Όχι άλλο σώσιμο! ….

Ήταν νομοτελειακά σίγουρο πως θα ερχόταν κάποτε η ώρα που το σάπιο πολιτικό σύστημα θα έφτανε σε αδιέξοδο.

Αν η κατάσταση σήμερα στην Ελλάδα είναι σε αδιέξοδο και η χώρα βαδίζει –ολοταχώς- στην εκτροπή, ο κύριος λόγος ΔΕΝ είναι η χρεοκοπία. Ο κύριος λόγος είναι πως, εξαιτίας της χρεοκοπίας στην οποία οδήγησαν τη χώρα, το ΠΑΣΟΚ και η Νέα Δημοκρατία έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις και ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ πια να εγγυηθούν στην οικονομική ελίτ του τόπου πως το πάρτυ θα συνεχιστεί.

Η Δικαιοσύνη είναι εξαφανισμένη. Ούτε ένας υπεύθυνος για τη χρεοκοπία της χώρας δεν πέρασε από δικαστήριο. Η Δημοκρατία (που χωρίς Δικαιοσύνη ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ Δημοκρατία) έχει πεθάνει εδώ και καιρό. Και ο πλέον ανόητος Έλληνας έχει πλέον αντιληφθεί πως η δημοκρατία έχει καταλυθεί εντελώς, το Σύνταγμα της χώρας έχει γίνει κουρελόχαρτο, η χώρα έχει χρεοκοπήσει και οι εκλογές αντιμετωπίζονται από το πολιτικό σύστημα σαν μια πολύ δυσάρεστη και ανεπιθύμητη διαδικασία. Τις βλέπουν σαν εφιάλτη και όχι σαν γιορτή της Δημοκρατίας. Οι πολίτες που διαδηλώνουν αντιμετωπίζονται από τις δυνάμεις καταστολής σαν εγκληματίες. Όσο το ΠΑΣΟΚ και η Νέα Δημοκρατία μπορούσαν να εξασφαλίζουν αυτοδυναμία, ταΐζοντας τους πελάτες ψηφοφόρους τους, η κατάσταση ήταν ελεγχόμενη και η εναλλαγή τους στην εξουσία βέβαιη. Αλλά αυτό πάει. Τελείωσε!

Έχω γράψει και παλαιότερα πως στην Ελλάδα δεν υπήρχαν ποτέ κυβερνήσεις. Υπήρχαν ΜΟΝΟ άνθρωποι που ήταν στα πράγματα. Και ήταν στα πράγματα επειδή είχαν την στήριξη κάποιων άλλων ανθρώπων. Κάποιων ζάπλουτων ανθρώπων. Οι περισσότεροι αεριτζήδες. Μετά, τους είπαμε διαπλεκόμενους και νταβατζήδες. Οι «μάγκες με τα ξένα κόλλυβα».

Τους τελευταίους μήνες, η οργή για τους πολιτικούς έχει ξεχειλίσει. Μούντζες, βρισίδια, χειροδικίες, γιαούρτια, αυγά. Τα δοκιμάσανε όλα. Κανείς, όμως, δεν διανοήθηκε να βρίσει τον Κόκκαλη. Κανείς δεν μούντζωσε τους Λαμπράκηδες. Κανείς δεν πέταξε γιαούρτι στον Μπόμπολα. Κανείς δεν τα έβαλε με αυτή την οικονομική ελίτ που λυμαίνεται εδώ και δεκαετίες τη χώρα, που έβγαλε τα κλεμμένα στην Ελβετία, που δεν έκανε καμία –ΜΑ ΚΑΜΙΑ- επένδυση σ’ αυτή τη χώρα, που πήγε και επένδυσε σε γειτονικά κράτη. Και πριν από 7 χρόνια, το 2004, με τους Ολυμπιακούς, ικανοποίησε την μεγαλομανία της στη πλάτη μας. Αλήθεια, πιστεύει κάποιος πως μπορεί να υπάρξει επόμενη μέρα σε αυτή τη χώρα, αν τα δημόσια έργα συνεχίσει να τα αναλαμβάνει ο Μπόμπολας; Αν οι Λαμπράκηδες συνεχίζουν να λυμαίνονται τον πολιτισμό και να στηρίζουν αχυρανθρώπους μέσα από τα "Μέσα" που ελέγχουν; Ή αν ο Κόκκαλης θα συνεχίσει να είναι πάντα ο εθνικός πλειοδότης στα κέρδη;

Δηλαδή, θα φύγει το ΠΑΣΟΚ, θα φύγει και η Νέα Δημοκρατία αλλά ο Μπόμπολας θα συνεχίσει να είναι "εθνικός εργολάβος" και ο Κόκκαλης "εθνικός προμηθευτής";

Αυτή τη στιγμή στην ηγεσία της χώρας συνεχίζουν να βρίσκονται αυτοί που, μαζί με τους "χορηγούς" τους, την οδήγησαν σε ηθική, πολιτιστική και οικονομική χρεοκοπία. Και θέλουν πάλι να την σώσουν. Είναι σαν ο δολοφόνος να θέλει να σώσει το θύμα του, αφού το σκότωσε πρώτα.

Η σωτηρία της πατρίδας(!; - Α! ρε αλήτες), στην οποία αναφέρονται διαρκώς πολιτικοί, νταβατζήδες και ξεγάνωτοι σκουπιδοτενεκέδες δεν είναι τίποτε άλλο από τη δική τους σωτηρία. Άλλο λένε και εννοούν πατρίδα αυτοί και άλλο εμείς. Αυτοί ως πατρίδα αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους και τα συμφέροντά τους. ΑΥΤΑ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΣΩΣΟΥΝ.

Ή θα φύγουν όλοι μαζί και θα οδηγηθούν στη Δικαιοσύνη για τα εγκλήματά τους, ή ετοιμαστείτε για τα χειρότερα. Και τα χειρότερα δεν είναι η έξοδος από το ευρώ.

Υπάρχουν αγκυλώσεις στον ελληνικό λαό που βολεύεται σε ορισμένα πράγματα. Δεν θέλει να ξέρει και ΔΕΝ ΔΙΑΒΑΖΕΙ! Δεν θέλει να ξέρει σωστά την ιστορία του. Ποτέ δεν την διδάχτηκε σωστά και αμερόληπτα. Παγιδευμένος μέσα σε εθνικούς μύθους, την μαθαίνει μονόπλευρα και, φυσικά, αδυνατεί να την ερμηνεύσει σωστά. Γιατί η Ιστορία, διδάσκει. Αλλιώς, δεν υπήρχε περίπτωση να γίνουν ποτέ πρωθυπουργοί άνθρωποι σαν τον Σημίτη, τον Καραμανλή και τον Παπανδρέου. Συν ότι πάσχει και από χαμηλή αυτοεκτίμηση. Σκέψου πόσο χαμηλή αυτοεκτίμηση έχει ένας λαός που επιλέγει τέτοιους ανθρώπους για ηγέτες του. Μιλάμε για τα μπάζα. Τόσο μπάζα που μερικοί αναρωτιούνται με αγωνία(;! - και το λένε και πολύ σοβαρά μάλιστα), ποιος θα τους κυβερνήσει αν δεν υπάρχει ο Παπανδρέου και ο Σαμαράς. Ρε σεις, κάναμε πρωθυπουργούς τον Μητσοτάκη, κάποια στιγμή την κότα τη λυράτη τον ανηψιό του εθνάρχη και σήμερα το ζαβό παιδί του Ανδρέα. Και αναρωτιόμαστε αν υπάρχει κανένας καλύτερος απ’ αυτούς; Όλοι οι Έλληνες είναι καλύτεροι απ’ αυτούς.

Είναι δύσκολο πράγμα η ελευθερία. Γι’ αυτό οι περισσότεροι από μας συνεχίζουμε να μαντρωνόμαστε στα κόμματα και να ψάχνουμε για πατερούληδες. Θα μπουν οι Τούρκοι μέσα κι εμείς θα συνεχίζουμε να διαδηλώνουμε κάτω από διαφορετικές σημαίες. Σαν εχθροί.

Τώρα είναι η ώρα να μιλήσουμε εμείς. Οι πολίτες. Για την ακρίβεια, είναι η ώρα να πράξουμε. Τώρα είναι, πλέον, η ώρα να μετρηθούμε και να δούμε τις πραγματικές μας δυνατότητες αλλά και το τι θέλουμε. Θέλουμε δημοκρατία ή χούντα; Όποιος θέλει δημοκρατία ξέρει και τι πρέπει να κάνει.

Πάντως, στο σπίτι και στον καναπέ δεν πρόκειται να μας την φέρει κανένας!

Με αφορμή ένα κείνενο του πιτσιρίκου και με μπόλικη δικιά μου "περιποίηση".

Άκου, Κώτσο …..

Αυτό που έχω καταλάβει σ’ αυτά τα δυο τελευταία χρόνια, από συζητήσεις, από κουβέντες που έχουμε κάνει μαζί –όχι όλες βέβαια, σε ήρεμο τόνο- είναι πως έχεις ένα μεγάλο καθρέφτη απέναντί σου, ΑΛΛΑ αρνείσαι επίμονα να τον κοιτάξεις.

Μην ξεφύγεις απ’ την πεπατημένη. “Αυτούς ξέρεις, αυτούς εμπιστεύεσαι”! Ξέρεις πολύ καλά την άποψή μου για την σύγχρονη Ελλάδα. Στην επαναλαμβάνω λοιπόν για άλλη μια φορά:

«Στην Ελλάδα δεν υπήρξαν ποτέ κυβερνήσεις και πολιτικοί. Στην Ελλάδα υπήρξαν και συνεχίζουν να υπάρχουν, βέβαια, "άνθρωποι που είναι στα πράγματα".
Α! ναι. Υπάρχουν και μερικά εκατομμύρια ραγιάδες με ένδοξους προγόνους, βαριά Ελληνο-χριστιανική (;;!) κληρονομιά, απέραντη αμορφωσιά και χαμηλή αυτοεκτίμηση.»

Όλοι αυτοί οι ξευτιλισμένοι που έκαναν παιχνίδι με το πατριωτισμό σου, την ελληνοφροσύνη σου και την δημοκρατικότητα σου, τελικά κατάφεραν να δημιουργήσουν έναν, χωρίς σταματημό, οσφυοκάμπτη και σ' έκαναν να μη μπορείς να σηκωθείς απ’ τον καναπέ σου και να αφήσεις στην άκρη το τηλεκοντρόλ που κοντρολάρει τη ζωή σου. Που τρώς και τα τελευταία σου €, σε έκτακτες εισφορές και φόρους, ΑΔΙΑΜΑΡΤΥΡΗΤΑ!!. Που τα παιδιά σου δεν έχουν στον ήλιο μοίρα και θα ξαναζήσουν την μετανάστευση, που ζήσαν οι γονείς σου. Και οι οποίοι γονείς σου, θα πεθαίνουν αβοήθητοι στην ψάθα γιατί δεν θα μπορείς να τους βοηθήσεις!

Φτου σου, ρε ξευτιλισμένε! Τον Ψωμιάδη, βάζουν μέσα πριν από κάθε καινούργια μέτρα για να τον βγάλουν λίγο μετά. Σου πετάνε χαζομάρες του τύπου "δεν έχει να πληρώσει ο Πάγκαλος!" ή "βρίζονται και κυνηγιόνται στη Βουλή" και συ γελάς σαν κακοφτιαγμένη μαριονέτα. Είναι, δήθεν, δίπλα σου όταν "καταθέτουν" γάλατα και ψωμιά στα πρακτικά της Βουλής, για συμπαράσταση σε σένα και συ από κάτω αλαλάζεις σαν πίθηκος. Και παρακολουθείς αποχαυνομένος συζητήσεις επί συζητήσεων στο χαζοκούτι από τους δουλοπρεπείς υπηρέτες τους για το "...νόημα αυτών των κινήσεων". Στάχτη στα μάτια σου ρίχνουν, ηλίθιε! Ξύπνα! Μια δυσωδία παντού και γλέντι δισεκατομμυρίων μαύρου χρήματος. Από τη άλλη όμως –και αυτό είναι το εξοργιστικότερο!- θέλεις κάποιοι να κάνουν την "επανάσταση" για εσένα, ΑΛΛΑ ΧΩΡΙΣ ΕΣΕΝΑ!

