακές περιοχές δεν προβλέπεται να γεμίσουν κόσμο».

Ίσως να φταίνε τα γεγονότα του περασμένου καλοκαιριού, ίσως πάλι το ότι το Πάσχα ήρθε φέτος κάπως αργά, με αποτέλεσμα να μην προτιμάται το Πήλιο. Το σίγουρο πάντως είναι ότι οι τουριστικοί φορείς περιμένουν πώς και πώς, όχι τόσο τους Έλληνες εκδρομείς των πασχαλινών διακοπών, όσο τους Γερμανούς τουρίστες, οι οποίοι θα ξεκινήσουν να έρχονται από τις πρώτες μέρες του Μαΐου. Αιτία μία νέα αεροπορική γραμμή, που θα συνδέει το Βερολίνο με το αεροδρόμιο της Νέας Αγχιάλου στη Μαγνησία.

«Ρώσοι, Ιταλοί, Άγγλοι, χιλιάδες κόσμου καταφτάνουν στο νησί αυτές τις ημέρες, προκειμένου να μετέχουν στους εορτασμούς των άγιων ημερών», αναφέρει η Άννα Καρνέζη από τη Διεύθυνση Τουριστικής Προβολής της Κέρκυρας. «Τα ξενοδοχεία είναι συνήθως πλήρη. Από τη Μεγάλη Πέμπτη θα περιμένουμε 35 αφίξεις στο αεροδρόμιο του νησιού, από τις οποίες οι 20 αναχωρούν από διάφορα μέρη της Ελλάδας και οι 15 από το εξωτερικό. Αν συνυπολογίσουμε και αυτούς που μας επισκέπτονται μέσω της θαλάσσιας οδού, αντιλαμβάνεστε ότι η Κέρκυρα είναι από τους πιο δημοφιλείς πασχαλινούς προορισμούς».

Οι εορταστικές εκδηλώσεις στην Κέρκυρα έχουν ξεκινήσει ήδη από το Σάββατο του Λαζάρου και αναμένεται να ολοκληρωθούν την Τρίτη της Διακαινησίμου. Συναυλίες, μουσικές και ποιητικές βραδιές είναι στην ημερήσια διάταξη, ενώ τη Μεγάλη Παρασκευή οι παγκοσμίου φήμης φιλαρμονικές του νησιού θα συνοδεύσουν τους Επιταφίους των ενοριών. Το Σάββατο της Ανάστασης αναβιώνει και το έθιμο της ρίψης των κανατιών, με πήλινες στάμνες γεμάτες νερό.

Στα Μετέωρα, τα έξι εν λειτουργία μοναστήρια δέχονται τους πιστούς αλλά και τους ξένους επισκέπτες, ανοίγοντας «τις πύλες τους» από το πρωί. «Τα τελευταία χρόνια έχουμε παρατηρήσει αύξηση του αριθμού των προσκυνητών, ειδικά των νέων σε ηλικία -πράγμα πολύ ενθαρρυντικό και όμορφο. Τα ξενοδοχεία και τα καταλύματα της περιοχής βρίσκονται σε πληρότητα που αγγίζει το 100%», λέει ο δήμαρχος Καλαμπάκας, Βύρων Μπουτίνας. «Αυτές τις ημέρες αξίζει να παρακολουθήσει κάποιος τις εκδηλώσεις που διοργανώνει ο δήμος και τη συνάντηση των Επιταφίων από τις τέσσερις ενορίες μας στην κεντρική πλατεία, όπου και γίνεται η δοξολογία από το μητροπολίτη. Την ημέρα του Πάσχα πραγματοποιούνται, σε όλα τα δημοτικά διαμερίσματα, αυθόρμητα γλέντια με χορό και τραγούδι».

Των Αντωνίας Ξυνού και Κάτιας Αντωνιάδη στον "Φάκελλο" της Ελευθεροτυπίας της Μ. Παρασκευής, 25 Απριλίου 2008.