ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ: ΕΥΧΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ, ΚΑΤΑΡΑ ΓΙΑ ΑΛΛΟΥΣ

Στο χώρο της πάλαι ποτέ Αμερικάνικης Βάσης, στο Κορορέμι/Ξηρόρεμα, στην ευρύτερη περιοχή του Ήμερου Τόπου, στο βορειοδυτικότερο άκρο του Δήμου Ασπροπύργου, η Πολιτεία προτίθεται να δημιουργήσει μια δομή Σωφρονιστικού Καταστήματος για μεταφορά των Φυλακών Κορυδαλλού. Η προοπτική είναι η ΜΟΝΗ ΥΠΑΡΚΤΗ αυτή τη στιγμή, χωρίς κάποια εναλλακτική. Στις φωτογραφίες και στα βίντεο βλέπετε τις καταστάσεις που βιώνουμε κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου για πρόσβαση στη κεντρική οδική αρτηρία της περιοχής, τα φερτά υλικά που «κατεβαίνουν» ΣΕ ΚΑΘΕ νεροποντή, υποβάλλοντας σε δοκιμασία λάστιχα οχημάτων και ανθρώπινα νεύρα και το χάος που επικρατεί ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ στη διασταύρωση των Λεωφόρων ΝΑΤΟ και Ζωοδόχου Πηγής, αφού «όποιος πρόλαβε τον κύριο είδε»! Κάτοικοι που μεταφέρουν τα παιδιά τους στα σχολεία παίζουμε τη ζωή μας και την περιουσία μας κορώνα-γράμματα, προσπαθώντας να περάσουμε έναν δρόμο με Όριο Ταχύτητας τα 50 Χλμ/ώρα και που αυτοί που κινούνται σ’ αυτόν θεωρούν Ταχείας Κυκλοφορίας! Λόγω των αντισταθμιστικών ωφελημάτων που ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ μια τέτοια δομή απαιτεί, αυτά τα προβλήματα θα λυθούν! Ο προβληματισμός εγείρεται από τη «πρεμούρα» στον Μητροπολιτικό Ασπρόπυργο…  

Χάρτης της περιοχής με σήμανση του χώρου των Φυλακών

Ιστορικά, η περιοχή ανήκε στον Δήμο Φυλής (Χασιά) και ανταλλάχτηκε με μια περιοχή κοντά στη Μαύρη Ώρα (περίπου, εκεί που βρίσκεται το πρώτο τούνελ της Αττικής Οδού από Δυσμάς…) πριν αρκετά χρόνια και ανήκε στον Ασπρόπυργο. Αυτό λένε οι παλιοί και δεν έχω λόγους να τους αμφισβητήσω. Μου ακούγεται «περίεργο» ο Μητροπολιτικός Ασπρόπυργος να διαμαρτύρεται για τις Φυλακές, όντας περίπου 11-12 Km μακριά! Πολλοί απ’ αυτούς που διαμαρτύρονται δεν ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ καν που είναι και ΚΥΡΙΩΣ τι προβλήματα αντιμετωπίζει η περιοχή. Δεν μπορώ να καταλάβω προς τι η διαμαρτυρία; θα χάσει κάτι ο Ασπρόπυργος; ή θα πάθει κάτι ο Ασπρόπυργος; έπαθε κάτι ο Κορυδαλλός τόσα χρόνια με τις φυλακές; έπαθε κάτι η Άμφισσα, το Λιδωρίκι ή το Γαλαξίδι με τις φυλακές Μαλανδρίνου; έπαθαν κάτι τα Τρίκαλα, η καλύτερη από πλευράς διαμονής πόλη στην Ελλάδα με τις φυλακές; έπαθε κάτι η οποιαδήποτε περιοχή που έχει φυλακές; Αντίθετα, φρονώ ότι θα «πήξουμε» στα δικηγορικά γραφεία, τους χώρους -πολυτελούς- εστίασης, ανεφοδιασμού καυσίμων και άλλων δραστηριοτήτων.

[…] τις καταστάσεις που βιώνουμε κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου για πρόσβαση στη κεντρική οδική αρτηρία της περιοχής [...]

Ειλικρινά δεν καταλαβαίνω γιατί ΕΜΕΙΣ, ΕΔΩ στον Ήμερο Τόπο να είμαστε εναντίον των φυλακών; μία περιοχή η οποία σίγουρα -ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ- θα αναβαθμιστεί, θα αναβαθμιστούν οι δρόμοι, οι κεντρικές αρτηρίες, οι (ανύπαρκτες…) τώρα συγκοινωνίες και ίσως θα αναβαθμιστούν και κάποιες υποδομές! Ο προβληματισμός είναι για τα αντισταθμιστικά, τα όποια ΠΡΕΠΕΙ να αφορούν ΠΡΩΤΑ την περιοχή μας και ΜΕΤΑ τον υπόλοιπο Ασπρόπυργο! Αφού ανήκουμε στο Δήμο Ασπροπύργου, ΠΡΩΤΑ η πολιτεία και ο Δήμος θα μεριμνήσουν να γίνουνε αυτά που ΠΡΕΠΕΙ να γίνουνε ΕΔΩ και ΜΕΤΑ οπουδήποτε αλλού! Οι συμπατριώτες μου, απ' ό,τι καταλαβαίνω, θέλουν να μεγαλώσει η δύναμη του αστυνομικού τμήματος Ασπροπύργου συν τα οποιαδήποτε άλλα καρπωθούν! Και ρωτάω εγώ; Γιατί να μη μεγαλώσει και τις Ελευσίνας; γιατί να μη μεγαλώσει και της Μάνδρας; σε παρόμοιες αποστάσεις βρίσκονται κι αυτοί! Έχει κάτι ιδιαίτερο ο Ασπρόπυργος που «τραβάει» τους παράνομους; 

https://youtu.be/EGNhnCTHsvQ 

Τόσο βλάκες είναι οι οποιοιδήποτε παράνομοι που ΠΙΘΑΝΑ θα δραπετεύσουν από τις φυλακές να πάνε μόνο στον Ασπρόπυργο ή μήπως φοβούνται για τίποτα ελικόπτερα στυλ Αφών Παλαιοκώστα να πετάνε πάνω από τις φυλακές και να γίνονται αποδράσεις; να θυμίσω εδώ ότι όταν φτιάχνονται Φυλακές ΔΕ ΣΚΕΦΤΕΣΑΙ ποιοι θα δραπετεύσουν! Είναι όπως το αυτοκίνητο που όταν το αγοράσεις ΔΕΝ σκέφτεσαι πώς θα τρακάρεις, παρά ονειρεύεσαι το ταξίδια και τις βόλτες που θα κάνεις!...  Για να μην επικαλεστώ άλλους λόγους, δηλαδή να ΜΗ γίνουν οι φυλακές εδώ και ξαφνικά σε μελλοντικό χρόνο να δούμε τις φυλακές να γίνονται ΠΙΟ ΚΟΝΤΑ στον Ασπρόπυργο, αλλά σε πιο «κοντινά» και πιο «βολικά» στη πόλη κτήματα και εκτάσεις! Εδώ έχουμε γεμίσει από αποθηκευτικούς χώρους και άλλου είδους δραστηριότητες ΚΑΙ ΔΕΝ ΚΟΥΝΗΘΗΚΕ ΦΥΛΛΟ!... 

[...] τα φερτά υλικά που «κατεβαίνουν» ΣΕ ΚΑΘΕ νεροποντή, υποβάλλοντας σε δοκιμασία λάστιχα οχημάτων και ανθρώπινα νεύρα [...] (η κατάσταση που βλέπετε έχει ωραιοποιηθεί γιατί ΕΤΥΧΕ ένας καλός μας γείτονας να μεριμνήσει για τον καθαρισμό του δρόμου με τη μπουλντόζα!...)

Εν πάση περιπτώσει, εμένα το πρόβλημά μου είναι τα αντισταθμιστικά, τα οποία ΠΡΕΠΕΙ ΠΡΩΤΑ να αφορούν την περιοχή του Ήμερου Τόπου και μετά οποιονδήποτε άλλον! Αυτό πιστεύω και αυτό λέω! Δεν μπορεί, δεν γίνεται να πάρουν τα αντισταθμιστικά περιοχές πού βρίσκονται 11-12 και πλέον Χλμ. μακριά από το τόπο που θα γίνουν οι φυλακές ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΘΗΚΑΝ ΠΟΤΕ γι’ αυτόν! Τα αστυνομικά τμήματα κάθε γειτονικής πόλης να παραμείνουν αστυνομικά τμήματα της κάθε γειτονικής πόλης και εδώ θα δημιουργηθεί ένα αστυνομικό τμήμα του Ήμερου Τόπου! Δεν καταλαβαίνω! Σε τι αντιδρούν; στο να ΜΗ γίνουν οι φυλακές. Και τι να γίνει; Η ΜΟΝΗ ΥΠΑΡΚΤΗ πρόταση που αφορά μάλιστα ΚΡΑΤΙΚΗ έκταση λέει: «Φυλακές»! Να ΜΗ γίνουν οι Φυλακές. Να μείνει έτσι δηλαδή; ΞΕΚΑΘΑΡΙΣΤΕ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΑΣ ΟΛΟΙ! Όχι τίποτε άλλο; Για να ξέρουμε ποιον θα «κυνηγάμε» μετά εμείς οι κάτοικοι του Ήμερου Τόπου!

https://youtu.be/Xpfg8aqrWKc  

Ο Μητροπολιτικός Ασπρόπυργος δεν θα χάσει ΤΊΠΟΤΕ ΑΠΟΛΎΤΩΣ. Εμείς όμως εδώ θα έχουμε χάσει  μια μεγάλη ευκαιρία να διορθώσουμε αρκετά πράγματα. Για ποιες εναλλακτικές μιλάμε; ας γίνει Πάρκο Αναψυχής και Αθλητισμού… ας το πάρει το Υπουργείο Συγκοινωνιών και να φτιάξει ένα Κέντρο Κυκλοφοριακής Αγωγής και να εξετάζονται εδώ όλοι οι υποψήφιοι οδηγοί… ας το πάρει το Υπουργείο Πολιτισμού και να δημιουργήσει ένα «Μουσείο Εξάρτησης της Χώρας»… ας γίνει Πανεπιστήμιο με ειδίκευση στη Διαχείριση Προσωπικού και τη Διοίκηση Επιχειρήσεων ή Πολυτεχνείο με ειδικότητες μάλιστα στη Μηχανική, τη Μεταλλουργία, τη Διύλιση Πετρελαίου και το Περιβάλλον! Τόσες βιομηχανίες έχει για μετεκπαίδευση το ELDORADO της Ελλάδας, που όταν επιλέχτηκε να γίνει τέτοιο βγάλαμε το σκασμό! Ας γίνει οτιδήποτε θέλει να γίνει αλλά ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ απαιτούνται και διάφορες υποδομές που θα αφορούν τον τόπο που θα φιλοξενήσει τις Φυλακές και ΚΥΡΙΩΣ αυτόν! 