Θα σου πω κάτι. Εργάζομαι σε μια εταιρεία που πληρώνει καλά. Δεν ντρέπομαι να στο πω και όποιος μπορεί κι αντέχει ας έλθει να δουλέψει με τους ρυθμούς που δουλεύουμε οι άνθρωποι στις βάρδιες, να αναπνέει το ίδιο αέρα που αναπνέουμε και να πεθαίνει όπως πεθαίνουμε. Επειδή όμως βλέπω ότι γύρω η κοινωνία γεμίζει πτώματα, προσπαθώ, όσο μπορώ, να δείξω αλληλεγγύη και αγάπη σε ανθρώπους που το έχουν ανάγκη.

Με τις νέες εξαγγελίες για τις αποδείξεις τιμωρούνται και εξοντώνονται σκληρά και άδικα όσοι δεν είναι σε θέση να ...καταναλώνουν και να ...υπερκαταναλώνουν! Τιμωρούνται όσοι εξαντλούν το εισόδημά τους στα απολύτως απαραίτητα όπως ενοίκιο, ρεύμα, νερό, κοινόχρηστα, μετακίνηση με ΜΜΜ. Τιμωρούνται όσοι προνοούν και αποταμιεύουν! Όσοι αναζητούν εναλλακτικούς τρόπους διατροφής και ένδυσης, τσακίζονται από τον ΦΠΑ στα είδη πρώτης ανάγκης και ξανατσακίζονται από το νέο "αφορολόγητο" των 5.000 ευρώ. Θέλεις-δε θέλεις, λοιπόν και όπως καταλαβαίνεις, σε κάνουν να στηρίζεις αυτούς που λυμαίνονται εδώ και δεκαετίες τη χώρα. Και πληρώνεις και πρόστιμο γι’ αυτό! Και κάθεσαι και τους βλέπεις! Και θα τους ξαναψηφίσεις!

Είσαι αξιοθρήνητος!!!

Να σου πω και κάτι άλλο; Αν δεν σκοπεύεις να διεκδικήσεις μια αξιοπρεπή ζωή και επιθυμείς να συνεχίσεις να ζεις σαν ουραγκοτάγκος, ενημέρωσέ με σε παρακαλώ. Να κοιτάξω κι εγώ την πάρτη μου, όπως κάνεις κι εσύ. Δεν πιστεύω να με κατηγορήσεις ΚΑΙ γι’ αυτό;(!)

Και πού 'σαι; Όταν αύριο-μεθαύριο βρεθείς στον δρόμο και δεν θα έχεις ψωμί να φας, να θυμάσαι ότι ΔΕΝ ΣΟΥ ΦΤΑΙΩ ΕΓΩ! Μην έλθεις να φας εμένα. Να πας να φας κάποιον από τους ομοίους σου.

ΝΑ ΠΑΣ ΝΑ ΦΑΣ ΚΑΠΟΙΟΝ ΑΠ' ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΚΟΙΤΑΝΕ Μ Ο Ν Ο ΤΗ ΠΑΡΤΗ ΤΟΥΣ!

Τουλάχιστον έτσι θα έχεις κάνεις κι ένα καλό στη κοινωνία.

(Βασισμένο σε ένα ξέσπασμα ψυχής της ΚΥΡΙΑΣ Στεργιούλα. Με άπειρες ευχαριστίες για την άδεια χρησιμοποίησης ορισμένων στοιχείων)

Ωριμότητες!

Με τρομερή αγαλλίαση υποδέχτηκε τα νέα μέτρα η ελληνική κοινωνία. Κοινή είναι όμως η εντύπωση πως η “Bund der Illuminaten - Ένωση των Πεφωτισμένων” που κυβερνά τη χώρα των ελλήνων, θα έπρεπε να τα έχει πάρει εδώ και πολύ καιρό τώρα.

Βέβαια, εδώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι και πάρα πολλοί αυτοί που ζητούν ακόμα πιο δραστικά μέτρα, από όλους εμάς, για να σωθεί η πατρίδα του Αγγελόπουλου, του Λαμπράκη, του Λαναρά, του … (Αγαπούλα) Μάκαρου και όλων αυτών των, ουκ έστιν αριθμός, λοιπών καλόπαιδων.

Τα πιο βασικά από τα νέα μέτρα, μέχρι τα (όπως, ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΑ (!), έχει γίνει μέχρι σήμερα να αποδειχτούν και αυτά μια τρύπα στο νερό) επόμενα, είναι η μείωση του αφορολόγητου στα 5.000€, η μείωση των συντάξεων για το ποσό πέραν των 1.200€ κατά 20%, η μείωση των συντάξεων σε όσους έχουν συνταξιοδοτηθεί πριν τα 55 τους χρόνια και η εφεδρεία 30.000 δημοσίων υπαλλήλων μέχρι το τέλος του έτους.

Το σκεπτικό της “Illuminatenorden - Οργάνωση των Πεφωτισμένων” και, κυρίως, των εκπροσώπων της Οργάνωσης “Rosencreutzer der Strikte Observanz – Οι Ροδόσταυροι της Αυστηρής Τήρησης” (τη ξέρουμε και σαν τρόικα) για την επιβολή των νέων μέτρων είναι πως “… οι Έλληνες είναι ένας βαθιά σκεπτόμενος και πνευματικός λαός που δεν συμπαθεί καθόλου (μα καθόλου!) τις απολαύσεις και τα χρήματα, αλλά με ένα διαβολικό τρόπο, τις τελευταίες δεκαετίες ξένα κέντρα συνωμοσίας κατάφεραν να τους επιβάλουν (στους Έλληνες) έναν υλιστικό τρόπο ζωής και να τους απομακρύνουν από τον πολιτισμό, τις τέχνες και τα γράμματα”. Πάλι δεν πρέπει να ξεχνάμε εδώ ότι οι Έλληνες θεωρούν τους εαυτούς τους απευθείας απόγονους των Αρχαίων Ελλήνων, των οποίων η εν γένει παρουσία και προσφορά τους στον Σύγχρονο Πολιτισμό, τους μεταλαμπαδεύτηκε ως δια μαγείας, αγνοώντας 1000 σχεδόν χρόνια Βυζαντινής και 400 περίπου χρόνια Οθωμανικής παρουσίας σε αυτό τον τόπο που έδρασαν κυριολεκτικά ως λαίλαπα και δεν άφησαν τίποτε (μα τίποτε!) όρθιο.

Είναι αξιοθαύμαστοι οι Έλληνες πολίτες που, έχοντας αντιληφθεί πως όλα αυτά είναι δίκαια και γίνονται για το καλό τους, αντιμετωπίζουν με την προσήκουσα ωριμότητα τα νέα μέτρα, περιμένοντας με αγωνία τα επόμενα που θα ανακοινώσει ο “Kammerherr - Αρχιθαλαμηπόλος” Evangel von Vaseline der Venisel. Ένα χαρακτηριστικό της ομολογουμένως απίστευτης ωριμότητας των Ελλήνων είναι το ότι σήμερα, μια μέρα μετά την ανακοίνωση των υπέροχων αυτών μέτρων, έχουν απεργία όλα τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και τα ταξί. Οι εργαζόμενοι στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς αλλά και οι ιδιοκτήτες ταξί απεργούν σήμερα επειδή έθεσαν ως ιερό καθήκον τους να εμποδίσουν τους λιγοστούς ηλίθιους και ανώριμους Έλληνες που θα τολμήσουν να διαδηλώσουν μπροστά στο “Reichstag der Illuminaten”. Μάλιστα, οι ιδιοκτήτες ταξί και οι οδηγοί των λεωφορείων θα περικυκλώσουν το Reichstag με τα οχήματά τους, για να προστατεύσουν την “Bund der Illuminaten - Ένωση των Πεφωτισμένων” που κυβερνά τη χώρα των ελλήνων, από τους περιθωριακούς και τους αλήτες που μαζεύονται στο Σύνταγμα.

Ο εκφυλισμός της ελληνικής “μεγαλοαστικής τάξης”

Η ιστορία με τους «στημένους» αγώνες, γνωστή εδώ και χρόνια στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, δεν είναι ξεκομμένη από το γενικότερο ημεδαπό οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο.

Ο -σε μεγάλο βαθμό- παρασιτικός χαρακτήρας της ελληνικής μεγαλοαστικής τάξης, είχε κάποτε την έννοια της αποβιομηχάνισης Η μεταπρατική φύση του τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες εξελίχθηκε σε χρηματιστηριακή-τραπεζική, γενικότερα υπηρεσιών, εξυπηρετήσεων και διευκολύνσεων (Το εφοπλιστικό κεφάλαιο εξαιρείται καθώς οι δραστηριότητες του σε μεγάλο βαθμό ήταν και είναι έξω από τα στενά όρια της ελληνικής οικονομίας).

Η πρόσδεση της λεγόμενης ελληνικής «αστικής τάξης» στο άρμα της εκάστοτε εξουσίας, εξασφάλιζε την αναπαραγωγή της. Παράλληλα δημιουργούσε νέους αντιπαραγωγικούς πόλους. Η ποιότητα των μελών της έφθινε, καθώς το δαιμόνιο της επιχειρηματικότητας, αντικαταστάθηκε από τον δαίμονα της πρόσβασης στα πολιτικά κλιμάκια. Η στενή αυτή σχέση που έμεινε στην καθημερινή ορολογία ως «διαπλοκή» ήταν στην πραγματικότητα ο εκφυλισμός της μεγαλοαστικής τάξης, σε μια εκδοχή «λούμπεν αστική».

Οι «φωτογραφικοί» διαγωνισμοί, τα «φιλέτα» του Δημοσίου, η «επιστήμη των μεσαζόντων» γαλούχησαν γενιές επί γενεών «αστών» κρατικοδίαιτους, εξαρτώμενους, αντιπαραγωγικούς

Δεν ήταν λίγες οι φορές που για να πετύχουν τους στόχους τους, «τάιζαν» ολόκληρα συστήματα. Στην πραγματικότητα υπερτιμολογούσαν έργα και υπηρεσίες προκειμένου να πάρουν όλοι το «μερτικό» τους, να μείνουν όλοι ευχαριστημένοι και να μην «κελαηδήσει» κανείς στα ΜΜΕ. Στην πράξη επιβάρυναν τον φορολογούμενο και το χρέος με δυσθεώρητα και αναίτια ποσά.

Με λίγα λόγια η δομή των κρατικών προμηθειών κάθε είδους, έκρυβε από πίσω της μια θλιβερή παθογένεια. Οι αρχές της ελεύθερης οικονομίας αλλά και της λογικής αντικαταστάθηκαν από τις απαιτήσεις των συμμετεχόντων στο πάρτι.

Ο εύκολος και γρήγορος πλουτισμός, οι «παράγοντες» του οικονομικού βίου που φύτρωναν σαν τα μανιτάρια και πόζαραν φιλάρεσκα για τις κυριακάτικες εκδόσεις, ήταν στην πραγματικότητα η ελληνική εκδοχή μιας λατινοαμερικανικού τύπου αστικής τάξης: Διαβρωμένη, εκφυλισμένη, αποϊδεολογικοποιημένη, η τάξη αυτή όχι μόνο δεν μπόρεσε να παίξει το ρόλο της ως εγχώριο «κεφάλαιο» αλλά ταυτίστηκε και με ξένα συμφέροντα και εταιρείες, απεμπολώντας την όποια εθνική της ταυτότητα.

Οι γνωστοί και μη εξαιρετέοι κονδυλοφόροι – προπαγανδιστές των «ιδανικών» της Νέας Τάξης, της Παγκοσμιότητας και της πολιτισμικής άλωσης δεν είναι παρά μίσθαρνα όργανα αυτής της χωρίς ιδανικά, αρχές και πατρίδα «αστικής τάξης». Το γεγονός ότι χάρις στο ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα αυτή η τάξη κατάφερε να αποκτήσει και τον έλεγχο του ΜΜΕ είχε ως αποτέλεσμα και τον εκμαυλισμό της κοινωνίας. Η οποία καθισμένη στον καναπέ της έπαιρνε μάτι στα απόκρυφα της «καλής κοινωνίας» και ονειρευόταν να γίνει σαν κι αυτήν.

Επίορκοι δικαστές και αστυνομικοί, επαγγελματίες δολοφόνοι και κουστουμαρισμένοι εκτελεστές κρατικών συμβολαίων, λαθρέμποροι ναρκωτικών και ιδεών, ντοπαρισμένοι αθλητές και πουλημένοι διαιτητές, κράτος και παρακράτος, παιδεραστές και αργυρώνητοι προστάτες των ηθών, παρήλαυναν καθημερινά στα τηλεοπτικά «παράθυρα» και την ζωή μας, διαπλεκόμενοι με «ροζ ιστορίες» και σκοτεινές διαμεσολαβήσεις, υπό την αιγίδα σκανδαλοθήρων δημοσιογράφων που λάτρευαν μόνο το λογαριασμό τους στην τράπεζα.

Αυτή ήταν η ζωή που πλάσαραν στον λαό. Καθ’εικόνα και ομοίωση τους.

Φτάσαμε όμως στο τέλος. Και στην αποκάλυψη της πραγματικής φύσης τους. Δεν χρειάζεται να αναφερθούμε σε ονόματα. Τους βλέπουμε όλοι στην τηλεόραση και τους διαβάζουμε στις δικογραφίες των κοριών. Ποια είναι η ουσία; Η καθημερινή συναναστροφή και η επιχειρηματική διαπλοκή σε στοιχηματικές και άλλες μπίζνες των σπουδαίων και τρανών που αγόραζαν πολιτικούς και ΜΜΕ με άτομα του κοινού ποινικού δικαίου. Οι πολίτες αντιλαμβάνονται πλέον μια πραγματικότητα πολύ διαφορετική από την γκλαμουριά και το «δήθεν» που αποπνέουν συνήθως τα ρεπορτάζ για τους γάμους, τα βαφτίσια και τις ευεργεσίες τους.

Αλλά όπως έλεγε και ο Μαρξ «ο καπιταλισμός φτιάχνει το σκοινί που θα τον κρεμάσει». Θα “σφαχτούν” μεταξύ τους όσο η κρίση θα βαθαίνει.

Από το Antinews

Στη ρωγμή του χρόνου

Στις αρχές της δεκαετίας του '80, ζούσαμε σ' ένα μεταίχμιο: «στη ρωγμή του χρόνου», όπως θα έλεγε ο Ρασούλης, με τη φωνή του Παπάζογλου.

Ήμουν τότε ανάμεσα στα 20 και στα 25 μου, και μπορεί να ξέραμε τι είχε προηγηθεί, όχι όμως τι θα επακολουθούσε. Πίσω μας, η γενιά του 1970, με τα ξεφτισμένα συλλογικά οράματα. Και μπροστά μας, οι νεότεροι, που έμελλε να παραδοθούν στον πιο έξαλλο ατομικισμό, μέσω της καταναλωτικής αφθονίας και του ευδαιμονισμού. Ιδίως από το '89 και μετά, οπότε υπερίσχυσε ο ασύδοτος χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός, που μας οδήγησε στην οικονομική κρίση.Από μια πλευρά ήταν χρυσή εποχή. Μια δεκαετία σφραγισμένη από την πασοκική Αλλαγή. Και από τον εφηρμοσμένο φεμινισμό, όπου το «μάτσο» αρσενικό έγινε καταγέλαστο. Ο αντιαμερικανισμός κόχλαζε σε βαθμό υστερίας (η φωτιά του σιγοκαίει τώρα ως αντίθεση στην παγκοσμιοποίηση). Την αρχική μας άρνηση απέναντι στην ΕΟΚ θα τη διαδεχόταν η αποδοχή της, όπως σε κάθε πένθος, μολονότι εν προκειμένω βοήθησαν και τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Πρώτη φορά μετά τους χίπις, η επιδημία του AIDS θα ύψωνε ένα ανάχωμα στην ερωτική ελευθεριότητα, προκαλώντας έναν παροξυσμό της πορνογραφίας. Θα θριάμβευε η επώνυμη μάρκα στο ντύσιμο: ο μαζάνθρωπος και η στολή του. Ήταν η εποχή που πρωτονιώσαμε στο πετσί μας τον καύσωνα, και το Μεγάλο Ελληνικό Καλοκαίρι άρχιζε να μετατρέπεται από όνειρο σε εφιάλτη.

Όμως, ειδικά τα πρώτα εκείνα χρόνια, η γενιά μου είχε την τύχη να βρεθεί σ' ένα σπάνιο σημείο ισορροπίας. Μετέωρη ανάμεσα στη συλλογικότητα και στον ατομικισμό, στην παράδοση και στο μοντέρνο, στο ρομαντισμό και στον πραγματισμό. Σε σύγκριση με τους προηγούμενους, είχαμε φτωχές εμπειρίες: ούτε έπος της Αντίστασης κι Εμφύλιο, ούτε Πολυτεχνείο. Αλλά είχαμε συνείδηση αυτής της έλλειψης, της απογύμνωσης από ηρωισμούς και μεγάλα λόγια - όχι όπως οι ακόμα νεότεροι, που μεγάλωσαν αντιμέτωποι με το σκέτο τίποτα και αυταπατώνται ότι «παγκοσμιοποιήθηκαν». Μπροστά στις καταπιεστικές συμβάσεις των μεγαλύτερων και στην κυνική αφασία των μικρότερων, εμείς βιώναμε μια αναζωογονητική ελευθερία, που μας επέτρεπε να κρίνουμε με μια σχεδόν αιρετική ματιά.

Βλέπαμε, φέρ' ειπείν, ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν ο ηγέτης που άλλαξε τη χώρα όσο κανείς άλλος μεταπολεμικά. Όμως, εξίσου προς το καλύτερο και προς το χειρότερο, αφού συνόψιζε τα εθνικά μας προτερήματα κι ελαττώματα. Ο Κοσκωτάς ήταν η ζωντανή απόδειξη ότι τα ΜΜΕ αποκτούσαν την πρωτοκαθεδρία. Η Μελίνα Μερκούρη μας δίδασκε ότι το πάθος στην πολιτική, έστω και το θεατρινίστικο, είναι καλύτερο από το τίποτα. Όσο για τον Χαρίλαο Φλωράκη, απορούσαμε: πώς κολλάνε το αρχέτυπο του κατσαπλιά καπετάνιου με τη λαμπρή κοινοβουλευτική καριέρα;

Ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν ο διεθνής βάρδος του βαθύτερου και του πιο εκλεπτυσμένου λυρισμού μας. Και ο Θεοδωράκης: ο ακόμα πιο διεθνής μας, επικολυρικός αυτός. Όμως, συμφωνούσαμε και με την κριτική που τους έκανε ο μέγας σόουμαν της γενιάς του Πολυτεχνείου, ο Σαββόπουλος: «Χατζιδάκια μ', Θοδωράκια μ', ισείς τρώτι κι πίνιτι κι εμένα μι τρώει η αρκούδα». Ο Παπάζογλου μας φαινόταν η καλόκαρδη και εναλλακτική πλευρά της ίδιας γενιάς. Κι ο Τζίμης Πανούσης: έξοχος, και μαζί αδικαιολόγητα χυδαίος. Οι αδελφοί Κατσιμίχα, αν και κατά βάθος ροκάδες, διέθεταν την αβίαστη γνησιότητα του παλιού λαϊκού τραγουδιού. Όμως, οι χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της γενιάς μου ήταν οι Φατμέ κι ο Πορτοκάλογλου, που έτυχε να τους ζήσω από κοντά.

Χάρη στο ίδιο εκείνο πνεύμα ελευθερίας, κατόρθωσα να μαθητεύσω στο εργαστήριο ενός λογοτέχνη όπως ο Κουμανταρέας, που ταξικά και αισθητικά ήταν πολύ πιο συντηρητικός, και να γίνουμε φίλοι. Για τη γενιά μου, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος ήταν όντως σπουδαίος. Και την ίδια στιγμή, υποψιαζόμασταν ότι ακόμα σπουδαιότερο έργο του ίσως ήταν το πώς επέβαλε το έργο του, όπως ισχυριζόταν ο Νίκος Νικολαΐδης, ο ανατρεπτικός πρίγκιπας του ντόπιου σινεμά.

Από την άλλη, ο Μένιος Κουτσόγιωργας δεν ήταν καλός ή κακός, αλλά ένα πρόσωπο τραγικό. Από χαλίφης στη θέση του χαλίφη όσο νοσούσε ο Αντρέας στο Λονδίνο, σύρθηκε στο Ειδικό Δικαστήριο για το σκάνδαλο Κοσκωτά, αποφασίστηκε η προφυλάκισή του, κι εκεί μες στην αίθουσα υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο, που τελικά τον έστειλε στον τάφο. Ακόμα πιο φρικτή ιστορία, για την οποία θα χρειαζόταν τουλάχιστον ένας Ντοστογιέφσκι, η διαβόητη υπόθεση Νάσιουτζικ, κι ο φόνος στο Κολωνάκι του 73χρονου εμπόρου και συγγραφέα Θανάση Διαμαντόπουλου από 94 σφυριές στο κεφάλι.Ξεχωριστή θέση στην πινακοθήκη του Κακού καταλάμβανε κι ο «δράκος» της Βόρειας Ελλάδας, Κυριάκος Παπαχρόνης, βιαστής και σίριαλ κίλερ, με τρομερές ερωτικές κατακτήσεις, αφότου μπήκε φυλακή. Ο «ισοβίτης ή δραπέτης», σύμφωνα με τον τίτλο της αυτοβιογραφίας του, Βαγγέλης Ρωχάμης, ήταν για μας ο νέος λήσταρχος Νταβέλης (τη θέση του διεκδικεί σήμερα ο Βασίλης Παλαιοκώστας και οι χολιγουντιανές αποδράσεις του με ελικόπτερα). Ακόμα και σ' ένα μνημείο φτήνιας και κακογουστιάς, όπως ο αστέρας της βιντεοκωμωδίας Στάθης Ψάλτης, εμείς διακρίναμε σπίθες αυτοπαρωδίας.

Όταν η ομάδα μπάσκετ του Άρη δοξάστηκε, κι η Ελλάδα έγινε πρωταθλήτρια στο «ευρωμπάσκετ», μάθαμε απέξω τα ονόματα των Γκάλη, Φασούλα και Γιαννάκη, και καμαρώναμε σαν γύφτικα σκεπάρνια. Απολαμβάναμε την τηλεοπτική όαση «Ζήτω το ελληνικό τραγούδι», που σκάρωνε ο Σαββόπουλος, και νιώσαμε ορφανοί όταν, μετά από μερικά ακόμα δημιουργικά βήματα, αποφάσισε να σιωπήσει. Να που δεν κρατήθηκε, όμως, και το έριξε στη νοσταλγική αυτοεπανάληψη, φλερτάροντας αναπόφευκτα με την αυτοπαρωδία.