[...] και το χάος που επικρατεί ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ στη διασταύρωση των Λεωφόρων ΝΑΤΟ και Ζωοδόχου Πηγής, αφού «όποιος πρόλαβε τον κύριο είδε»! [...] (στη συγκεκριμένη περίπτωση, 2 αδέλφια -αγόρι και κορίτσι, ορφανά, την πήγαινε στη δουλειά της- τη γλύτωσαν γιατί ο νεαρός που οδηγούσε αντιλήφθηκε γρήγορα τον κίνδυνο)

Εάν η απόφαση της Πολιτείας για τη δημιουργία του «Σωφρονιστικού Καταστήματος Ασπροπύργου» είναι ήδη ειλημμένη και δεν επιδέχεται αλλαγής, τότε:

1. Τα αντισταθμιστικά οφέλη πρέπει να είναι ΠΟΛΛΑ και ΜΕΓΑΛΑ.
2. Εκ των πραγμάτων αυτά ΠΡΕΠΕΙ να αφορούν ΠΡΩΤΙΣΤΩΣ την περιοχή του Ήμερου Τόπου. Όχι αόριστες εξαγγελίες αλλά δεσμευτικές, κοστολογημένες και άμεσα υλοποιήσιμες παρεμβάσεις, σύμφωνα με τις αρχές της δημόσιας διοίκησης και της αναλογικής επιβάρυνσης. Και πρέπει να αφορούν κατά προτεραιότητα τον Ήμερο Τόπο, διότι ΕΔΩ θα γίνει η εγκατάσταση, ΕΔΩ θα υπάρξει η άμεση επιβάρυνση, ΕΔΩ απαιτείται ασφάλεια, συγκοινωνία και ΥΠΟΔΟΜΈΣ. Ο Ασπρόπυργος βρίσκεται 11-12 Χλμ. μακριά, η Ελευσίνα και η Μάνδρα σε παρόμοιες αποστάσεις. Ώρες είναι να βγουν και να διεκδικούν κι αυτοί αντισταθμιστικά... 

Ο Δήμος Ασπροπύργου ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΑΙ να ΑΠΑΙΤΉΣΕΙ τα απολύτως λογικά και αυτονόητα αντισταθμιστικά:

1. Δημιουργία πλήρως στελεχωμένου Αστυνομικού Τμήματος ή Υποδιεύθυνσης στον Ήμερο Τόπο. Με ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ επιχειρησιακή ευθύνη για την περιοχή και για την εποπτεία-ασφάλεια της νέας δομής. Είναι θεσμικά αναγκαίο σύμφωνα με την αρχή της τοπικής αστυνόμευσης και της εγγύτητας κινδύνου.
2. Ενίσχυση δημόσιας τάξης και καθημερινής αστυνόμευσης. Για ουσιαστική ασφάλεια των οικογενειών και όχι απλώς θεωρητικές εξαγγελίες.
3. Δημιουργία της «Εξόδου 3» (Αγίου Λουκά) της Αττικής Οδού. Για πρόσβαση, αποσυμφόρηση κυκλοφορίας και εξυπηρέτηση των υπηρεσιών ασφαλείας.
4. Θεσμοθέτηση Λεωφορειακής Γραμμής «Φυλακές – Προαστιακός – Ασπρόπυργος» με τουλάχιστον ωριαία δρομολόγια.
5. Πλήρη αναβάθμιση του υφιστάμενου οδικού δικτύου, του φωτισμού και της καθαριότητας για το ΣΥΝΟΛΟ της περιοχής και όχι μόνο για τους χώρους που επηρεάζουν άμεσα την λειτουργία των φυλακών. Σε ΟΛΗ την περιοχή, με σαφή χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
6. Δεν είναι παράλογο να απαιτηθούν ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΕΣ κοινωνικές υποδομές. Πλατείες, παιδικές χαρές, αθλητικοί χώροι, πράσινο, κοινωφελείς εγκαταστάσεις. Βασικές απαιτήσεις για την ποιότητα ζωής των κατοίκων, που οφείλουν να ενσωματωθούν σε κάθε σχέδιο χωροθέτησης μεγάλης δομής. 
7. Ορθολογική χωροθέτηση και εξυγίανση προβληματικών περιοχών με οργανωμένο κρατικό σχεδιασμό.

Το ζήτημα ΔΕΝ είναι οι φυλακές από μόνες ΤΟΥΣ. 

Καμία πόλη που φιλοξενεί σωφρονιστικό κατάστημα δεν ΚΑΤΑΣΤΡΆΦΗΚΕ. Όμως καμία πόλη δεν έμεινε χωρίς αντισταθμιστικά οφέλη. Αυτό που μας αφορά είναι η δικαιοσύνη, η αναλογικότητα και η προστασία της καθημερινότητάς μας. 

Δεν μπορεί να δημιουργηθεί μια τόσο κρίσιμη δομή χωρίς σαφές, δεσμευτικό και κοστολογημένο πακέτο αντισταθμιστικών, το οποίο θα υλοποιηθεί πριν ή παράλληλα με το έργο.

• Όχι λόγια αλλά έργα.
• Όχι υποσχέσεις αλλά δεσμεύσεις.

Δικαιούμαστε εφόσον γίνει αυτό το έργο:

✔ Ασφάλεια

✔ Υποδομές

✔ Ποιότητα ζωής

✔ Σεβασμό στον τόπο όπου ζούμε και μεγαλώνουμε τις οικογένειές μας! 

ΠΡΩΤΑ Ο ΗΜΕΡΟΣ ΤΟΠΟΣ!

Ομότιτλο Άρθρο μου που δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα "Ο ΓΑΤΟΣ" 

Τα εκατό βήματα

Ήταν 9 Μαΐου του 1978 όταν το άψυχο σώμα του πρώην Ιταλού Πρωθυπουργού Άλντο Μόρο εντοπιζόταν στο πορτ-μπαγκάζ ενός κόκκινου Renault 4 στην οδό Caetani στη Ρώμη, στο μέσο της απόστασης μεταξύ των γραφείων του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος (PCI) και των Χριστιανοδημοκρατών (DC). Ήταν ο τραγικός επίλογος της απαγωγής του Μόρο από την τρομοκρατική οργάνωση «Ερυθρές Ταξιαρχίες» (Brigate Rosse), που είχε διαρκέσει σχεδόν δύο μήνες και σημάδεψε την ταραγμένη δεκαετία του 1970 στην Ιταλία, η οποία βρισκόταν ήδη στη δίνη των «Χρόνων του Μολυβιού» (Anni di Piombo).

I CENTO PASSI (ΤΑ ΕΚΑΤΟ ΒΗΜΑΤΑ), (100x70 λάδι σε καμβά) της Maria Carmela Suppa (2012)

Όλα είχαν ξεκινήσει στις 16 Μαρτίου 1978. Γύρω στις 9 το πρωί δύο αυτοκίνητα έβγαιναν από την οικία του Μόρο. Στο ένα επέβαινε ο Μόρο, στο άλλο η προσωπική του φρουρά αποτελούμενη από πέντε σωματοφύλακες. Κατευθύνονταν στη Βουλή των Αντιπροσώπων (Camera dei Deputati), το ένα από τα δύο νομοθετικά σώματα στην Ιταλία, όπου θα συζητούνταν η συγκρότηση κυβέρνησης υπό τον Τζούλιο Αντρεότι (Giulio Andreotti) με τη συμμετοχή του PCI υπό τον Ενρίκο Μπερλινγκουέρ (Enrico Berlinguer). Ήταν το αποκορύφωμα του λεγόμενου «Ιστορικού Συμβιβασμού»(Compromesso storico) μεταξύ των Κομμουνιστών και των Χριστιανοδημοκρατών, μία σύζευξη δυνάμεων στην Ιταλία χωρίς ιστορικό προηγούμενο στη μεταπολεμική ιστορία της Γηραιάς Ηπείρου. Και η παραδοξότητα του εγχειρήματος αυτού δεν άφηνε αδιάφορη καμία πλευρά στα δύο στρατόπεδα του Ψυχρού Πολέμου.

Καθοδόν για τη Βουλή, στην οδό Mario Fani, δύο αυτοκίνητα μπλόκαραν το δρόμο στα δύο αυτοκίνητα του Μόρο. Δώδεκα μέλη των Ερυθρών Ταξιαρχιών, φορώντας στολές της Alitalia, πετάχτηκαν στο δρόμο και γάζωσαν τους σωματοφύλακες του Μόρο με 91 σφαίρες. Μάλιστα, για να είναι σίγουροι ότι τα θύματά τους ήταν νεκροί, έριχναν τη χαριστική βολή στο κεφάλι καθενός εκ των πέντε σωματοφυλάκων.

Ο πρώην πρωθυπουργός δεν τραυματίστηκε. Απήχθη από τις Ερυθρές Ταξιαρχίες και κρατήθηκε όμηρος για 55 μέρες. Οι τρομοκράτες απαιτούσαν την απελευθέρωση 13 συντρόφων τους. Η ιταλική κυβέρνηση αρνήθηκε να διαπραγματευτεί με τους απαγωγείς. Ο Μόρο, πιθανότατα καθ' υπόδειξη των απαγωγέων του, έγραψε και απέστειλε πλήθος επιστολών τόσο στον Πάπα Παύλο τον 6^ο όσο και στον Αντρεότι, στον οποίο και απευθύνει ιδιαιτέρως σκληρές κουβέντες. Οι επιστολές αυτές έγιναν γνωστές δέκα χρόνια μετά την απαγωγή και τη δολοφονία του Μόρο και δημοσιεύτηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

[...] το άψυχο σώμα του πρώην Ιταλού Πρωθυπουργού Άλντο Μόρο εντοπιζόταν στο πορτ-μπαγκάζ ενός κόκκινου Renault 4, δολοφονημένος από τις «Ερυθρές Ταξιαρχίες» μετά από δίμηνη σχεδόν ομηρία.

Τελικά, στις 9 Μαΐου, μετά από τηλεφώνημα στα κεντρικά γραφεία των Χριστιανοδημοκρατών, όπου δίνονται σχετικές πληροφορίες από τους απαγωγείς, εντοπίζεται το κόκκινο Renault 4 με τον νεκρό Μόρο. Είχε δολοφονηθεί από τον Μάριο Μορέττι (Mario Moretti), ηγετικό στέλεχος των Ερυθρών Ταξιαρχιών, όταν κατέστη πλέον σαφές ότι η ιταλική κυβέρνηση δεν επρόκειτο να ενδώσει στις αξιώσεις των απαγωγέων.

Οι φυσικοί αυτουργοί της απαγωγής και της δολοφονίας Μόρο έγιναν αμέσως γνωστοί. Ωστόσο, οι θεωρίες (συνωμοσίας;) σχετικά με το ποιοι κινούσαν τα νήματα παρασκηνιακά είναι πολλές. Το πείραμα του Ευρωκομμουνισμού στην Ιταλία είχε δυσαρεστήσει πολλούς και η δολοφονία Μόρο απεδείχθη πως ήταν το μοιραίο χτύπημα σε αυτή την προσπάθεια ανάδειξης ενός Τρίτου Δρόμου για τον Σοσιαλισμό.