Θεωρούσαμε ότι το ΕΣΥ θα έπρεπε να είχε γίνει από καιρό, και παράλληλα το αντιμετωπίζαμε σαν να ήταν ένας θεσμός εκ γενετής προβληματικός. Και το βρίσκαμε φυσικό που έντιμοι πολιτικοί σαν τον Γεννηματά είχαν ακόμα τότε τον πρώτο ρόλο. Στη διασκέδαση συνδυάζαμε τρόπους που για τους παλιότερους ήταν αντιφατικοί σε βαθμό σχιζοφρένειας: μπαράκια και καφετέριες, με ντισκοτέκ και σκυλάδικα. Περαστικός από τα Εξάρχεια, έβλεπα τον Νικόλα Ασίμο να παίζει τα τραγούδια του στο δρόμο, εξαθλιωμένος και κακομοίρης. Όσο συνεπής κι αν υπήρξε στο εναλλακτικό όραμά του, η μετά θάνατον αγιοποίησή του πάντα θα με εκπλήσσει.

Σχεδόν με το που εφαρμόστηκε το Μονοτονικό, άρχισαν να μας λείπουν οι περισπωμένες και οι δασείες. Όσο για τις τηλεφωνικές υποκλοπές, πώς να σε εντυπωσιάσουν, όταν σε λίγο θα κατέφταναν τα κινητά, για τα οποία είχε πλήρη άγνοια μέχρι και η επιστημονική φαντασία; Νιώσαμε τρόμο με το πυρηνικό ατύχημα στο Τσέρνομπιλ, και παρά τα λεγόμενα του Μαρξ, μόνο φάρσα δεν αποδείχτηκε η επανάληψη της Ιστορίας πρόσφατα στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας.

Στο νου μας, ο 15χρονος Μιχάλης Καλτεζάς, που δολοφονήθηκε από αστυνομικό το '85, συνδέθηκε με τις καταλήψεις στο Χημείο και στο Πολυτεχνείο. Από εκεί και μετά, σαν να θέριεψε ο αντιεξουσιαστικός χώρος, που σήμερα μας θυμίζει περισσότερο από κάθε άλλον τους προδικτατορικούς «κομμουνιστοσυμμορίτας». Ο Χατζιδάκις, μέσ' απ' τις στήλες τού καλαίσθητου και πολυφωνικού περιοδικού του «Τέταρτο», έβλεπε με θετικό μάτι τους αναρχικούς. Τι θα έλεγε, άραγε, για τους τωρινούς μηδενιστές μπαχαλάκηδες;

Θυμάμαι, επίσης, πόσο είχα νιώσει μειονεκτικά βλέποντας ότι, ενώ σε άλλες χώρες οι πολιτικά στρατευμένοι δημιουργοί προβιβάζονταν σε κορυφαίους θεσμικούς παράγοντες (ο θεατρικός συγγραφέας Βάτσβαλ Χάβελ, πρόεδρος της Τσεχοσλοβακίας), εδώ σ' εμάς, αντί για τον συγγραφέα του «Ζ» (Β. Βασιλικός), έγινε πρόεδρος της Δημοκρατίας ένας από τους ήρωές του (Χρ. Σαρτζετάκης).

Τα ναρκωτικά μεταβάλλονταν σε μάστιγα και οι θεραπευτικές κοινότητες ξεφύτρωναν σαν μανιτάρια. Παραδόξως, ωστόσο, κανείς από την πεζογραφική «γενιά του 1980» (Τατσόπουλος, Σφακιανάκης, Ταμβακάκης, Βακαλόπουλος, εγώ) δεν έγραψε κάποιο μείζον έργο, για το μείζον αυτό σύγχρονο θέμα. Ζούσαμε την άνθηση και το μαρασμό των ραδιοπειρατών (το σκηνικό της νουβέλας μου «Διόδια») και βαυκαλιζόμασταν ότι η επερχόμενη ιδιωτική ραδιοτηλεόραση θα ήταν «ελεύθερη».

Η δομή του νεοφερμένου βίντεο κλιπ άρχιζε να επιδρά στον εγκέφαλό μας, κι ήμασταν τα πειραματόζωα όπου πρωτοδοκιμάστηκε η πρόσληψη της πραγματικότητας με τον τρόπο του τηλεοπτικού ζάπινγκ. Εννοείται ότι χαιρόμασταν βλέποντας τα κόμικς να μετατοπίζονται στο επίκεντρο της κυρίαρχης κουλτούρας. Και να επιβάλλεται ως αυταξία η αργκό της νεολαίας. Οι σημερινοί πιτσιρικάδες αγνοούν ότι, προηγουμένως, το να γράφεις εκφράσεις όπως «μου τη σπάει» ή «τη βρίσκω», σχεδόν απαγορευόταν.

Τότε ακόμα δείχναμε κατανόηση στο «αντάρτικο πόλης» της 17 Νοέμβρη και του ΕΛΑ, πριν τους γυρίσουμε τελικά την πλάτη. Χάσαμε τα αυθεντικά λαϊκά, αλλά βρήκαμε τα νεορεμπέτικα-νεολαϊκά: Οπισθοδρομική Κομπανία, «Η εκδίκηση της γυφτιάς» των Ρασούλη-Ξυδάκη, Χειμερινοί Κολυμβητές, Παιδιά από την Πάτρα. Το «νέφος» προλείαινε μέσα μας το έδαφος για την εξάπλωση της οικολογίας. Και οι Νεοορθόδοξοι επανόρθωναν, σαν γενιά κι αυτοί, το σφάλμα της νεότητάς τους, τότε που ως φανατικοί αριστεροί διέγραφαν τη θρησκεία. Τι αχαρακτήριστη ευκολία, ιδίως σε μια χώρα άσχετη με επιστήμες, Αναγέννηση και Διαφωτισμό, όπου η θρησκεία έπαιζε ανέκαθεν μετωπικό ρόλο.

Η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης παραάργησε: εμείς αντιμετωπίζαμε ήδη σχεδόν αδιάφορα τα τραύματα του Εμφυλίου. Κάπου βάλαμε το χεράκι μας να μετατραπεί η γιορτή του Πολυτεχνείου σ' εμποροπανήγυρη (εδώ ο Μαρξ δικαιώνεται: υπό μορφήν εορτασμού, η επανάληψη της Ιστορίας καταλήγει μοιραία σε φάρσα). Θεωρούσαμε σχήμα οξύμωρο τη διατύπωση «κυβερνητικός συνδικαλισμός». Και ήμασταν διστακτικοί απέναντι στην καθιέρωση των γκάλοπ και των σφυγμομετρήσεων του κοινού (λες και σφυγμομετρούν κανέναν άρρωστο). Είχαμε συνείδηση ότι τα ΚΑΠΗ υποκαθιστούν τα «κομμάτια και θρύψαλα» της παραδοσιακής νεοελληνικής οικογένειας. Και καλωσορίσαμε την απενοχοποίηση της γυμναστικής και το ναρκισσισμό του σώματος.Στις αρχές της δεκαετίας του '90, είχε αρχίσει ήδη να ξηλώνεται το ύφασμα. Με την επαναστατικότητα της νεολαίας να εξαντλείται στο λάιφσταϊλ του περιοδικού «Κλικ», και με την ΚΝΕ ν' αντιπροσωπεύει μια αντίθετη, αλλά επίσης ψευδεπίγραφη επαναστατικότητα. Το ίδιο ψευδεπίγραφος αποδεικνυόταν κι ο αντιαμερικανισμός μας: ακόμα και στα χάμπουργκερ επιμείναμε ελληνικά, αλά Goody'ς. Κάποτε θεωρούσα εικαστικό σύμβολο του «εδώ και τώρα» τον Δρομέα του Βαρώτσου, στημένον όχι όπως σήμερα απέναντι από το Χίλτον, αλλά μες στο συντριβάνι της Ομόνοιας. Σταδιακά, όμως, ο αγχωμένος μεταμοντέρνος άνθρωπος από γυαλί και σίδερο, σαν να ξεθώριασε μέσα μου.

Τώρα πια, ο καθένας μας έχει γίνει ένας Μοναχικός Πλανήτης, και τα διδάγματα ελευθερίας από τη μεταιχμιακή εκείνη εποχή, σαν να χάθηκαν μέσα στο ωκεάνιο κύμα κομφορμισμού, συμφεροντοκρατίας και κυνισμού που μας σάρωσε έκτοτε. Κι έτσι, εναποθέτουμε τις ελπίδες μας στην κρίση. Όσο βαθαίνει, κομματιάζοντας τη γυαλιστερή βιτρίνα του νεοπλουτισμού, ίσως αφήσει ν' αναδυθεί η ευκαιρία για μια «επιστροφή στο μέλλον» των αρχών της δεκαετίας του '80. Ίσως μας περιμένει ξανά παρακάτω, άλλη μια «ρωγμή του χρόνου».

ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΥ (http://vangelisraptopoulos.wordpress.com).

Από το "επτά 7", ένθετο στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία της 12ης Ιουνίου 2011

Κι όμως, οι Ελληνες άλλαξαν!

ΕΡΕΥΝΑ.

7 ΣΤΟΥΣ 10 ΠΟΛΙΤΕΣ ΥΙΟΘΕΤΗΣΑΝ ΝΕΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ -ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ- ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ.

Υπό την πίεση του μνημονίου το 82,7% αγοράζει λιγότερα και φθηνότερα προϊόντα, το 40% περιόρισε τις δαπάνες ακόμη και σε βασικά είδη διατροφής, οι περισσότεροι κάνουν πολιτικό γάμο, ενώ τα διαζύγια (λόγω κόστους) περιορίστηκαν.

Για πρώτη φορά στη μεταπολιτευτική ιστορία η άλλοτε «δοξασμένη» μεσαία τάξη με τις αμέτρητες κάρτες, τα κινητά, τα ξέφρενα καταναλωτικά ένστικτα, την εγκατάλειψη της επαρχίας και το συνωστισμό στις μεγαλουπόλεις, η τάξη που υπήρξε το αγαπημένο παιδί των τραπεζών, του χρηματιστηρίου και των πολυεθνικών, φαίνεται πως επαναδιαπραγματεύεται τους όρους με τους οποίους θέλει να ζήσει από δω και πέρα και σκέφτεται καλά πριν απαντήσει στην ιστορική-φιλοσοφική ερώτηση: Αλλάζει ο Έλληνας;

Υπό άλλες συνθήκες θα απαντούσε αυθόρμητα: Σιγά μην αλλάζει! Τώρα, όμως, το σκέφτεται. Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από τις έρευνες της τελευταίας διετίας για την καταναλωτική του συμπεριφορά, που έχουν προκαλέσει ένα μίνι «τσουνάμι» στους ειδικούς του μάρκετινγκ, αλλά και από μελέτες για το υπό διαμόρφωση κοινωνικό μοντέλο.

Η ραγδαία οικονομική επιδείνωση έχει επιφέρει σειρά αλλαγών στην καθημερινότητα για επτά στους δέκα έλληνες πολίτες. Κομμένα τα ακριβά ρούχα, η συχνή διασκέδαση, τα αυτοκίνητα, τα κινητά, οι πολυτέλειες των θρησκευτικών γάμων, τα έξοδα των διαζυγίων, τα αεροπορικά ταξίδια εσωτερικού, τα παραγεμισμένα ψυγεία με ό,τι πρόσφεραν οι διαφημιστές των πολυεθνικών, κομμένες όμως και οι συναισθηματικές υπερβολές -με ό,τι αυτό συνεπάγεται- σε μία ελληνική νοοτροπία που μέχρι πρότινος στο μεγαλύτερο ποσοστό της δεν χαρακτηριζόταν από καρτερικότητα (αυτός είναι ο όρος που πλέον συνοδεύει ένα σημαντικό ποσοστό Ελλήνων στις καθημερινές του αποφάσεις, όπως τουλάχιστον καταγράφεται από ερευνητές του τομέα μάρκετινγκ).

Όμως, αυτό που επιπλέον διαπιστώνεται στην έρευνα της «Κ.Ε.» είναι ότι την ίδια ώρα που ένα σημαντικό κομμάτι της μεσαίας τάξης επιλέγει το «αλλάζουμε» από το «αλλάζουμε ή βουλιάζουμε» του πρωθυπουργού, κρίσιμοι τομείς του κρατικού μηχανισμού, όπως η δημόσια υγεία και η κοινωνική πρόνοια, παραμένουν στο «βουλιάζουμε», παρασύροντας στο βυθό χιλιάδες άλλους Έλληνες των κατώτερων οικονομικών στρωμάτων.

Το «Δεν» που έχει βάλει πια στη ζωή του ένα σημαντικό ποσοστό Ελλήνων, πλέει σε μία καθ' όλα αντιφατική πραγματικότητα. Οι Έλληνες ξαναγυρνούν στη δημόσια υγεία (ποσοστό 20-30%) αλλά όχι εκείνη σ' αυτούς. Ζητούν όλο και περισσότερα από τη δημόσια εκπαίδευση, μη αντέχοντας το βάρος της ιδιωτικής, αλλά εκείνη τους γυρνά την πλάτη, με το βάρος να πέφτει στις συγχωνεύσεις της τελευταίας περιόδου, πολλές από τις οποίες χαρακτηρίστηκαν άδικες.

Και τέλος, προσφεύγουν στις κοινωνικές υπηρεσίες για να βρουν τις πόρτες κλειστές. Κι όλα αυτά ενώ η πολιτεία γνώριζε πως πριν από την προσφυγή στο ΔΝΤ ήταν αναγκαίο ένα σχέδιο προστασίας της ζωής των πολιτών (ανακοίνωση Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας το 2009)!

Έτσι, η διαδικασία «αλλαγής» χωρίς τη στήριξη της πολιτείας ήταν μονόδρομος. «Όσοι πολίτες καταφέρνουν να ξεπεράσουν το σοκ, επιχειρούν να επινοήσουν μεθόδους υπέρβασης της κρίσης. Η κρατική υπόσταση παρά τις πλημμελείς δομές της, κατά κάποιον τρόπο εγγυάτο την ισορροπία, ενώ τώρα κλυδωνίζεται και μαζί με αυτήν καταρρέει η αυτοεικόνα του ατόμου και ο ρόλος του μέσα στο πλαίσιο που καρκινοβατεί», υποστηρίζει στην «Κ.Ε.» ο Ευστράτιος Παπάνης, επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στο πλαίσιο της μελέτης του «Κρίση και αξίες».

Σ' αυτό το αβέβαιο πλαίσιο, επτά στους δέκα Έλληνες προσπαθούν να πάρουν βαθιά ανάσα σε οικονομικό, προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο.

Ενδεικτικά:

1. Μια από τις πρώτες έρευνες που ανίχνευσαν τη νέα τάση, ήταν του Τμήματος Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου, όπου αναφερόταν πως μόλις το 17,3% των πολιτών δεν έχει αλλάξει τις αγοραστικές του συνήθειες, συγκριτικά με το άλλο 82,7% που αγοράζουν πλέον φθηνότερα και λιγότερα προϊόντα, είτε αναβάλλουν σημαντικές αγορές. Μεταγενέστερες έρευνες καταγραφής της καταναλωτικής συμπεριφοράς επιβεβαίωσαν την αρχική. «Τα άτομα προγραμματίζουν περισσότερο τις δαπάνες, ιεραρχούν τις ανάγκες τους και περιορίζουν τις παρορμητικές αγορές», υποστηρίζει ο πανεπιστημιακός Γ. Μπάλτας. Ίσως είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του μάρκετινγκ που παρακολουθώντας την καταναλωτική συμπεριφορά των Ελλήνων, διαπιστώνεται πως πια δεν υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τη φίρμα ενός προϊόντος, όσο για την τιμή και το κυριότερο για την «ηθική πλευρά» (fair trade) μιας πολυεθνικής! Ίσως γι' αυτό παρομοιάζουν τον νέο «shopper» ως «καταναλωτική βόμβα», και θεωρούν επιβεβλημένη την περαιτέρω μελέτη του φαινομένου.
2. Δεν είναι μόνον η αγορά ένδυσης και υπόδησης που εμφανίζει τις μεγαλύτερες αποκλίσεις συγκριτικά με το 2010. Σημαντικές αποκλίσεις παρουσιάζει και η αγορά των τροφίμων, με 4 στους 10 να έχουν περιορίσει τις δαπάνες τους ακόμη και σε βασικά είδη διατροφής. Πλέον, επισκεπτόμαστε περισσότερες φορές ένα σουπερμάρκετ, αλλά αγοράζουμε λιγότερα προϊόντα.
3. Ενώ οι απευθείας αγορές στα σημεία πώλησης εμφανίζουν βαθμιαία πτώση, δεν παρατηρείται το ίδιο στις αγορές μέσω Διαδικτύου, οι οποίες παρουσιάζουν άνοδο κατά 40% συγκριτικά με το 2010 (Επιμελητήριο Αρκαδίας, συνέδριο «Ψηφιακές Ενισχύσεις»).
4. Ένας στους δύο δεν ανανεώνει τη συσκευή του κινητού του ή τον υπολογιστή και δεν αγοράζει αυτοκίνητο. Από τον Ιανουάριο μέχρι και τον περασμένο Μάρτιο εκδόθηκαν λιγότερες άδειες καινούριων ή μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, συγκριτικά με το αντίστοιχο διάστημα του 2010. Η πτώση ξεπέρασε το 50%. Κάτι ανάλογο συνέβη και με τις μοτοσικλέτες, με μείωση 21,4%. Από την άλλη, όμως, οι πωλήσεις ποδηλάτων εμφανίζουν ραγδαία αύξηση πανελλαδικά, με τη Θεσσαλονίκη να εμφανίζει τη μεγαλύτερη άνοδο (50%), σύμφωνα με στοιχεία του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου.
5. Η εκτοξευμένη τιμή της βενζίνης και οι αυξημένες τιμές των διοδίων ώθησαν πολλούς να ξαναθυμηθούν τα ΚΤΕΛ.
6. Οι Έλληνες αποφάσισαν να περικόψουν και τα ταξίδια τους σε εσωτερικούς προορισμούς. Αυτό προκύπτει από στοιχεία του διεθνούς αερολιμένα «Ελευθέριος Βενιζέλος» για τους πρώτους μήνες του 2011. Η μείωση των επιβατών σε πτήσεις εσωτερικού άγγιξε το 27,4%, σε αντίθεση με τις διεθνείς πτήσεις, που οι απώλειές τους περιορίστηκαν στο 6,6%.
7. Όλο και περισσότεροι προσφεύγουν σε πολιτικό παρά σε θρησκευτικό γάμο. Αυτό ξεκίνησε πριν από μία τριετία, με το ποσοστό των πολιτικών γάμων να καταγράφεται από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία στο 41,9% (2008). Αυτό που πλέον προκύπτει από στοιχεία σε μεγάλους δήμους της χώρας, είναι ότι οι πολιτικοί γάμοι έχουν ανεβάσει ακόμη περισσότερο τον δείκτη.
8. Αλλά και με τα διαζύγια φαίνεται πως υπάρχει ένα «θέμα». Ενώ μέχρι το 2009, όπως τουλάχιστον υποστήριζαν οι κοινωνιολόγοι, είχαμε δραματική αύξηση, τον τελευταίο χρόνο έχουν περιοριστεί και αυτά. Μόνον οι υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων διαπιστώνουν πτώση 25%. Με το φαινόμενο έχει ασχοληθεί σε μελέτη του ο καθηγητής κοινωνιολογίας Ευστράτιος Παπάνης: «Η οικονομική κρίση παραδόξως επηρέασε τη φρενήρη αύξηση των επίσημων διαζυγίων στη χώρα μας: τα ζευγάρια δεν διαθέτουν αρκετά χρήματα για να επωμιστούν τα έξοδα των δικηγόρων. Αποτέλεσμα αυτού είναι οι παρατεταμένες περίοδοι σε οιονεί διάσταση: σύντροφοι που ζουν μαζί και χωριστά, που αποτελούν και δεν αποτελούν οικογένεια. Επειδή, όμως, αυτό επιτείνει την κατάσταση ρευστότητας και η δραστική-τελική λύση του χωρισμού δεν επέρχεται, ενώ καμία προσπάθεια άρσης του αδιεξόδου δεν καταβάλλεται, οι συνέπειες του συγκρουσιακού κλίματος βαραίνουν περισσότερο τα παιδιά».
9. Η οικονομική κρίση, σε συνδυασμό με την ανεργία και την ασφυκτική ζωή στις πόλεις, οδηγεί όλο και περισσότερους νέους αλλά και συνταξιούχους να επιστρέφουν στον τόπο καταγωγής τους, σε κάποιο χωριό της περιφέρειας. Για τους μεν πρώτους, αυτό προκύπτει από έρευνες για την αύξηση του αγροτικού δυναμικού (ΠΑΣΕΓΕΣ), για τους δεύτερους από μελέτη του Πανεπιστημίου Αιγαίου (Β. Γαβαλά, Εφης Κωστοπούλου) που καταγράφει το ρεύμα εσωτερικής μετανάστευσης των συνταξιούχων από τη δεκαετία του '90 μέχρι σήμερα.

Οι μεγαλύτερες «επιστροφές» εντοπίζονται σε Θεσσαλονίκη, Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Κρήτη, Ιόνια Νησιά και Ήπειρο. Απ' όσους πάλι συνταξιούχους μένουν πίσω, οι τέσσερις στους δέκα δηλώνουν σε έρευνα του Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης πως αναγκάζονται να ξαναδουλέψουν για να ζήσουν...

Η ανεργία βλάπτει σοβαρά και την ψυχική υγεία

Τα αδιέξοδα που επιφέρει η οικονομική κρίση στη χώρα μας διπλασίασαν το 2010 τις αυτοκτονίες.

Δύο είναι οι κυρίαρχοι επιστημονικοί όροι που αναφέρονται σε χώρες που έχουν προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο: το «τραύμα της ανεργίας» και η «καταθλιπτική οικογένεια». Πλήττονται κυρίως νέοι ή μακροχρόνια άνεργοι αλλά και συνταξιούχοι.

«Το πρώτο στάδιο των συνεπειών αφορά στην έλλειψη εργασίας. Η ανεργία αυξάνεται ραγδαία, αφήνοντας πίσω της τα θύματα του οικονομικού πολέμου. Η ψυχολογία της οικονομικής κρίσης αφορά κυρίως τις συνέπειες της ανεργίας» υποστηρίζει η Μαρία Μπάδα, υποψήφια διδάκτωρ Παντείου στο Τμήμα Ψυχολογίας και επισημαίνει: «Οι άνεργοι φαίνεται να βιώνουν εκτός από την απώλεια των ονείρων τους, την απώλεια μέρους της ταυτότητάς τους. Καλούνται να αναβάλουν τα όνειρά τους για λιγότερο ή περισσότερο χρόνο. Αυτό δημιουργεί μία, περισσότερο ή λιγότερο, παρατεταμένη διάσταση ανάμεσα στις προσδοκίες τους και στην αλήθεια της πραγματικότητάς τους, ανάμεσα στο "θέλω" και στο "μπορώ". Έτσι, το άτομο βιώνει μια καθήλωση στον προθάλαμο της ζωής του».

Οι ψυχολογικές συνέπειες από την απώλεια της εργασίας αναφέρονται από την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (American Psychological Association) ως το «τραύμα της ανεργίας». Σύμφωνα δε με δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε το 2009 από τον Οργανισμό Ψυχικής Υγείας της Αμερικής, οι άνεργοι είναι τέσσερις φορές πιο πιθανό να αναφέρουν συμπτώματα σοβαρών ψυχικών παθήσεων σε σχέση με όσους εργάζονται.