Η ιστορία δολοφονίας του Μόρο είναι αρκετά γνωστή. Αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι ότι την ίδια μέρα, στις 9 Μαΐου 1978, μία άλλη δολοφονία στη Σικελία, έμελλε να σημαδέψει το κίνημα εναντίον της Μαφίας και να αναδείξει το θύμα σε έναν από τους σύγχρονους ήρωες της Ιταλίας. Και το όνομα αυτού Πεπίνο Ιμπαστάτο (Peppino Impastato)!

O Πεπίνο γεννήθηκε το 1948 στο Τσίνιζι (Cinisi), μία κωμόπολη κοντά στο Παλέρμο. Ο πατέρας του Λουίτζι ήταν στενός φίλος του αρχηγού της τοπικής Μαφίας Γκαετάνο Μπανταλαμέντι (Gaetano Badalamenti), ενώ ο κουνιάδος του Λουίτζι και θείος του Πεπίνο, Τζέζαρε Μαντσέλα (Cesare Manzella) ήταν επίσης μέλος της τοπικής Μαφίας και είχε δολοφονηθεί όταν το αυτοκίνητό του ανατινάχτηκε το 1963. Ο Πεπίνο είχε έρθει σε σφοδρή σύγκρουση με τον πατέρα του λόγω ακριβώς της δραστηριότητας του τελευταίου και η άγρια δολοφονία του Μαντσέλα είχε τεράστιο αντίκτυπο στον τότε έφηβο Πεπίνο, ο οποίος -όπως δήλωσε ο αδερφός του σε συνέντευξή του το 2004- τότε αποφάσισε να επιδοθεί σε έναν αγώνα μέχρι τέλους εναντίον της Μαφίας.

Το σημαντικότερο επίτευγμά του ήταν η ίδρυση του «Radio Aut» (Ράδιο Βοήθεια), ενός ραδιοφωνικού σταθμού όπου ο Πεπίνο καλούσε το λαό του Τσίνιζι να αντιταχθεί στη Μαφία. 

Ο Πεπίνο οργανώθηκε στις τάξεις ενός μικρού αριστερού κόμματος, το PSIUP (Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα της Προλεταριακής Ενότητας). Το 1975, μαζί με άλλους ομοϊδεάτες του, συγκρότησε μια ομάδα, η οποία διοργάνωνε διάφορες πολιτισμικές εκδηλώσεις (ταινίες, θέατρο, μουσικές παραστάσεις και πολιτικές συζητήσεις), ώστε να επιτύχει μια ιδεολογική αφύπνιση των κατοίκων στο Τσίνιζι εναντίον της εξουσίας της Μαφίας. Το σημαντικότερο επίτευγμά του ήταν η ίδρυση του «Radio Aut» (Ράδιο Βοήθεια), ενός ραδιοφωνικού σταθμού όπου ο Πεπίνο, με αρκετή δόση χιούμορ, ειρωνείας και σαρκασμού, εξέθετε τις διάφορες «δραστηριότητες» του Μπανταλαμέντι, καλώντας το λαό του Τσίνιζι να αντιταχθεί στη Μαφία. Οι τοπικές αρχές θεωρούσαν των Πεπίνο ταραχοποιό στοιχείο, που έθετε σε κίνδυνο την ηρεμία στο Τσίνιζι, την οποία εξασφάλιζε ο «καθόλα αξιοσέβαστος» Μπανταλαμέντι. Ο Πεπίνο δεν άργησε να μπει στο μάτι της Μαφίας. Ο πατέρας του προσπάθησε επανειλημμένως να πείσει τον Μπανταλαμέντι να μην πειράξει το γιο του. Τελικά ο πατέρας του πέθανε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα το 1977.

Το 1978 ο Πεπίνο κατέβηκε στις τοπικές εκλογές της 14^ης Μαΐου με το ακροαριστερό κόμμα «Democrazia Proletaria» (Προλεταριακή Δημοκρατία). Τη νύχτα της 8^ης Μαΐου, ο Πεπίνο ξυλοκοπείται άγρια από τρία μέλη της Μαφίας, τα οποία τον δένουν στις ράγες του τρένου, τοποθετούν κάτω από το σώμα του τέσσερα κιλά TNT και τον ανατινάσσουν. Η ομοιότητα της εκτέλεσης του Πεπίνο με εκείνη του Μαντσέλα το 1963 δεν ήταν τυχαία.

Ο θάνατος του Πεπίνο αντιμετωπίστηκε από τις αρχές ως τυχαίος θάνατος, ο οποίος επήλθε κατά την προσπάθεια του να ανατινάξει τις ράγες στη σιδηροδρομική γραμμή Παλέρμο-Τράπανι ως μέρος της υποτιθέμενης «τρομοκρατικής» δραστηριότητάς του. Για χρόνια, και παρά τις προσπάθειες των συγγενών και φίλων του Πεπίνο να αποκαλυφθεί η αλήθεια, η υπόθεση παρέμενε στο αρχείο. Τελικά, το 1997 ανεσύρθη από το αρχείο και μόλις το 2001 καταδικάστηκε ως φυσικός αυτουργός της δολοφονίας του Πεπίνο ο μαφιόζος Βίτο Παλάτζολο (Vito Palazzolo), ενώ ο Μπανταλαμέντι καταδικάστηκε ως ηθικός αυτουργός της δολοφονίας.

Peppino Impastato (impegno politico) (foto da Casa Memoria) 

Το 2000 βγήκε η ταινία «I Cento Passi» (Τα εκατό βήματα) του Ιταλού σκηνοθέτη Μάρκο Τούλιο Τζιορντάνα (Marco Tullia Giordana), η οποία αναφέρεται στη ζωή και τον αγώνα του Πεπίνο Ιμπαστάτο. Ο τίτλος μόνο τυχαίος δεν είναι. Εκατό βήματα ήταν η απόσταση από το σπίτι του Πεπίνο ως το σπίτι του Μπανταλαμέντι.

Σε μια σκηνή ο Πεπίνο, εξοργισμένος με την παθητικότητα της κοινωνίας και το ρόλο του πατέρα του στη Μαφία, μιλάει με τον αδερφό του Τζουζέπε στο δρόμο έξω από το σπίτι τους.

• Πας σχολείο, σωστά; Ξέρεις να μετράς;

• Τι εννοείς αν ξέρω να μετράω;

• Να μετράς... ένα, δύο, τρία, τέσσερα...

• Ναι, ξέρω να μετράω.

• Ξέρεις να περπατάς;

• Ξέρω να περπατάω.

• Να μετράς και να περπατάς ταυτόχρονα, ξέρεις;

• Ναι, έτσι νομίζω.

• Πάμε, λοιπόν. Μέτρα και περπάτα. (Τον παίρνει από το μπράτσο και αρχίζουν να περπατάνε). Ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε, έξι, επτά, οκτώ...

• Μα πού πάμε;

• Συνέχισε, μέτρα και περπάτα. 89, 90, 91, 92...

• Πεπίνο....

• 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 100. Ξέρεις ποιος μένει εδώ;

(Ο Τζουζέπε κάτι πάει να ψιθυρίσει)

• Ο Don Tano (συντομογραφία του Γκαετάνο, εννοεί τον Γκαετάνο Μπανταλαμέντι) μένει εδώ. Είναι εκατό βήματα από το σπίτι μας, εκατό βήματα! Μένεις στον ίδιο δρόμο, πίνεις τον καφέ στο ίδιο μπαρ, στο τέλος τους συνηθίζεις. «Τους χαιρετισμούς μου, Πεπίνο. Τους χαιρετισμούς μου, Τζουζέπε». Και είναι αυτοί τα αφεντικά στο Τσίνιζι. Και ο πατέρας μου, ο Λουίτζι Ιμπαστάτο, του γλείφει τον κώλο. Όπως όλοι. Δεν είναι ηλικιωμένος, είναι ένας μαφιόζος, ένας από τους πολλούς».

Κι άλλες πληροφορίες, από το  Νόστιμον ήμαρ.

©️ History espresso στο Facebook. Ομώνυμη Ανάρτηση.

Μια Ιστορία από τα τέλη του 16ου Αιώνα

Οι εξισλαμισμοί των πρώτων χρόνων της Τουρκοκρατίας δημιούργησαν σε ολόκληρη την αχανή Οθωμανική αυτοκρατορία κρυπτοχριστιανούς. Στον Πόντο τους αποκαλούσαν Σταυριώτες, στην Κρήτη Κουρμούληδες, στην Ήπειρο Σπαθιώτες, στην Κύπρο Λινοβάμβακους. Όπως γίνεται αντιληπτό, μόνο και μόνο η αναφορά της λέξης, ήταν συνυφασμένη με φόβο και τρόμο! Παρά ταύτα το τολμούσαν! Μια τέτοια περίπτωση λοιπόν ήταν και η Γραμματική Αναστασίου, που την πληροφορούμαστε από έγγραφα που φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας. Πρόκειται για μια απόφαση του καδή^(*1) της Βέροιας πάνω σε αντιδικία ενός Τούρκου μπέη & μιας Ελληνίδας, για το ποιος θα πάρει το παιδί που γεννήθηκε κατά την συμβίωση στην οποία την εξανάγκασε.

Artist: Charles Edward Wilson από τη σελίδα Beautiful Paintings and Pictures στο Facebook

Βρισκόμαστε λοιπόν την 30η Απριλίου του 1600 και ας παρακολουθήσουμε την διαδικασία. Σύμφωνα με την απόφαση, παρουσιάστηκε ο Αμπντή πασάς στο Ιεροδικαστήριο της Βέροιας και είπε ανάμεσα σε άλλα:

«Πριν από τέσσερα χρόνια, κάτι άγνωστοι μπήκανε στο σπίτι του Ιωάννη Αναστασίου στην Κούρσοβα^(*2) και τον σφάξανε μαζί με τα δυο παιδιά του, τον Μελέτιο και τον Γεώργιο. Έτσι, η γυναίκα του που έμεινε χήρα κι απροστάτευτη, με παντρεύτηκε νόμιμα και με ιεροδικαστική πράξη και μάλιστα γέννησε πριν ένα χρόνο ένα αγόρι που το ονόμασα Λουτφή, γιατί το παιδί σύμφωνα με τις διατάξεις του σεριάτ^(*3) θεωρείται μουσουλμάνος και ανήκει στον πατέρα του. Όμως η αμαρτωλή και άπιστη Γραμματική όσο ζούσαμε μαζί εξακολουθούσε παρ’ όλες τις απειλές και τις νουθεσίες μου να τον φωνάζει Μελέτιο και να νομίζει ότι ανήκει στην βρωμερή θρησκεία των άπιστων. Γι’ αυτό την χώρισα πριν λίγες μέρες και την έδιωξα από το σπίτι μου. Εκείνη όμως, μια μέρα που ‘λειπα, μπήκε μέσα και άρπαξε το παιδί την ώρα που κοιμότανε μπροστά στα μάτια της υπηρέτριάς μου, της Χατιτζέ. Την απείλησε μάλιστα με ένα πέλεκυ και τελικά πήρε μαζί της το μικρό σε άγνωστο μέρος. Σας ζητάω λοιπόν να την τιμωρήσετε, να μου δοθεί το παιδί μου και προτείνω για μάρτυρα την υπηρέτριά μου Χατιτζέ».