«Η ανεργία αποτελεί μία ψυχολογικά καταστροφική εμπειρία, η οποία παρομοιάζεται με χρόνια ασθένεια. Σε περιπτώσεις ανέργων που χάνουν μία μακροχρόνια σταθερή εργασία το στρες που βιώνουν θεωρείται πως είναι μεγαλύτερο από το στρες που εκλύεται από το θάνατο ενός καλού φίλου ή από αυτό της ύπαρξης μιας σοβαρής αρρώστιας στην οικογένεια» υποστηρίζει η Μαρία Μπάδα.

Σύμφωνα με το ΚΕΘΕΑ διαπιστώνεται αύξηση των περιστατικών κατάχρησης αλκοόλ και ουσιών, ενώ άλλοι επίσημοι ιατρικοί φορείς της χώρας διαπιστώνουν και αύξηση των αυτοκτονιών. Το 2009 είχαμε μία αυτοκτονία κάθε μέρα στην Ελλάδα (κυρίως γυναίκες), το 2010 είχαμε 2 (κυρίως άνδρες). Διπλασιασμός που αποδίδεται, σύμφωνα με τους ειδικούς, στα αδιέξοδα που επιφέρει η οικονομική κρίση κυρίως σε άντρες ηλικίας 35-50 ετών επιχειρηματίες ή μακροχρόνια άνεργους.

Την περίοδο 2010-2011, οι περισσότερες αυτοκτονίες επιχειρηματιών λόγω χρεών εντοπίζονται στα Χανιά της Κρήτης. Πολλοί από τους αυτόχειρες έπασχαν από κατάθλιψη. Συμπληρώνουμε πως έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποστηρίζει πως όταν η ανεργία αυξάνεται κατά 6%, αυξάνονται και οι αυτοκτονίες κατά 4%.

Ερευνητικά προγράμματα αναφέρουν και τον όρο «καταθλιπτικές οικογένειες» έπειτα από ευρήματα που δήλωναν ότι τα συναισθήματα και η συμπεριφορά των γονέων καθόριζαν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίον επηρεάζονταν τα παιδιά τους από τις οικονομικές δυσκολίες.

«Οι περισσότεροι άνθρωποι δυσκολεύονται να διαχειριστούν τις αλλαγές που επιφέρουν τα οικονομικά μέτρα και χάνουν την εμπιστοσύνη τους, την αίσθηση σταθερότητας και ασφάλειας. Υπολογίζεται πως στον τελευταίο χρόνο έχει υπάρξει, λόγω της οικονομικής κρίσης, αύξηση των κρουσμάτων των αγχωδών διαταραχών (γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, κρίσεις πανικού, φοβίες κ.λπ.) 15%, όπου πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να λειτουργήσουν στην καθημερινότητά τους φοβούμενοι πως δεν θα μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στην οικονομική κρίση» επισημαίνει και η Άρτεμις Ξανθάκη, ψυχολόγος DPsych.

Της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΛΙΝΑΡΔΟΥ (linardou@enet.gr).
Από την Κυριακάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ της 23ης-24ης Απριλίου 2011 το: Κι όμως, οι Ελληνες άλλαξαν! και από το ίδιο φύλλο το: Η ανεργία βλάπτει σοβαρά και την ψυχική υγεία.

‘...το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ότι είναι αληθινό’.

Επειδή υποθέτω πως όσα ακολουθούν είναι ενδεχόμενο να προκαλέσουν αντιδράσεις, σπεύδω να καταθέσω, ως εκ των προτέρων απάντηση, την πασίγνωστη ρήση του Σολωμού πως ...
"...το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθινό".

Καλό θα είναι να τη θυμόμαστε αυτή τη φράση κάθε φορά που η μισαλλοδοξία και ο φανατισμός, η εθνική τύφλωση και μυθολογία οδηγούν σε απώλεια του κριτικού πνεύματος, ακρογωνιαίου λίθου του Διαφωτισμού αλλά και του δυτικού πολιτισμού γενικότερα, συκοφαντημένου από έναν τυφλό και στρεψόδικο αντιδυτικισμό, δεξιό και «αριστερό». Δύση και δυτικός πολιτισμός δεν είναι μόνο ο Μπους, αλλά και η δυνατότητα που έχει ο Μάικλ Μουρ να εμφανίζεται στη σκηνή κατά την απονομή των Όσκαρ, και να λέει στον Μπους «Ντροπή σας, κύριε πρόεδρε», υπό το (τηλεοπτικό) βλέμμα μερικών δισεκατομμυρίων κατοίκων του πλανήτη, δίχως κανείς να διανοείται ότι θα μπορούσε να τον συλλάβει, να τον εξορίσει, να τον στείλει σε «στρατόπεδο αναμόρφωσης» ή απλώς να του κλείσει το μικρόφωνο. Σε ό,τι αφορά λοιπόν ορισμένους «πατριωτικούς» ή/και «αντιιμπεριαλιστικούς» μύθους που διακονούνται και διακινούνται συστηματικά στη χώρα μας, ιδού - δυστυχώς για όσους βολεύονται με αυτούς - ορισμένες «διορθωτικές επισημάνσεις».

1. Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας δεν υπήρξαν βίαιοι εξισλαμισμοί στη μετέπειτα ελληνική επικράτεια. Οι Οθωμανοί, εφόσον οι υπόδουλοι λαοί κατέβαλλαν κανονικά τους φόρους που τους αναλογούσαν, δεν ασχολούνταν ιδιαίτερα με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις τους. Οι μαζικοί εξισλαμισμοί που παρατηρούνται στα Βαλκάνια (Βοσνία, Αλβανία κ.λπ.) έγιναν, κατά κανόνα, με τη θέληση εκείνων που αλλαξοπίστησαν, και ειδικότερα με σκοπό να έχουν καλύτερες σχέσεις με τον κατακτητή και να συμμετέχουν από καλύτερη θέση στη νομή και άσκηση της εξουσίας.
2. Η επάνδρωση των Γενιτσάρων, από ένα χρονικό σημείο και έπειτα τουλάχιστον, δεν γινόταν βιαίως, μέσω «παιδομαζώματος». Αντίθετα μάλιστα, όσο το σώμα αυτό αποκτούσε εξέχουσα θέση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αρκετοί γονείς προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν τη «σταδιοδρομία» των παιδιών τους μέσω της κατάταξής τους στους Γενίτσαρους.
3. Ουδέποτε κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας υπήρξε - ή συνέτρεχε λόγος να υπάρξει - «κρυφό σχολείο», όπως τουλάχιστον αυτό έχει καταγραφεί στο εθνικό συλλογικό ασυνείδητο. Όποιος ήθελε μπορούσε να μάθει ελληνικά, σερβικά, βουλγαρικά κ.ο.κ. χωρίς να παρενοχλείται από τους κατακτητές, οι οποίοι - επαναλαμβάνω - ενδιαφέρονταν πρωτίστως, αν όχι σχεδόν αποκλειστικά, για την ομαλή καταβολή των κάθε είδους φόρων προς τον σουλτάνο.
4. Ο ρόλος της Εκκλησίας καθ' όλη αυτή την περίοδο υπήρξε τουλάχιστον αμφιλεγόμενος, αν όχι και αρνητικός σε αρκετές περιπτώσεις (προσοχή: της Εκκλησίας, όχι της θρησκείας). Τα παραδείγματα, πολλά και γνωστά, ξεκινούν από τους ανθενωτικούς της εποχής της Άλωσης και φθάνουν ως τις παραμονές του 1821, με τον λυσσαλέο πόλεμο κατά των οπαδών του Διαφωτισμού, των Φιλικών κ.λπ.
5. H εξέγερση που άρχισε το 1821 είχε ουσιαστικά κατασταλεί (μόνο μικρές εστίες αντίστασης απέμεναν, οι οποίες ήταν θέμα χρόνου να σβήσουν και αυτές), όταν τον Ιούλιο του 1827 οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και οι Ρώσοι αποφάσισαν να δημιουργηθεί ελληνικό κράτος, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει λίγους μήνες μετά η Ναυμαχία του Ναυαρίνου.
6. Μπορεί αυτό να μην αρέσει διόλου σε ορισμένους και να μην ταιριάζει με την εθνική μας μυθολογία, αλλά στους «δόλιους», «αναξιόπιστους» κ.ο.κ. Συμμάχους οφείλει, λοιπόν, εν πολλοίς η Ελλάδα την ανεξαρτησία της και την κρατική της (προσοχή: όχι την εθνική) υπόσταση. Οι ίδιοι αυτοί Σύμμαχοι, με την ίδια ή διευρυμένη «σύνθεση», ήταν επίσης εκείνοι που - και για δικούς τους βέβαια λόγους, αλλά το γεγονός παραμένει - προσέφεραν στην Ελλάδα τη Θεσσαλία το 1881, απέτρεψαν την προέλαση των Τούρκων προς την Αθήνα το 1897, έβαλαν την υπογραφή τους στη Συνθήκη των Σεβρών το 1920.
7. Στον ένοπλο αγώνα κατά των Τούρκων μετείχαν ποικίλων εθνικών προελεύσεων κάτοικοι του ευρύτερου γεωγραφικού χώρου, των οποίων η εθνική συνείδηση βρισκόταν εν πολλοίς στο στάδιο της διαμόρφωσης. Τόσο ο «Θούριος» του Ρήγα, με τις αναφορές του στο πλήθος των υπόδουλων στους Οθωμανούς εθνοτήτων, όσο και η καταγωγή αρκετών πρωταγωνιστών της Επανάστασης (Αρβανίτες της Υδρας και των Σπετσών, Σουλιώτες, Βλάχοι, σλαβόφωνοι κ.ά.) βεβαιώνουν «του λόγου το ασφαλές».
8. Και πάλι όχι επειδή οι Σύμμαχοι είναι εξ ορισμού «φιλέλληνες» ή «μεγαλόψυχοι», αλλά επειδή η χώρα ευτύχησε να ακολουθήσει τότε πολιτική σωστών συμμαχιών και ανοιχτών οριζόντων (αντί να παίξει τον ρόλο της μικρής «ανάδελφης» που κάθεται και κλαίει), η Ελλάδα υπήρξε η μεγάλη ευνοημένη από τη «μοιρασιά» στα Βαλκάνια μεταξύ 1910 και 1920. Έτσι η Θεσσαλονίκη έγινε «συμπρωτεύουσα» της Ελλάδας, αν και το 1912 ο πληθυσμός τής πόλης περιλάμβανε περίπου 40% Εβραίους, 25% Τούρκους, 20% Έλληνες και 15% άλλους.
9. Όταν μιλάμε συνεχώς και με τόση ευκολία για «χαμένες πατρίδες», καλό θα είναι να μην ξεχνάμε πως «χαμένες πατρίδες» υπάρχουν για όλους εκείνους τους οποίους αφορούσε η ανταλλαγή πληθυσμών, και όχι μόνο για τους Έλληνες. Χρήσιμη, από αυτή την άποψη, θα ήταν και η παράθεση ορισμένων στοιχείων που συστηματικά αγνοούμε ή αποσιωπούμε, όπως ότι στα τέλη του 19ου αιώνα στο Ρέθυμνο οι μουσουλμάνοι ήταν περισσότεροι από τους χριστιανούς, ότι τα Γιαννιτσά ήταν μία από τις ιερές πόλεις των Τούρκων ή ότι το 1913 ο ελληνικός πληθυσμός του Κιλκίς ήταν λιγότερο από 5%!
10. Τέλος, όταν γίνεται λόγος για την εκδίωξη των ελληνικών πληθυσμών από την «προαιώνια κοιτίδα» τους Μικρά Ασία, μπορεί το σχήμα αυτό να χαϊδεύει τα αφτιά των κάθε λογής «ελληνόψυχων» και «πατριδολάγνων», αλλά - δυστυχώς και πάλι γι' αυτούς - η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Με εξαίρεση ορισμένους συμπαγείς ελληνικούς πληθυσμούς, κυρίως στον Πόντο και στην Καππαδοκία, οι περισσότεροι από τους Έλληνες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν κάτω από δραματικές συνθήκες τη Μικρά Ασία το 1922-23 ήταν οικογένειες που, αναζητώντας καλύτερη τύχη, είχαν μεταναστεύσει εκεί από την ηπειρωτική Ελλάδα και από τα νησιά του Αιγαίου κατά τον 19ο αιώνα.