Η Χατιτζέ που ήταν παρούσα, προχώρησε προς τους δικαστές και ορκίστηκε στο κοράνι.

«Πραγματικά, το περασμένο Σάββατο, μπήκε κρυφά στο σπίτι η Γραμματική και άρπαξε μπροστά στα μάτια μου τον γιό του κυρίου μου, τον Λουτφή, ενώ κοιμόταν. Προσπάθησα να την εμποδίσω και τότε εκείνη έβγαλε από τα ρούχα της ένα πέλεκυ που είχε μαζί της και με απείλησε να με σκοτώσει. Μ’ έπιασε φόβος και έκανα στην άκρη. Τότε εκείνη άνοιξε την ξώπορτα κι εξαφανίσθηκε μαζί με τον Λουτφή. Ας είναι ο Θεός βοηθός και το ιερό κοράνι του».

Μετά ήλθε και η σειρά της καημένης της Γραμματικής που με ψυχραιμία και θάρρος δεν δίστασε να καταφύγει στην τουρκική νομοθεσία.

«Ο άνδρας μου Αμπντή από καιρό ερωτοτροπούσε μαζί μου. Για το λόγο αυτό εξόπλισε μερικούς άγνωστους που όρμισαν την νύχτα στο σπίτι του πρώτου συζύγου μου και τον σφάξανε μαζί με τα δυο παιδιά μας. Χήρα και απροστάτευτη αναγκάστηκα με τη βία και τις απειλές του Αμπντή σιπαχή^(*4) να γίνω γυναίκα του. Εκείνος τότε, πριν από τέσσερα χρόνια με μετέφερε στη Βέροια, όπου ζώντας μαζί του απέκτησα ένα αγόρι. Αυτό που άρπαξα, γιατί ανήκε σε μένα, τη μητέρα του, που σύμφωνα με τις διατάξεις του σεριάτ, έχω το δικαίωμα να το αναθρέψω ως τα εφτά του χρόνια»

Οι δικαστές βρέθηκαν σε δύσκολη θέση. Βρήκαν όμως πάτημα. Η Γραμματική δεν ήταν μουσουλμάνα! Μόνο αν γινόταν θα αποκτούσε δικαίωμα. Και πάλι όμως η Ελληνίδα δεν το έβαλε κάτω. Διακήρυξε λοιπόν ότι: «Ναι! ένας μονάχα Θεός υπάρχει και προφήτης του είναι ο Μωάμεθ», πήρε το όνομα Σεφιχά και της δώσανε το παιδί!...

Η θυσία της μάνας...

"Ελληνίδες σε σκλαβοπάζαρο" Stanislas-Henri-Benoit Darondeau (1807–1841) 
από paletaart2 – Χρώμα & Φώς

Η Γραμματική λοιπόν με τον τρόπο που είδαμε, κατάφερε να πάρει το παιδί της, το μοναχοπαίδι της. Είχε όμως ορκιστεί στο Κοράνι. Αλλά πάνω της, κρυμμένο μέσα στα μαλλιά της είχε πάντα ένα σταυρό. Και κάθε φορά που αναγκαζόταν να αναφέρει τον Αλλάχ χάιδευε το κεφαλοκάλυμμα σε εκείνο ακριβώς το σημείο που βρισκόταν ο σταυρός. Και τον μικρό τον φώναζε Μελέτιο με κάθε ευκαιρία. Είχε μάλιστα φτιάξει κι ένα νανούρισμα...

«σαν μεγαλώσεις θα γενείς γενναίο παλληκάρι κι εκεί όπου θα πατείς θα βγάζει η γης χορτάρι. Μελέτιε, αγόρι χρυσαφένιο, θα’ ρθει η ώρα να γενείς θεριό ανδρειωμένο»

Κι έτσι περνούσαν οι μέρες με την Γραμματική όλη την ημέρα να πρέπει να τηρεί τα μουσουλμανικά έθιμα και κάθε νύχτα να την βρίσκει γονατισμένη μπροστά στο εικόνισμα να εξηγεί στον άγιο τις αμαρτίες της. Και ο μικρός μεγάλωσε και άρχισε να καταλαβαίνει. Και η Γραμματική του μιλούσε για τον πατέρα που δεν είχε, για τα αδέλφια του που έφυγαν, για το σπιτικό που τους περίμενε. Και εκείνος άκουγε... και άκουγε... και άκουγε. Και όταν πλησίαζε η ώρα που η Γραμματική θα έπρεπε να τον αποχωριστεί, του είπε:

«Ήρθε η ώρα που σου είπα γιέ μου. Εγώ ό,τι ήταν να κάνω το έκανα. Τώρα μένει σε σένα να μου δείξεις αν κατάλαβες ή όχι».

Τον φίλησε σταυρωτά και με σκυμμένο το κεφάλι έφυγε. Πέντε χρόνια έκανε ο Μελέτιος ό,τι και η μητέρα του. Και τα βράδια, αχ τα βράδια... Με φόβο και τρόμο περίμενε να ησυχάσει το σπίτι για να βγει στις μύτες των ποδιών του και να τρέξει στο στάβλο εκεί που είχε κρυμμένη την εικόνα και τον σταυρό που του είχε δώσει η μητέρα του. Όμως ο Αμπντή ένα βράδυ ξύπνησε κι ανακάλυψε ότι έλειπε από το κρεβάτι του. Πιστεύοντας ότι το ‘σκασε ο "αχάριστος" -όπως συνήθιζε να τον λέει- φώναξε να του ετοιμάσουν τ’ άλογο και συνοδεία. Ο ιπποκόμος ήταν αυτός που βρήκε τον νεαρό Μελέτιο χωμένο μες στο άχυρο με την εικόνα στο χέρι να κοιμάται.

Τα έγγραφα δεν αναφέρουν την τιμωρία του μικρού. Χάνονται δέκα ολόκληρες σελίδες! Και συνεχίζεται ξαφνικά με μια και μόνο σελίδα από τα πρακτικά μια νέας δίκης, αυτής της Γραμματικής για φόνο! Ποιον σκότωσε κανείς δεν ξέρει…

"Ελληνίδα Μάνα με το νεκρό παιδί της", Αγνώστου, Γαλλικής σχολής, Α' μισό 19ου Αιώνα, Λάδι σε μουσαμά, 83 X 100 εκ. από huffingtonpost

Τυπικά, αυτό είναι και το τέλος της ιστορίας μας… 

Η συγγραφέας-ιστορικός (από τη σελίδα της οποίας αντλήθηκε η ιστορία…) αναφέρει ότι προσπάθησε να βρει την τύχη της Γραμματικής και του Μελέτη, αλλά κανείς δεν ξέρει τι απέγιναν οι δυο τους. Διευκρινίζει ότι βρήκε την ιστορία τους μεταξύ δυο δικών από απόγονο του πρώτου συζύγου της Γραμματικής, χωρίς να βρει πληροφορίες για τη δεύτερη δίκη ή για τον Τούρκο άνδρα της.

Συνεχίζοντας την έρευνά της, αλλά και από την εμπειρία της, δηλώνει ότι από η «άνεση» που η Γραμματική ορκίστηκε στο Κοράνι, την οδηγεί να την θεωρήσει κρυπτοχριστιανή, κάνοντας βέβαια και ιδιαίτερη μνεία στην εξυπνάδα της! Ότι κατάλαβε δηλαδή τη μη χρεία αποδείξεων παρά ενός «απλού όρκου» απέναντι σ’ ένα δικαστήριο που…

«Αν ήθελε να τελειώσει την ιστορία, θα το είχε κάνει απλά γράφοντας ότι δεν αλλαξοπίστησε και τέλος. Δεν υπήρχε λόγος να της δώσουν το παιδί για εφτά χρόνια»

Όσο για το τέλος, πιστεύει ότι σίγουρα σκότωσαν το παιδί κι εκείνη αποφάσισε να εκδικηθεί και να παραδοθεί! Το πιθανότερο είναι ότι αυτόν τον μπέη «έφαγε» η Γραμματική, λόγω της απουσίας οποιασδήποτε πληροφορίας σχετικά με τη μετά ζωή του...

ΥΠΟΜΝΗΜΑ

1. Ο καδής ή και κατής ήταν Tούρκος δικαστής/ιεροδίκης που δίκαζε με βάση το μουσουλμανικό δίκαιο (σαρία), ενώ ασκούσε και εξωδικαστικές λειτουργίες, όπως η διαμεσολάβηση, η κηδεμονία επί ορφανών και ανηλίκων, καθώς και η εποπτεία και ο έλεγχος των δημοσίων έργων. Η λέξη προέρχεται από αραβικό ρήμα που σημαίνει να «κρίνει» ή να «αποφασίσει».
2.  Πρόκειται για το σημερινό Τόξο, συνοικισμό της Τοπικής Κοινότητας Εξοχής του Δήμου Κατερίνης, που απέχει 21 χλμ. από την πρωτεύουσα του Νομού Πιερίας, κτισμένο σε υψόμετρο 332 μέτρων και πληθυσμό 137 κατοίκους (απογραφή 2011). Η ονομασία Κούρσοβα προέρχονταν από τα άγρια γκόρτσα (άγρια αχλάδια), καρπούς που αφθονούσαν επί Τουρκοκρατίας στο χωριό. Η ονομασία Τόξο δόθηκε επειδή το χωριό διαγράφει ένα ημικύκλιο όπως είναι χτισμένο. Αναγνωρίστηκε ως οικισμός το 1951 και προσαρτήθηκε στην Κοινότητα Μοσχοποτάμου, για να μετονομαστεί σε Τόξο, το 1959.
3. Στην οθωμανική επικράτεια ίσχυαν παράλληλα διαφορετικές δικαιικές παραδόσεις. Στην αυτοκρατορική περίοδο διαμορφώνεται ένα διακριτό «οθωμανικό δίκαιο» βασισμένο σε τρεις πηγές δικαίου: 
• στον ισλαμικό νόμο (αραβικά: σαρία, οθωμανικά: σεριάτ), κυρίως σε ζητήματα αστικού και κληρονομικού δικαίου (οι Οθωμανοί ακολουθούσαν τη χανεφιτική νομική σχολή), 
• στο σουλτανικό δίκαιο (κανούν), κυρίως σε ποινικά, διοικητικά & φορολογικά ζητήματα,
• στο εθιμικό δίκαιο (αντέτ ή όρφ), σε επιμέρους ζητήματα τοπικής σημασίας. Το «οθωμανικό» αυτό δίκαιο, που σε μεγάλο βαθμό κωδικοποιήθηκε τον 16ο αι., εφαρμοζόταν σε όλα τα ιεροδικεία που είχαν καδήδες διορισμένους από την Κωνσταντινούπολη. (η πηγή, εδώ: https://eclass.aegean.gr/modules/document/file.php/SA181/Othomanike_Autokratoria_Enotita_9.pdf
4. Επρόκειτο για τίτλο Tούρκων φεουδαρχών και η (περσικής προέλευσης, sepāhī = στρατιώτης) ονομασία δηλώνει ιππείς πολεμιστές της Οθωμανικής Aυτοκρατορίας. Οργανώθηκαν ως σώμα κατά τον 14^ο αιώνα σε φεουδαρχική βάση. Οι αξιωματικοί κατείχαν φέουδα (τιμάρια) κατά το βυζαντινό πρότυπο που παρέχονταν από τον σουλτάνο και επιτηρούσαν τους χωρικούς που εργάζονταν στη γη τους. Επίσης, καρπώνονταν τα εισοδήματα που προέρχονταν από τα φέουδα, σε αναγνώριση της στρατιωτικής υπηρεσίας τους προς τον σουλτάνο. Έως τα μέσα του 16^ου αιώνα ήταν το σημείο αιχμής του οθωμανικού στρατού.

Η πηγή της ιστορίας, από αναρτήσεις της FLORENTIA (@florentiafl) στο «Χ» εδώ και εδώ

Δεν φυτρώσαμε! Ζήσαμε…

Βράδυ στη δουλειά. Για ν’ αντιμετωπίσεις την -φυσιολογική- χαλάρωση, ξεκινάς τις βόλτες στις Μονάδες και την Εγκατάσταση, κυρίως για να «κρατηθείς». Στις συναντήσεις με τους Χειριστές έξω στα καμαράκια, η κουβέντα πολλές φορές περιστρέφεται και σ’ άλλα πράγματα πέρα απ’ τη δουλειά! Σε μια τέτοια κουβέντα λοιπόν πρόσφατα, γύρω στις 3:30 ξημερώματα, αυτή έφτασε στις σχέσεις μεταξύ των φύλων. Μαζί με τον «Παλιό» (εγώ είμαι ο «Αρχαίος…»), πιο «έμπειρος» αυτός από εμένα (σε θέματα που αφορούν τη πληθώρα των σχέσεων με το ωραίο φύλο -παίζει ρόλο ο τόπος που μεγάλωσε...), συμβουλεύαμε τους νεότερους ότι το παν σε μια σχέση είναι ο σεβασμός ανάμεσα στους συντρόφους και η αλληλοκατανόηση!

Τους έλεγα -παραφρασμένη- τη φράση του Κοέλιο ότι:

• «[…]  είναι συναρπαστικό να αγγίζετε, να αγκαλιάζετε και να χαϊδεύετε το σώμα μιας γυναίκας! Παίξτε μαζί της όταν ερωτοτροπείτε! ΔΕΝ ειν’ ανάγκη όλα να περιστρέφονται γύρω από το sex!»

Συνεχίζοντας, προσπάθησα να το φέρω στα μέτρα μου (μεγαλώσαμε βλέπετε…) λέγοντας ότι:

•  «… περνώντας τα χρόνια, μερικές ρυτίδες στο πρόσωπο, μερικές ουλές στην κοιλιά, μερικές εντελώς φυσιολογικές ραγάδες, δεν αφαιρούν ομορφιά, αντίθετα προσθέτουν! Είναι η μαρτυρία ότι αυτές οι γυναίκες, οι σύντροφοί σας, κάτι έκαναν στη ζωή τους, δεν παρέμειναν στη ναφθαλίνη, παρά έζησαν!»

Ο «Παλιός» συμφώνησε ανεπιφύλακτα μαζί μου και ξεκίνησε να λέει ιστορίες από τα νιάτα του, περιπέτειες από τα καλοκαίρια του ως μπάρμαν στα Νησιά μας. Παρατήρησα ότι γενικά ΚΑΙ οι δυο μας ΔΕΝ φοβηθήκαμε να εκτεθούμε! Στη διασταύρωση των εμπειριών μας, ανέφερα τη πρώτη ερωτική μου περιπέτεια, τη Νικόλ, μια Μιγάδα με απίστευτο άρωμα, η πρώτη γυναίκα που «μύρισα» στη ζωή μου  σ΄ ένα από τα νησιά του Αργοσαρωνικού ή την Κορασόν, μια Αργεντίνα 10 χρόνια μεγαλύτερή μου που τη γνώρισα στο καφέ στον προαύλιο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου, ανάμεσα σε κοπάνες από τις Μεταλυκειακές σπουδές μου. Μας παρακολουθούσαν σαν χάνοι! Μου ‘κανε εντύπωση, τους το ‘πα κιόλας, ότι:

• «… Ακόμη και τώρα, σας ανοίγουμε τη καρδιά μας κι εσείς αντί να χαλαρώσετε και να πείτε μια κουβέντα για τις σχέσεις σας, (το διευκρίνισα, αυτές που έχουν τελειώσει, ΜΗΝ αναφέρεστε στις ενεργές…) φαίνεστε κουμπωμένοι! Σαν να ντρέπεστε γι’ αυτές!»

Κάποιοι απ' αυτούς, εξανέστησαν και φανερά ειρωνικά, αμφισβήτησαν ΟΧΙ το ότι μπορεί να υπήρξαν οι εμπειρίες που αναφέρθηκαν από μας, αλλά το θέμα τους ήταν η τρυφερότητα που κυριαρχούσε στις κουβέντες μας, ακόμη και για εφήμερες, λιγόχρονες σχέσεις που υπήρξαν στη ζωή μας! Μάλιστα, εκεί ήταν που ο «Παλιός» παραδέχθηκε και μια ατασθαλία του, το «βάρος» μιας ιταμής συμπεριφοράς του απέναντι σε γυναίκα!...

Νευρίασα, σηκώθηκα όρθιος και σχεδόν επικριτικά τους είπα ότι:

• «Πρέπει να ‘μουνα γύρω στα 10-12, όταν πρωτοσκίρτησαν τα μήδεα του υπογάστριού μου για γυναίκα! Μια κούκλα στα μάτια μου (σημειωτέον, ΈΤΣΙ παραμένει μέχρι σήμερα!...), ένα κορίτσι 2-3 χρόνια μεγαλύτερο από μένα, αναπτυγμένη σωματικά με τέλειες αναλογίες και θεϊκές καμπύλες! Πέρα απ’ τους δικούς της φίλους, έκανε παρέα με μεγαλύτερους από μένα και πρέπει να μ' είχε πάρει χαμπάρι, γιατί όποτε τύχαινε και βρισκόμασταν ήταν ΠΑΝΤΑ διακριτική απέναντί μου».

Βλέπετε, όπως σας είπα, θεώρησα φυσιολογικό να «εκτεθώ»! Γιατί; Γιατί πολύ απλά ΔΕΝ το θεωρώ έκθεση, παρά εμπειρία ζωής, μια «τιμή» που μου ‘λαχε όταν το παιδί ξεκίναγε να μεταμορφώνεται σε έφηβο και να εξελιχθεί σε άντρα! Με σιγοντάρησε κι ο «Παλιός» με ανάλογη δική του εμπειρία, το -απ' ότι φαίνεται- απωθημένο του, μια όμορφη Βεροιώτισσα που πρέπει να του ’χει αφήσει «πληγή χαίνουσα»! Βλέποντας τους νεότερους να ηρεμούν, πήρα φόρα και συνέχισα:

• «ΔΕΝ με αποδοκίμασε ΠΟΤΕ της, το αντίθετο μάλιστα, μου συμπεριφερόταν ΠΑΝΤΑ «στοργικά»! Η ζωή προχώρησε, μεγαλώναμε, συνεχίστηκε αυτό το παιχνίδι και στην εφηβεία, αυτή όμως ΔΕΝ  χλεύασε ΠΟΤΕ την πασιφανή αμηχανία μου απέναντί της, το αντίθετο, όποτε μ' έπιανε να την κοιτάω, μου χαμογελούσε κι όλος ο κόσμος έλαμπε! Εκπάγλου καλλονής, μάλλον είχε ΠΛΗΡΗ επίγνωση της εξωτικής ομορφιάς της, ήταν ΠΑΝΤΑ πρόσχαρη με όλους και μ' ένα γέλιο ΜΟΝΙΜΩΣ ζωγραφισμένο στο πρόσωπό της! ΠΑΝΤΑ μου μιλούσε ευγενικά και από τη εν γένει συμπεριφορά της, έφτασα να πιστεύω ότι της άρεσα κι εγώ! Πραγματικά, πίστευα ότι ήταν κι αυτή ερωτευμένη μαζί μου!

Μερικοί μειδίασαν! «Καργιόληδες, σας έχω…» σκέφτηκα…! Για να «περιορίσω» την ενδεχόμενη αναφορά του «Χάσματος των Γενεών», σκέφτηκα να τους το «φέρω» πιο κοντά στις σημερινές γενιές. Ο «Παλιός» μου ‘κανε νόημα να ηρεμήσω! Ποιος να ηρεμήσει; Είχα «κόψει καπίστρι»! Τους ανέφερα λοιπόν ότι:

• «Φυσικά και ΔΕΝ ήταν όλοι έτσι στη γενιά μας. Υπήρχαν πολλοί που σε γενικές γραμμές φέρονταν απαξιωτικά στη γυναίκα! Έχει να κάνει με την -παραδοσιακά αισχρή- αντίληψη της άβουλης, παθητικής και υποτακτικής δούλας, έρμαιο στις ορέξεις του «αφέντη. Ε! ΟΛΟΙ αυτοί ΔΕΝ μπορούσαν να σταθούν δίπλα σε μια γυναίκα με άποψη!»

Θέλοντας να αποφύγω αναφορά στη βία, προσπάθησα να το ενισχύσω λέγοντας ότι:

• «... ήξερα κι άλλους που τη γούσταραν, ΑΛΛΑ όταν τύχαινε να ακούσω το τι συζητούσαν, είχα παρατηρήσει ότι κυριαρχούσε η χυδαιότητα!»

Σ’ αυτό το σημείο, άρχισα να παίρνω χαμπάρι ότι παρα-σοβάρευε το πράγμα! Το «γύρισα» λοιπόν κι εγώ στο «μόρτικο» λέγοντας:

• «Πρέπει να τον «παίζανε» πολλοί γιαουρτομούνηδες τον μπαργαλάτσο τους για πάρτη της και πρέπει να ‘χαν μπατανιάσει ΟΛΟΥΣ τους τοίχους του σπιτιού τους! Βλέπετε, ΜΟΝΟ έτσι μπορούσαν να τη “πλησιάσουν” οι συγκεκριμένοι! Εγώ, θεωρούσα τον εαυτό μου «Άρχοντα», βολευόμουνα με την -εξ αγχιστείας- επαφή! Μου αρκούσαν οι φευγαλέες συναντήσεις, το γέλιο της όταν μ’ έβλεπε! Ότι επιδίωκε -το ‘βλεπα στις κινήσεις της- να στέκεται δίπλα μου! Και που μου απηύθυνε ΠΑΝΤΑ τον λόγο! Στο εφηβικό μυαλό μου, λειτουργούσε ως ιδανικό!»