Αυτά, και μην ξεχνάμε: κάθε φορά που ο πειρασμός, με το πρόσωπο ενός αγγελικού στην όψη αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνου ψευδοπατριωτισμού, χτυπά την πόρτα, ας τον ξορκίζουμε... με τη φράση του Σολωμού.

Του Ανδρέα Παππά, επιμελητή εκδόσεων και μεταφραστή. Διδάσκει στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης (ΕΚΕΜΕΛ). Από τις εκδόσεις Καστανιώτη κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο του «Υπο-γλώσσια, B´».
Από το ΤΟ ΒΗΜΑ του Σαββάτου 25 Μαρτίου 2006

Το άλλο 1821

Όσα δεν έγραψαν ποτέ τα σχολικά βιβλία



Ειδικό αφιέρωμα της εφημερίδας VETO, ένθετο στην εφημερίδα της Κυριακής 28 Μαρτίου 2010.

Μύθος ή θρύλος το Κρυφό σχολειό;

Έχοντας ζήσει πολλά χρόνια στην Ήπειρο δυσκολευόμουν πάντα να πιστέψω αυτό που τον τελευταίο καιρό με έμφαση υποστηρίζουν οι Ιστορικοί: ότι το «Κρυφό σχολειό» είναι καθαρός μύθος, με τη σημερινή έννοια της λέξης.

Προτιμούσα να το θεωρώ θρύλο, πιστεύοντας ότι πρέπει να κρύβεται κάποια αλήθεια πίσω από τις λαϊκές διηγήσεις που ακούει κανείς συχνά από τους Καλογέρους ή την Εκκλησάρισσα, όταν επισκεφτεί, παράδειγμα, τη Μονή των Φιλανθρωπινών στο Νησί, της λίμνης των Ιωαννίνων κι άλλους πολλούς παρόμοιους τόπους ­ μια αλήθεια που βέβαια δεν τη φανταζόμουν να ταυτίζεται με το "Φεγγαράκι μου λαμπρό", ούτε με "Το κρυφό σχολειό" του Ν. Γύζη (1886) και το ομώνυμο ποίημα του Ι. Πολέμη (1900). Ότι δεν υπάρχουν ρητές μαρτυρίες, σύγχρονες με τη λειτουργία του Κρυφού σχολειού, το θεωρούσα πολύ φυσικό: ποιος και γιατί θα κατάγραφε στα χρόνια της δουλείας μια πατριωτική πράξη, που γινόταν άτυπα κι εθελοντικά πίσω από την πλάτη της τουρκικής εξουσίας;

Τελευταία, η αντίθετη άποψη υποστηρίχτηκε με πολλή γνώση και πειστικότητα από τον Άλκη Αγγέλου, στο βιβλίο του "Το κρυφό σχολειό: Χρονικό ενός μύθου", Αθήνα (Εστία) 1997· τα επιχειρήματά του με είχαν σχεδόν πείσει, και ήμουν έτοιμος να δεχτώ ότι ο «μύθος» δημιουργήθηκε και διαδόθηκε ακριβώς όπως το περιγράφει, όταν η τύχη το ‘φερε να διαβάσω ένα παλιό γαλλικό βιβλίο του R. Puaux, με τον τίτλο «Δυστυχισμένη Ήπειρος»1.

Ο συγγραφέας ήταν το 1913 ανταποκριτής της παρισινής εφημερίδας "Καιροί", και το 1914 δημοσίεψε τις ανταποκρίσεις του από την απελευθερωμένη Ήπειρο. Στις 11 του Μάη επισκέφτεται το Αργυρόκαστρο, και στις 13 καταγράφει τα βιώματα και τις εντυπώσεις του. Μεταφράζουμε:

… Λίγο αργότερα, την ώρα που έγραφα, ο Μ. Ζωτίδης, που με φιλοξενούσε ­ ένα αξιαγάπητο ηλικιωμένο γεροντοπαλίκαρο, που είχε κληροδοτήσει, όπως μου διηγήθηκαν, με τη διαθήκη του ολόκληρη την περιουσία του στα ελληνικά σχολεία του Αργυροκάστρου, και που είχε ακόμα φροντίσει το σπίτι του να χτιστεί έτσι, ώστε να μπορεί, αμέσως μετά το θάνατό του, να μετασχηματιστεί σε διδακτήριο ­ μου ανάγγειλε την επίσκεψη μιας αντιπροσωπείας.

Φόρεσα γρήγορα το φοκόλ μου, γραβάτα και σακάκι, και συνάντησα τους επισκέπτες στο σαλόνι. Ήταν ο δάσκαλος, η δασκάλα, και μερικοί μαθητές. Πρέπει να είχαν διαλέξει τα αγοράκια και τα κοριτσάκια που είχαν τα πιο καινούρια ρούχα. Όταν ρώτησα να μου πουν το επάγγελμα των γονιών τους, πληροφορήθηκα ότι δύο από τα τέσσερα αγόρια είχαν πατέρα ράφτη! Την ώρα που γυρόφερνε, σύμφωνα με το έθιμο, ο δίσκος με τα γλυκά, κουβεντιάζω με τους εκπαιδευτικούς. Η περιγραφή των προσπαθειών τους να συντηρήσουν την ελληνική ιδέα κάτω από τουρκική εξουσία ­ προσπάθειες που τις περιγράφαν απλά, σαν να ήταν για κάτι τελείως φυσικό ­ αποκάλυπταν χαρακτηριστικά αξιοθαύμαστα. Θα μπορούσε κανείς να αφιερώσει ένα ωραίο κεφάλαιο στο σώμα των ελλήνων δασκάλων της Ηπείρου που, αντιμετωπίζοντας τόσες αντιξοότητες και ταπεινώσεις, δεν έπαυαν γι’ αυτό να προχωρούν το πατριωτικό τους έργο. Κανένα ελληνικό βιβλίο δε γινόταν δεκτό, αν είχε τυπωθεί στην Αθήνα. Επρεπε όλα να έρθουν από την Κωνσταντινούπολη. Η ελληνική ιστορία ήταν απαγορευμένη. Έτσι έκαναν συμπληρωματικές μυστικές παραδόσεις2, όπου χωρίς βιβλίο, χωρίς τετράδιο, ο μικρός Ηπειρώτης μάθαινε να γνωρίζει την πατρίδα μητέρα του, τον εθνικό του ύμνο, τα ποιήματα και τους ήρωές του. Οι μαθητές κρατούσαν στα χέρια τους τη ζωή των δασκάλων τους. Ενας λόγος αστόχαστος ή μια καταγγελία θα ήταν μοιραία. Δε μας συγκινούν αυτά τα διακόσια αγοράκια και τα διακόσια πενήντα κοριτσάκια, που αποδέχονταν τις ώρες της συμπληρωματικής διδασκαλίας ­ σε ηλικία, όπου τα παιδιά τόσο αγαπούν τα διαλείμματα ­, για να μιλήσουν για την Ελλάδα, κι ύστερα γύριζαν σπίτι τους με σφραγισμένα χείλη και με το μυστικό ενθουσιασμό στην καρδιά τους;

Δεν είμαι ειδικός· δεν ξέρω καν αν οι Ιστορικοί μας τις έχουν ήδη εκμεταλλευτεί τις άμεσες και σημαντικές πληροφορίες που δίνουν οι ανταποκρίσεις του Puaux και οι πολύτιμες φωτογραφίες που ο ίδιος τράβηξε και αναδημοσίεψε στα βιβλία του·3 ­ Υποθέτω ναι. Όμως η συγκεκριμένη μαρτυρία βλέπω να αντιστοιχεί απόλυτα στην ιστορική αλήθεια για το Κρυφό σχολειό, όπως την φανταζόμουν.

Σίγουρα, οι τουρκικές αρχές επιτρέπαν τη λειτουργία ελληνικών σχολείων στην επικράτεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ναι, και μόνο στα Γιάννινα, από το 1647 ως το 1805 ιδρύθηκαν και λειτούργησαν πέντε τουλάχιστον ονομαστές σχολές! Σημαίνει αυτό ότι οι δάσκαλοί τους είχαν την ελευθερία να διδάξουν ελληνικό πατριωτισμό και μαχόμενη Ορθοδοξία από την έδρα; ­ ή μήπως θα το θεωρούσαν περιττό; Δεν είναι φυσικό πέρα από τα επίσημα μαθήματα να γίνονταν και κάποιες περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες, άτυπες και κρυφές, «συμπληρωματικές παραδόσεις», σαν αυτές που ο Puaux διαπίστωσε ότι γίνονταν στο Αργυρόκαστρο στις αρχές του αιώνα; ­ ή μήπως ο δάσκαλος κι η δασκάλα του Αργυροκάστρου βρήκαν, με την προσωρινή απελευθέρωση του τόπου τους, την ευκαιρία να πουν ψέματα στον ξένο δημοσιογράφο, διεκδικώντας για τον εαυτό τους τις τιμές που ο σχηματισμένος ήδη «μύθος» του Κρυφού σχολειού είχε αποδώσει στους πατριώτες δασκάλους και ιερωμένους της Τουρκοκρατίας; Δεν είναι πιο λογικό να πιστέψουμε ότι οι εκπαιδευτικοί του Αργυροκάστρου θέλησαν τότε, πιστεύοντας πως ο τόπος τους είχε οριστικά απελευθερωθεί, να αποκαλύψουν στο Γάλλο ανταποκριτή τα βάσανα και τους κινδύνους που είχαν περάσει, όσο με τη σειρά τους συνέχιζαν την πατριωτική παράδοση των προκατόχων τους; Δεν ήταν άλλωστε αυτή ακριβώς η «άγραφη» διδακτική παράδοση που κράτησε στους σκοτεινούς αιώνες αναμμένη, απ’ άκρη σ’ άκρη της υπόδουλης Ελλάδας, τη σπίθα του Ελληνισμού και το κεράκι της Ορθοδοξίας;

Πολύ θα θέλαμε να ακούσουμε τη γνώμη των Ιστορικών.

1. Rene Puaux, Malheureuse Epire, Paris (Librairie Academique) 1914. Τώρα μαθαίνω ότι το βιβλίο έχει μεταφραστεί από τον Αχ. Γ. Λαζάρου, Δυστυχισμένη Ηπειρος, Αθήνα (Τροχαλία) χ.χ.
2. Alors on tenait des classes supplementaires secretes…(Λοιπόν, κρατούσαμε τις συμπληρωματικές μυστικές παραδόσεις)
   
3. Από την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού μαθαίνω ότι έχει ακόμα δημοσιέψει ανταποκρίσεις με τίτλους: Εις τα Βαλκάνια, 1912-13 (1914), Από Σόφιας εις Τσατάλτζαν (1914), και Ο Αγγλικός στρατός επί της Ηπειρωτικής γης (1916).

Του Φάνη Ι. Κακριδή, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, 22 Φεβρουαρίου 1998.

Τα αμφιλεγόμενα του 1821

Πόσο είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε κριτικά την Ελληνική Επανάσταση;



Αφιέρωμα που δημοσιεύτηκε στον "ταχυδρόμο", περιοδικό που συνοδεύει "ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο". Δυστυχώς, δεν θυμάμαι την Ημερομηνία.