Οι νεότεροι (όχι όλοι...) άρχισαν να γελάνε και με «κατηγόρησαν» για ρομαντικό! Αντέτεινα φωνάζοντας ότι:

• «ΔΕΝ είναι ρομαντισμός μαλάκες! Είναι ο τρόπος που μεγαλώσαμε!»

Τους είπα ότι η γενιά μας ΔΕΝ έκανε σχέσεις από το πληκτρολόγιο, αλλά από την επαφή! Προσπαθούσαμε να εκμεταλλευτούμε ΚΑΘΕ στιγμή όταν βρισκόμασταν με τα κορίτσια και μάλλον το ίδιο σκέφτονταν κι αυτές για μας! Τους ανέφερα ότι γενικά, υπήρχε άλλη χημεία τότε! Κατέληξα λέγοντάς τους ότι το ΙΔΙΟ μας το σπίτι μας έβαζε περιορισμούς. Η συγχωρεμένη η μάνα μου,  μου 'χε ΚΥΡΙΟΛΕΚΤΙΚΑ «απαγορέψει» να δω «αλλιώς» όποιο κορίτσι περιλάμβαναν τα «[…] τετράγωνα γύρω από το σπίτι μας»! Τι εννοούσε; Κρατιέστε;... Χονδρικά, ο σταυρός που αυτά οριζόντουσαν, μέχρι το Γήπεδο στα ανατολικά, τον Άη-Δημήτρη και τη κεντρική Λεωφόρο της πόλης στα δυτικά, εκεί που 'ναι το LIDL σήμερα στα βόρεια, και το βενζινάδικο του «Γιαν'- Μαύρου» στα νότια! ΟΛΟΣ ο ανατολικός Ασπρόπυργος!...

• «Μη τολμήσεις κακούργε, θα σε σφάξω στο γόνατο αν μάθω ή αν μου πούνε... Πρόσεχε»!

Ρε Μάνα!... Οι δερβέναγες που “βάζαμε”, [εκεί που τους βάζαμε εν πάση περιπτώσει], το ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ πρόβλημα αυτής της πόλης, του μικρού «Παρισιού» μας!… «τς’ ντο θούα κόσμι?» και «να μούαρ δούνα!» («τι θα πει ο κόσμος?» και «μας πήρε η ντροπή» αντίστοιχα στη γλώσσα των Θεών και των Ηρώων για τους αδαείς…). 

Λες και τον ρωτήσαμε ποτέ αυτόν τον κόσμο;

Πέρασε στο υποσυνείδητο! Το ‘κανα κι εγώ όταν γιος μου, ο Περικλής μου, μου ανακοίνωσε ότι:

• « … είμαι μαζί με μια κοπέλα, που ξέρεις πολύ καλά τη μαμά της, είσαι από τους αγαπημένους της συμμαθητές!»

Στις λεπτομέρειες μου ανέφερε το -μετά το γάμο- επώνυμό της (Καλλιέρη…), για να του απαντήσω ότι ΔΕΝ είχα συμμαθήτρια με τέτοιο επώνυμο! Και πριν προλάβει το παιδί να διευκρινίσει, «πήρα στροφές»:

• «Πρόσεχε κακομοίρη μου, γιατί εγώ τη Σόφη την είχα σαν αδελφή μου! Άσε που με ‘’προστάτεψε’’ κάποτε όταν πήγα να σπάσω ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΩΣ τα μούτρα μου, με μια κοπέλα ΕΚΤΟΣ των ορίων που έβαλε η γιαγιά σου! Με τον (εκλιπόντα πλέον…) πατέρα της και τον αδελφό του, έχω εξαιρετικές σχέσεις, με τη θεία της είμαστε συνάδελφοι στη δουλειά!...»

Τις συμμαθήτριές μου τις έβλεπα σαν αδελφές μου (μία διέφερε, αυτή που αναφέρω παραπάνω, αλλά ευθύς-εξαρχής είχε διαφορετικό υπόβαθρο αυτή η σχέση…). Κάποιες απ’ αυτές ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ μυστικά μου! Τι να ξεχάσω; Το απίστευτο ξύλο που ‘χαμε παίξει με κάποιους απ’ ένα Λύκειο του Χολαργού, όταν σε μια εκδρομή στο Προκόπι, στον Άγιο Γιάννη το Ρώσο, κάναμε το γήπεδο ροντέο! Κι αυτό γιατί στον ποδοσφαιρικό αγώνα που παίξαμε, έπιασα πέναλτι και επευφημήθηκα από τα κορίτσια-θεατές! Γεγονός είναι ότι πανηγυρίστηκε -μάλλον- υπερβολικά και ο «εκτελεστής» (προφανώς εκνευρισμένος…) θεώρησε ότι έπρεπε να μιλήσει απαξιωτικά γι’ αυτές. Τον «εκτέλεσα» με μια γεμάτη κλωτσιά, χαμηλά (καταλαβαίνεται που…) για ν’ ακολουθήσει μια επική σύρραξη! Μου πέσανε 3-4 επάνω μέχρι να πάρουν χαμπάρι οι δικοί μας! Έφαγα αλλά κι έδωσα! Ακόμη διακρίνεται μια ουλή στο κεφάλι μου! Αυτός όμως ΔΕΝ σηκώθηκε! Έμεινε διπλωμένος!…

Οι συμμαθήτριες και φίλες της αδελφής μου; Που να τολμήσω να εναντιωθώ στους Νόμους της μάνας μου! Θεωρώ ως Μεγαλύτερο Παράσημο στη ζωή μου, όταν λίγο πριν πάω φαντάρος, Καλοκαίρι του ’82,  καθόμουνα με τον κολλητό μου (αυτός υπηρετούσε ήδη, στη Χίο…) στο κάτω παγκάκι της πλατείας του χωριού μας, όταν είδαμε τον πατέρα φίλου μας -σπούδαζε στο εξωτερικό τότε- που η αδελφή του ήταν καλή φίλη με τη δική μου, να ‘ρχεται προς το μέρος μας! Τους καθιερωμένους εγκάρδιους χαιρετισμούς διαδέχτηκε μια κουβέντα του σημαδιακή:

• «Γιάννη! Τα κορίτσια έχουν καιρό να βγούνε βόλτα!...»

Μείναμε μαλάκες με τον Μίμη! Για σκεφτείτε το λίγο! Μου εμπιστεύτηκε την κόρη του! Η τιμή ΔΕΝ ήταν τόσο για μένα, όσο για την οικογένεια! ΉΞΕΡΕ πολύ καλά τι έλεγε και σε ποιον το ‘λεγε! Εν πάση περιπτώσει, το αίτημα μεταφέρθηκε καταλλήλως, οι οικογένειες των φίλων της αδελφής μου συνεννοήθηκαν, και τις «βγάλαμε» βόλτα! Τα κορίτσια το κατά-χάρηκαν.

Να γυρίσουμε στα πρόσφατα… Οι νεότεροι μάλλον βαρέθηκαν τη κουβέντα! Ομολογουμένως ήταν έντονη και από τις 2 πλευρές. Έμενα και του «Παλιού» από τη μία και των νεότερων από την άλλη! Αμφότεροι θεωρούμε ότι δυσανασχέτησαν από τις συγκρίσεις που -μάλλον μοιραία- ήλθαν μπροστά τους! Επικαλέστηκαν ελέγχους στις Μονάδες και την «κάνανε» σιγά-σιγά όλοι τους! Μείναμε να κοιταζόμαστε και να βαρια-ανασαίνουμε από την ένταση της κουβέντας! Είπαμε κάποιες κουβέντες, κυρίως για καταστάσεις που -μάλλον- έμειναν ανολοκλήρωτες! Ένας -ας τον πούμε- μικρός απολογισμός για τη ζωή που «…πέρασε και χάθηκε», όπως -παραφρασμένα- λέει και το τραγούδι του Γιάννη Πάριου. Σηκώθηκα, πήρα τον ασύρματο, ίσιωσα το κράνος και βγαίνοντας από το χώρο, κοντοστάθηκα στη πόρτα! Έχοντας θυμηθεί μια ρήση από τον «Βίο και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» του Νίκου Καζαντζάκη, αφού την «πετσόκοψα» εκεί που ήθελα, γύρισα και του 'πα:

• «[...] όλες τις αμαρτίες τις συχωρνάει ο Θεός· ετούτη όμως δεν τη συχωρνάει. Αλίμονο στον άντρα, που μπορούσε να κοιμηθεί με γυναίκα και δεν το καμε· και αλίμονο στη γυναίκα που μπορούσε να κοιμηθεί με άντρα και δεν το ‘καμε»

Μου βγήκε το παράπονο! 

Έσκυψα το κεφάλι και χάθηκα στις Μονάδες!...

Οι φωτογραφίες από αναρτήσεις στο Facebook εδώ και εδώ.

Βουτιά στην ανοσία

Ήταν ένα από κείνα τα απογεύματα του Απρίλη, περιμένοντας το Πάσχα, πριν από την Μεγάλη Εβδομάδα. Ο καιρός γενικά ήταν εξαιρετικός, ακόμη και για την Άνοιξη. Που σημαίνει ότι είχαν ξεκινήσει όλες αυτές οι μαζώξεις που χαρακτήριζαν το χωριό μας. Οι άντρες στα καφενεία, οι γυναίκες, στον απόηχο της μέρας, να μαζεύονται στις γωνιές με τις «γκομοράδες», σχολιάζοντας τα πάντα και τα παιδιά να παίζουν στις γειτονιές.

Είχαμε βγει με τους «Κουπούρδηδες» (τον Γιώργο και τον Ντίνο) να παίξουμε… «πόλεμο». Η μάνα μου ακόμη μέσα στο σπίτι μαζί με την Ουρανία, την αδελφή μου, ενώ ο πατέρας μου ετοιμαζόταν να πάει στο καφενείο. Κάποια στιγμή, η αναζήτηση του «εχθρού» με έκανε να έχω ανέβει στη μάντρα του στάβλου που είχαμε απέναντι απ’ το πατρικό μου. Πλήρης εξαρτήσεων, με αυτά τα αυτοσχέδια ξύλινα «πολυβόλα» ανά χείρας και μερικές παλιές λουρίδες του παππού ή του μπαμπά, χιαστί στο στήθος, που έπαιζαν το ρόλο των δεσμίδων.

Να θυμίσω εδώ, ότι ο  παλιός Ασπρόπυργος ήταν πήχτρα στους στάβλους, έντονο στοιχείο της ανάπτυξης του τόπου, που στα περισσότερα σπίτια βρίσκονταν μέσα στις αυλές, δίνοντας το ψωμί της οικογένειας σε πάρα πολλές από αυτές. Σε όλους  τους στάβλους υπήρχε μια «τάξη». Ο στεγασμένος χώρος που σταβλίζονταν τα ζώα στα παχνιά τους, έξω η στέρνα που τις βγάζαμε μια-μια να πιούν νερό και -συνήθως- σε μια γωνιά του χώρου, περιφραγμένος και ανοικτός στην μια πλευρά ο χώρος που μαζεύαμε την κοπριά με τα καρότσια, μέχρι να έλθει ο «Μουλάτσης» να την πάρει και ξανά απ΄ την αρχή. Η μάντρα που είχα ανέβει, λοιπόν, «αναζητώντας τον εχθρό», ήταν η μια πλευρά αυτού του περιφραγμένου χώρου, αυτή που βρισκόταν από την πλευρά του δρόμου. 

Εξοικειωμένοι ΌΛΟΙ οι «αυτόχθονες ιθαγενείς» με τις «ευωδιές», ΔΕΝ μας ενοχλούσαν, εν αντιθέσει με τους έξωθεν επισκέπτες που ανάμεσα στα πιασίματα της μύτης και τις εκφράσεις απέχθειας, ξεστόμιζαν κανένα «…μα πως αντέχετε;» Ανεβασμένος λοιπόν πάνω στη μάντρα, έξω ο δρόμος, μέσα ο λόφος της κοπριάς, βλέπω τον πατέρα μου να ανοίγει την εξώπορτα και να φεύγει για το καφενείο. Γυρνώντας προς το μέρος μου, μου είπε ένα 

• «Πρόσεχε! Θα πέσεις!...»  

Κι έφυγε… Κάπου είχε χαλαρώσει το παιχνίδι, δεν θυμάμαι τι είχε συμβεί και στεκόμουν στην μάντρα, στη πάνω γωνία της, εκεί που γειτνίαζε με το σπίτι των Κατσαρών, του Γιάννη, του Τάσου και του Μάκη, όρθιος, περιμένοντας. Ξάφνου, πετάχτηκε ο Ντίνος, 

• «Γερμανοί!...» 

Και κάνω να τρέξω…

Όπως καταλαβαίνετε, βούτηξα στη κοπριά! Έπεσα μέσα και χάθηκα! Βουβάθηκε ο κόσμος! Ενστικτωδώς, σηκώθηκα όρθιος, πνιγμένος από την κορυφή μέχρι τα νύχια και άκουσα όλον αυτόν τον πανικό, μια καταστροφή! Η μάνα μου να φωνάζει…

• «Μόι ποπο-ζ! Ου βρα!». 

(Το Μόι ποπο-ζ είναι απόγνωσης σημαντικόν κι έχει την έννοια του «Παναγία μου» στη γλώσσα των Θεών και των Ηρώων. «Σκοτώθηκε!») 

Η θεία-Τσάνα (Αλεξάνδρα), η μαμά των Κατσαρών, να τρέχει να φωνάξει τον θείο-Μήτσο, τον «Αμερικάνο» να έλθει να βοηθήσει να με τραβήξουν, η Βούλα του Μελέτ-Μυλωνά να τραβάει τα μαλλιά της, ωρυόμενη…

• «Κου βάτε, ντιάλι; Κου ίστ αι ιβογκ-λ;» (Που πήγε το παιδί; Που είναι ο μικρός;)

Η δε Βιβή, η κόρη του Φωτ-Αντώνη, η κολλητή της μάνας μου, να τρέχει να φωνάζει τον θείο-Τέλη για βοήθεια. Η μόνη ψύχραιμη (τουλάχιστον έτσι έδειχνε) ήταν η θεία-Κούλα, η γυναίκα του Φωτ-Αντώνη…

• «Θα βγει! Και θα' ναι μια χαρά!»

Η μεγάλη πόρτα του στάβλου άνοιξε κι όλος αυτός ο κόσμος, συνωστίστηκε μπροστά από τον λόφο της κοπριάς, με εμένα στη μέση του, να εξέχει το κεφάλι μου! Η συγχωρεμένη η μάνα μου να φωνάζει…

• «Κακούργε!...», «Που θα μπεις;…» 

Θυμάμαι είχε έλθει ο Τέλης ο Μιχαήλ με τον πεθερό του, τον Φωτ-Αντώνη κι  ο Τάσος ο Κατσαρός, οι οποίοι βέβαια δεν τολμούσαν να κάνουν βήμα προς τα μένα! Κι εγώ; Περπατούσα κανονικά να βγω και για κάποιο λόγο, που μέχρι σήμερα αδυνατώ να εξηγήσω, δεν μπορούσα να μυρίσω απολύτως τίποτε!

Όταν γύρισε ο πατέρας μου, η μάνα μου με είχε πλύνει με το λάστιχο στην αυλή, τα ρούχα -εννοείται- πετάχτηκαν, μου έδωσε ένα μπερντάκι, που έβαλα και στη τσέπη! Αμ, να ‘χεις βουτήξει στο σκατό, αμ, το ξύλο- ξύλο! Προς γνώση και συμμόρφωση! Η μάνα μου είχε πάρει τηλέφωνο κι είχε έλθει κι ο Γιατρός, ο Φώτης ο Τσεβάς, που η μάνα μου εμπιστευόταν όσο κανέναν και ακολουθούσε κατά γράμμα τις υποδείξεις του. Κάπου ανάμεσα στο κυνηγητό από τον πατέρα μου και την εξέταση από τον Γιατρό, θυμάμαι που μου είπε…

• «Ρε μπαγάσα, για ένα πράγμα είμαι σίγουρος. Βούτηξες στην ανοσία!» 

και γυρνώντας προς τη μάνα μου...

• «Αγαθούλα, ΔΕΝ θα πάθει τίποτε από εδώ και πέρα στη ζωή του». 

Δεν ξέρω τι είδε ο Γιατρός, αλλά εγώ μέχρι σήμερα το Βιβλιάριο Ασθενείας (έκδοση 1977), το έχω πεντακάθαρο!...

Το τέρας μέσα μας: Το πείραμα του Μίλγκραμ

Το πείραμα του Μίλγκραμ είναι ένα από τα πιο γνωστά αντιδεοντολογικά πειράματα της ψυχολογίας. Επρόκειτο -ουσιαστικά- για μια "φάρσα" που ξεγύμνωσε την ανθρώπινη ψυχή και απέδειξε ότι η εξουσία αντιτάχθηκε στις ισχυρότερες ηθικές αρχές και κέρδισε έναντι της ηθικής περισσότερες φορές από ότι έχασε.

Το 1961, ο είκοσι-εφτάχρονος Στάνλει Μίλγκραμ, επίκουρος καθηγητής ψυχολογίας στο Yale, αποφάσισε να μελετήσει την υπακοή στην εξουσία. Είχαν περάσει λίγα μόνο χρόνια από τα φρικτά εγκλήματα των Ναζί και γινόταν μια προσπάθεια κατανόησης της συμπεριφοράς των απλών στρατιωτών και αξιωματικών των SS, οι οποίοι είχαν εξολοθρεύσει εκατομμύρια αμάχων [Το 1961 ξεκίνησε η δίκη του Γερμανού Ναζί Adolf Eichmann για εγκλήματα πολέμου]. Η ευρέως αποδεκτή εξήγηση –πριν το πείραμα του Μίλγκραμ- ήταν η αυταρχική τευτονική διαπαιδαγώγηση και η καταπιεσμένη –κυρίως σεξουαλικά- παιδική ηλικία των Γερμανών. Όμως ο Μίλγκραμ ήταν κοινωνικός ψυχολόγος και πίστευε ότι αυτού του είδους η υπακοή –που οδηγεί στο έγκλημα- δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα μόνο της προσωπικότητας, αλλά περισσότερο των πιεστικών συνθηκών. [Ο Μίλγκραμ υποστήριξε πως τα εκατομμύρια συνεργών των γερμανικών αρχών ακολουθούσαν διαταγές, παρότι δεν συμφωνούσαν με τις πράξεις αυτές που εναντιώνονταν στα πιστεύω τους, επειδή είχαν εκπαιδευτεί με τη λογική της υπακοής και της πειθαρχίας. Το πείραμα επαναλήφθηκε πολλές φορές με παρόμοια αποτελέσματα σε διαφορετικές κοινωνίες, αν και με διαφορετικά ποσοστά υπακοής.]

Και το απέδειξε κάνοντας τη "φάρσα" του.

Τα υποκείμενα του πειράματος ήταν εθελοντές, κυρίως φοιτητές, οι οποίοι καλούνταν έναντι αμοιβής να συμμετέχουν σε ένα ψυχολογικό πείραμα σχετικό με τη μνήμη [Ο Μίλγκραμ για να βρει πειραματόζωα δημοσίευσε μια αγγελία, σύμφωνα με την οποία πλήρωνε 4 δολάρια την ώρα σε όποιον ήθελε να συμμετέχει]. Χώριζε τους φοιτητές σε ζεύγη και –μετά από μια εικονική κλήρωση- ο ένας έπαιρνε το ρόλο του "μαθητευομένου" και ο άλλος του "δασκάλου". Ο έκπληκτος "μαθητευόμενος" δενόταν χειροπόδαρα σε μια ηλεκτρική καρέκλα και του περνούσαν ηλεκτρόδια σε όλο το σώμα. Έπειτα του έδιναν να μάθει δέκα ζεύγη λέξεων. Ο "δάσκαλος", από την άλλη, καθόταν μπροστά σε μια κονσόλα ηλεκτρικής γεννήτριας. Μπροστά του δέκα κουμπιά με ενδείξεις: "15 volt, 30 volt, 50 volt κλπ." Το τελευταίο κουμπί έγραφε: "450 volt. Προσοχή! Κίνδυνος!" Πίσω από το "δάσκαλο" στεκόταν ο πειραματιστής, ο υπεύθυνος του πειράματος.

(Περνάμε -γραμματικά- σε χρόνο ενεστώτα ώστε να γίνουμε μέτοχοι της στιγμής.)
"Θα λέτε την πρώτη λέξη από τα ζεύγη στο μαθητευόμενο. Αν κάνει λάθος θα σηκώσετε το πρώτο μοχλό και θα υποστεί ένα ηλεκτροσόκ 15 volt. Σε κάθε λάθος θα σηκώνετε τον αμέσως επόμενο μοχλό", λέει ο πειραματιστής και ο "δάσκαλος" αισθάνεται ήδη καλά που δεν του έτυχε στην κλήρωση ο άλλος ρόλος.

Το πείραμα ξεκινάει. Ο "δάσκαλος" λέει τις λέξεις από το μικρόφωνο. Ο "μαθητευόμενος", ήδη τρομαγμένος, απαντάει σωστά, αλλά όχι για πολύ. Μόλις κάνει το πρώτο λάθος ο "δάσκαλος" γυρνάει να κοιτάξει τον πειραματιστή. Εκείνος του λέει να προχωρήσει στο πρώτο ηλεκτροσόκ. Ο "δάσκαλος" υπακούει, 15 volt δεν είναι πολλά, αλλά ο "μαθητευόμενος" έχει αλλάξει ήδη γνώμη. Παρ’ όλα αυτά απαντάει σωστά σε άλλη μια ερώτηση, αλλά στο επόμενο λάθος δέχεται 30 volt. "Αφήστε με να φύγω", λέει ο "μαθητευόμενος" που δεν μπορεί να λυθεί. "Δε θέλω να συμμετάσχω σε αυτό το πείραμα." Ο "δάσκαλος" κοιτάει τον πειραματιστή. Εκείνος του κάνει νόημα να συνεχίσει.

Τα volt αυξάνονται και τώρα πια ο πόνος είναι εμφανής στο πρόσωπο του "μαθητευόμενου", που εκλιπαρεί να τον αφήσουν ελεύθερο. Στα 200 βολτ ταρακουνιέται ολόκληρος. Ο "δάσκαλος" πριν κάθε ηλεκτροσόκ γυρνάει να κοιτάξει τον πειραματιστή. Εκείνος, με σταθερή φωνή, του λέει ότι το πείραμα πρέπει να συνεχιστεί. Ο "δάσκαλος" συνεχίζει να βασανίζει έναν άγνωστο, έναν απλό φοιτητή που κλαίει, ζητάει τη βοήθεια του Θεού και παρακαλεί να τον λυπηθούν. Δεν μπορεί πια να απαντήσει στις ερωτήσεις, αλλά ο πειραματιστής λέει στο "δάσκαλο":
"Τη σιωπή την εκλαμβάνουμε ως αποτυχημένη απάντηση και συνεχίζουμε με την τιμωρία."
Στα 345 volt ο "μαθητευόμενος" τραντάζεται ολόκληρος, ουρλιάζει και χάνει τις αισθήσεις του.
Ο "δάσκαλος", ιδρωμένος και με τα χέρια του να τρέμουν, κοιτάει τον πειραματιστή.
"Μην ανησυχείτε", λέει εκείνος, "το πείραμα είναι απολύτως ελεγχόμενο... Συνεχίστε με τον τελευταίο μοχλό."
"Μα είναι λιπόθυμος", λέει ο "δάσκαλος".
"Δεν έχει καμιά σημασία. Το πείραμα πρέπει να ολοκληρωθεί. Συνεχίστε με τον τελευταίο μοχλό."

Πόσοι από τους εθελοντές έφτασαν ως τον τελευταίο μοχλό;

Πριν ξεκινήσει το πείραμα του ο Μίλγκραμ είχε κάνει μια δημοσκόπηση ανάμεσα στους ψυχιάτρους και στους ψυχολόγους, ρωτώντας τους τι ποσοστό των εθελοντών θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό. Σχεδόν όλοι απάντησαν ότι κανείς δε θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό, πέρα ίσως από κάποια άτομα [υποστήριξαν πως μόνο το 3% των πειραματόζωων] με κρυπτοσαδιστικές τάσεις, καθαρά παθολογικές.  Δυστυχώς έκαναν λάθος.

Μόλις το 5% των "δασκάλων" αρνήθηκαν ευθύς εξ’ αρχής να συμμετάσχουν σε ένα τέτοιο πείραμα και αποχώρησαν –συνήθως βρίζοντας τον πειραματιστή.
Το υπόλοιπο 95% προχώρησε πολύ το πείραμα, πάνω από τα 150 volt.
Και το 65%... Έφτασε μέχρι τον τελευταίο μοχλό, τα πιθανότατα θανατηφόρα 450 volt!

Που έγκειται η φάρσα;

Ο "μαθητευόμενος" δεν ήταν φοιτητής, αλλά ηθοποιός, που είχε προσληφθεί από το Μίλγκραμ για αυτόν ακριβώς το ρόλο. Δεν υπήρχε ηλεκτρισμός ούτε ηλεκτροσόκ. Ο ηθοποιός υποκρινόταν. Το μοναδικό πειραματόζωο ήταν ο "δάσκαλος".

Όμως τα αποτελέσματα ήταν αληθινά: Το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων θα υπακούσει και θα βασανίσει –ίσως και θα σκοτώσει- έναν άγνωστο του, αρκεί να δέχεται εντολές από κάποιον με κύρος (στην προκειμένη περίπτωση επιστημονικό) και ταυτόχρονα να αισθάνεται ότι δεν τον βαρύνει η ευθύνη για ό,τι συμβεί –αφού εκείνος "απλά ακολουθούσε τις διαταγές". [Από την πρώτη ομάδα των 40 "δασκάλων", το 65% έφτασε μέχρι το τελευταίο κουμπί των 450 volt, αν και όλοι τους κάποια στιγμή αμφισβήτησαν το πείραμα και ζήτησαν να φύγουν. Όλοι τους έδειξαν κατά τη διάρκεια του πειράματος πως είχαν αυξημένο στρες, ιδρώνοντας, τρέμοντας, δαγκώνοντας τα χείλη τους, βογκώντας, καρφώνοντας τα νύχια τους στο δέρμα, γελώντας νευρικά.]

Και φυσικά οι περισσότεροι από εμάς θα σκεφτούν όταν μάθουν για αυτό το πείραμα: "Εγώ αποκλείεται να έφτανα ως τον τελευταίο μοχλό."

 Όμως δείτε τι συμβαίνει στην κοινωνία μας, κάθε μέρα.

• Ο υπάλληλος της ΔΕΗ που δέχεται να κόψει το ρεύμα από έναν άνεργο ή άπορο, ξέροντας ότι έτσι τον ταπεινώνει, τον υποβάλει σε ένα διαρκές βασανιστήριο και πιθανότατα θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του, ανήκει στο 65% του τελευταίου μοχλού. Και δεν είναι καθόλου κρυπτοσαδιστής. Απλά ακολουθάει τις εντολές που του έδωσαν.

• Ο υπάλληλος του σούπερ-μάρκετ που σου δίνει το χαλασμένο ψάρι και σε διαβεβαιώνει ότι είναι φρέσκο (μιλώ εξ’ ιδίας πείρας, ως αγοραστής) δε σε μισεί, παρότι γνωρίζει ότι μπορεί να πάθεις και δηλητηρίαση. Απλώς ακολουθάει εντολές.

• Ο αστυνομικός ο οποίος ραντίζει με χημικά τους διαδηλωτές δεν είναι κρυπτοσαδιστής –αν και πολλοί θα διαφωνήσουν στο συγκεκριμένο παράδειγμα. Απλώς κάνει τη δουλειά του.

• Ο υπάλληλος της εφορίας ή της τράπεζας που υπογράφει την κατάσχεση κάποιου σπιτιού για 1.000 ευρώ χρέος, θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό στο πείραμα. Γιατί υπακούει.

• Ο πολιτικός που υπογράφει το μνημόνιο το οποίο οδηγεί ένα ολόκληρο έθνος στην εξαθλίωση του νεοφιλελευθερισμού θα έφτανε μέχρι τον τελευταίο μοχλό. Και αυτός υπακούει, σε εντολές πολύ πιο ισχυρές από εκείνες του πειραματιστή με την άσπρη φόρμα.

Αν όμως δούμε το πείραμα του Μίλγκραμ από την ανθρωπιστική-ηθική του πλευρά (από την πλευρά του 5% που αρνήθηκε να υπακούσει) θα καταλάβουμε ότι κανένας δεν είναι άμοιρος ευθυνών. Αν σε διατάζουν να κάνεις κάτι που προκαλεί κακό στον άλλον, στο συμπολίτη σου, σε έναν μετανάστη, σε έναν άνθρωπο (ή σε ένα ζώο, αλλά αυτό περιπλέκει πολύ τα πράγματα, εφόσον συνεχίζουμε να τρώμε κρέας), πρέπει να αρνηθείς να υπακούσεις. Ακόμα κι αν χάσεις το μπόνους παραγωγικότητας, την προαγωγή, την επανεκλογή, τη δουλειά σου. [Συνεχίζοντας το πείραμα με μικρές διαφοροποιήσεις, ο Μίλγκραμ συμπέρανε πως όταν βρισκόταν σε σωματική επαφή με τον "δάσκαλο", το ποσοστό υπακοής έπεφτε στο 30%, ενώ όταν έδινε τις διαταγές τηλεφωνικά, το ποσοστό υπακοής ήταν ακόμα χαμηλότερο, στο 21 %. Πολλοί συμμετέχοντες μάλιστα προσπάθησαν να εξαπατήσουν το Μίλγκραμ λέγοντας του πως συνέχιζαν το πείραμα, χωρίς να το κάνουν. Τα ποσοστά υπακοής δεν διέφεραν ανάμεσα στους άντρες και τις γυναίκες, οι γυναίκες όμως παρουσίασαν αυξημένο στρες σε σχέση με τους άντρες.]

Μόνο όταν θα είμαστε έτοιμοι να αρνηθούμε να υπακούσουμε στις "μικρές" και καθημερινές εντολές βίας –με τις οποίες οι περισσότεροι ασυνείδητα συμμορφωνόμαστε, μόνο όταν θα είμαστε έτοιμοι να προβούμε σε μια γενικευμένη και μέχρι τέλους πολιτική, κοινωνική, καταναλωτική ανυπακοή, μόνο όταν μάθουμε να συμπεριφερόμαστε ως αυτεξούσιοι άνθρωποι και όχι ως ανεύθυνοι υπάλληλοι, μόνο τότε θα μπορέσουμε να γκρεμίσουμε τη λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού που μας θέλει υπάνθρωπους, υπάκουους και υπόδουλους.

Και μια τελευταία παρατήρηση:

Τα υποκείμενα του πειράματος του Μίλγκραμ, οι εθελοντές φοιτητές, μάθαιναν από εκείνον ποιος ήταν ο στόχος του πειράματος. Μάθαιναν ότι ο "μαθητευόμενος" ήταν ηθοποιός και ότι δεν είχε ποτέ υποστεί ηλεκτροσόκ. Ο Μίλγκραμ το έκανε αυτό για να τους ανακουφίσει, αλλά πέτυχε το ακριβώς αντίθετο. Αυτοί οι άνθρωποι, ειδικά το 65% που είχε φτάσει ως τον τελευταίο μοχλό, πέρασαν την υπόλοιπη ζωή τους κυνηγημένοι από τις Ερινύες της πράξης τους. Γιατί συνειδητοποίησαν ότι δεν ήταν τόσο αθώοι και τόσο "καλοί" όσο ήθελαν να πιστεύουν για τον εαυτό τους.

[Ο Μίλγκραμ, στο άρθρο του το 1974 "Oι Κίνδυνοι της Υπακοής", συνόψισε: οι ηθικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις της υπακοής έχουν τεράστια σημασία, δεν λένε όμως τίποτα για τη συμπεριφορά του ανθρώπου σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Κάναμε ένα απλό πείραμα για να δούμε πόσο πόνο θα μπορούσε να προκαλέσει ένας συνηθισμένος πολίτης σε ένα άλλο άτομο, μόνο και μόνο γιατί διατάχτηκε να το κάνει. Η εξουσία αντιτάχθηκε στις ισχυρότερες ηθικές αρχές και κέρδισε έναντι της ηθικής περισσότερες φορές από ότι έχασε.]

(Περισσότερα για το πείραμα του Μίλγκραμ μπορείτε να διαβάσετε στο υπέροχο βιβλίο της Lauren Slater: "Το κουτί της ψυχής", από τις εκδόσεις Οξύ, μετάφραση Δέσποινα Αλεξανδρή, 2009).