Ελλήνων κραυγή απόγνωσης

ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

Έξι στους δέκα Έλληνες δηλώνουν δυσαρεστημένοι από τη ζωή στην Ελλάδα, την ώρα που πάνω από το 48% των συνανθρώπων μας υποστηρίζει ότι αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες. Τουλάχιστον το 75% του ενεργού πληθυσμού δεν νιώθει ικανοποιημένο από το έργο της παρούσας κυβέρνησης, το 81,6% δυσφορεί με τις συνθήκες που επικρατούν στην ελληνική κοινωνία, ενώ πάνω από το ήμισυ των συμπολιτών μας εκφράζει απαισιοδοξία για το μέλλον.

Η ποιότητα της ζωής στην Ελλάδα το έτος 2010, μέσα από τις απαντήσεις των πολιτών για κρίσιμα εθνικά και προσωπικά ζητήματα, είναι το αντικείμενο της έρευνας που πραγματοποιήθηκε από το τμήμα Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή και πρόεδρο του τμήματος, Επαμεινώνδα Ε. Πανά. Η έρευνα με τίτλο «Ποιότητα ζωής στην Ελλάδα - Ερευνα 2010» εστιάζει στο πόσο ικανοποιημένοι δηλώνουν οι Έλληνες για τις εκφάνσεις του καθημερινού τους βίου, όπως αυτός διαμορφώνεται στις παρούσες δύσκολες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο 6/12/2010 έως 12/12/2010 σε δείγμα πληθυσμού 1.462 ατόμων άνω των 18 ετών απ' όλη τη χώρα, με τηλεφωνικές συνεντεύξεις και χρήση ερωτηματολογίου.

Πώς μετράται η ποιότητα της ζωής;

Παραθέτοντας μια σειρά αποσπασμάτων από απόψεις αρχαίων Ελλήνων και σύγχρονων προσωπικοτήτων για την έννοια της «ποιότητας ζωής» (όπως ο ορισμός της ευδαιμονίας κατά τον Αριστοτέλη και η επίτευξή της μέσα από την ικανοποίηση ορισμένων συνθηκών, ή η άποψη της Αμερικανίδας φιλοσόφου, Martha Nussbaum, που είπε ότι η βελτίωση των συνθηκών της ζωής δεν είναι συνυφασμένη με την αύξηση του ΑΕΠ), οι ερευνητές μάς εισάγουν στο κυρίως μέρος της έρευνας, συγκεκριμενοποιώντας το ερώτημα: «Ποια είναι η ποιότητα ζωής των Ελλήνων;». Δίνεται, άραγε, μέσα από τα στοιχεία του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, των ρυθμών μείωσης του πληθωρισμού ή από άλλες μετρήσεις; «Ο όρος "ποιότητα ζωής" είναι μια πολυδιάστατη έννοια και μπορεί να οριστεί μέσω της περιγραφής τομέων ζωής που είναι αναγκαίοι για τη συμπεριφορά των ατόμων ως ανεξάρτητων και αυτόνομων όντων», αναφέρει ο καθηγητής Ε. Πανάς. Στη συγκεκριμένη έρευνα η μέτρηση της ποιότητας ζωής πραγματοποιείται με τη βοήθεια υποκειμενικών δεικτών που αντικατοπτρίζουν τις αντιλήψεις των πολιτών για την εικόνα της ποιότητας ζωής: το δείκτη ατομικής ποιότητας ζωής (που μετράει τις απόψεις των πολιτών για την ικανοποίησή τους από τη ζωή τους) και το γενικό δείκτη ποιότητας ζωής (που έχει να κάνει με την ικανοποίηση των πολιτών από τη ζωή στην Ελλάδα).

Όπως σημειώνεται στη σύνοψη της μελέτης, η ελληνική κοινή γνώμη κατά το διάστημα διεξαγωγής της έρευνας αντιμετώπιζε έναν καταιγισμό αρνητικών γεγονότων -σκάνδαλο Βατοπεδίου, σκάνδαλο Siemens, οικονομική κρίση, διαφθορά, ατιμωρησία. «Αντιμετωπίζοντας καθημερινώς τη βροχή των σκανδάλων και του πανικού που υφίσταται ο κάθε Έλληνας πολίτης, οι ερωτηθέντες αποκαλύπτουν τις αληθινές συνιστώσες της ζωής στην Ελλάδα, συνιστώσες που, προφανώς, δεν τις αποκαλύπτουν διάφορα μεγέθη, όπως το ΑΕΠ, ο πληθωρισμός και άλλες οικονομικές παράμετροι».

Η προσωπική ποιότητα ζωής

Μάλλον «λιγότερη» ποιότητα ζωής νιώθουν πως έχουν το 2010 οι Έλληνες πολίτες, συμμετέχοντες στην έρευνα. Καθόλου ή λίγο ικανοποιημένο από τη ζωή του νιώθει το 29,2% των ερωτηθέντων, απαντώντας στο ερώτημα «πόσο ικανοποιημένος θα λέγατε ότι είστε γενικά». Μικρότερο ποσοστό ικανοποίησης, μάλιστα, παρουσιάζεται στις γυναίκες και στις ηλικίες 45-59, την ώρα που πιο ικανοποιημένοι απ' όλους εμφανίζονται οι νέοι κάτω των 29 ετών. Η αίσθηση ευαρέσκειας φαίνεται να σχετίζεται με το επίπεδο εκπαίδευσης (όσο υψηλότερο είναι τόσο πιθανότερο να παρατηρείται μεγαλύτερη ικανοποίηση) και με την οικονομική κατάσταση κάθε ερωτηθέντος.

Σε ό,τι αφορά το επίπεδο διαβίωσης, φαίνεται πως οι μεγαλύτεροι σε ηλικία είναι κατά τι περισσότερο ικανοποιημένοι από τους νεότερους. Έξι στους 10, δε, δηλώνουν γενικά ικανοποιημένοι από την υγεία τους, αν και το ποσοστό εκείνων που δηλώνουν «μη ικανοποιημένοι» ξεπερνά το 16% -αυξημένο σημαντικά σε σχέση με το αντίστοιχο του 2009, που ήταν στο 9%. Το 54,3% των ερωτηθέντων δηλώνει ευχαριστημένο με ό,τι έχει πετύχει στη ζωή του (στη σχετική ερώτηση την απάντηση «πολύ» έδωσε το 12,7% και «αρκετά» το 41,6%), ενώ το 17,5% εμφανίζεται μη ικανοποιημένο. Το ποσοστό των «μη ικανοποιημένων» αυξήθηκε σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση, που ήταν στο 11%.

Απαισιόδοξοι για το μέλλον τους δηλώνουν οι ερωτηθέντες σε ποσοστό 52%, σημειώνοντας αύξηση 20 μονάδων σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση του 2009 - τότε ήταν στο 32%. Ποσοστό 29,3% δεν νιώθουν ούτε αισιοδοξία ούτε απαισιοδοξία, ενώ οι μόνοι... οπτιμιστές (σε ποσοστό 18%) είναι, φυσικά, οι οικονομικώς πιο ευκατάστατοι.

Θετικά μηνύματα, εν τούτοις, φέρνει η ερώτηση για την ελευθερία της έκφρασης πνευματικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων, αφού το 65% του δείγματος δηλώνει ικανοποιημένο, ειδικά οι νεότεροι σε ηλικία.

Σε ό,τι αφορά τις προσωπικές σχέσεις, περισσότερο ικανοποιημένοι πσρουσιάζονται οι πολίτες 30-44 ετών, ενώ το βαθμό ικανοποίησης επιτείνει το ανεβασμένο μορφωτικό επίπεδο και η οικονομική άνεση.

Η αίσθηση ασφάλειας που νιώθει το 41% των πολιτών δεν είναι ικανοποιητική -με τις γυναίκες να δηλώνουν σε μεγαλύτερο ποσοστό ότι νιώθουν λιγότερο ασφαλείς- ενώ, μάλιστα, το 60% των ερωτηθέντων πιστεύει πως στο μέλλον θα αισθάνεται μάλλον ανασφαλές. Πάντως, πολλοί ερωτηθέντες (το 34% του δείγματος) αισθάνονται «ενεργά και αποδεκτά μέλη» της κοινότητας στην οποία ανήκουν -σημειώνεται ότι στην προηγούμενη έρευνα το ποσοστό αυτό ανερχόταν στο 45%.

Από τα ποσοστιαία δεδομένα που εξήχθησαν από τις απαντήσεις «ικανοποίησης» των συμμετεχόντων στην έρευνα (με βάση το φύλο, την ηλικία, το επίπεδο εκπαίδευσης, κ.λπ.) αναδείχθηκε ένας «δείκτης» ποιότητας ζωής, ο οποίος κινείται σε μια νοητή κλίμακα μεταξύ 0 και 100 -όπου τιμή μεγαλύτερη από το 50 δείχνει θετική στάση, ενώ τιμή μικρότερη από το 50 δηλώνει το αντίθετο. Έτσι, ο πιο υψηλός δείκτης ικανοποίησης είναι εκείνος της ελευθερίας έκφρασης (69,9 μονάδες), ενώ ακολουθεί ο δείκτης της υγείας (65,3) και ο δείκτης των προσωπικών σχέσεων (64,2). Στον αντίποδα, ο χαμηλότερος δείκτης είναι εκείνος της μελλοντικής αίσθησης ασφάλειας (29,7) και ο δείκτης της αισιοδοξίας (36,1). Ο συνολικός δείκτης («γενική ικανοποίηση») είναι στο 50,9, βρίσκεται δηλαδή στο μέσον της κλίμακας.

Όπως συμπεραίνουν οι ερευνητές, όλοι ανεξαιρέτως οι δείκτες παρουσιάζουν πτώση σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση, με το δείκτη της αισιοδοξίας να κατακρημνίζεται κατά 10,5 μονάδες από το 2009 και κατά 16,4 μονάδες σε σύγκριση με το 2008.

Σε σχέση με τον εθνικό δείκτη

Η ποιότητα της ζωής στην Ελλάδα, με βάση το μέσο όρο ικανοποίησης στις σχετικές θεματικές ενότητες (οικονομική κατάσταση, φυσικό περιβάλλον, κυβέρνηση, κ.λπ.) πέφτει αρκετά κάτω από το 50 στη σχετική κλίμακα 0-100, ενώ η μεγαλύτερη δυσαρέσκεια εκφράζεται για την οικονομική κατάσταση της χώρας και την επιχειρηματική πορεία. Όλοι οι δείκτες, βέβαια, παρουσιάζουν πτώση σε σχέση με τη μέτρηση του 2009.

Δυσαρεστημένο για την οικονομική κατάσταση που επικρατεί στη χώρα δηλώνει αθροιστικά το 88,3% των ερωτηθέντων («καθόλου» ικανοποιημένο δηλώνει το 70,2% και «λίγο ικανοποιημένο» το 18,1%), συνολικό ποσοστό το οποίο αυξήθηκε κατά 11 μονάδες σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση.Οι 8 στους 10 ερωτηθέντες υποστηρίζουν πως δεν είναι ικανοποιημένοι με την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, και οι νεότεροι ηλικιακά εμφανίζονται πιο δυσαρεστημένοι. Οι πιο ευάλωτοι οικονομικά, οι γυναίκες και οι πιο μεγάλοι στην ηλικία είναι και οι πλέον ενοχλημένοι από τις συνθήκες που επικρατούν στην ελληνική κοινωνία (συνολικά το ποσοστό των ενοχλημένων ανέρχεται στο 81,6%).

Ενδιαφέρον προκαλεί η μέτρηση που έχει να κάνει με το βαθμό ικανοποίησης από την κυβέρνηση: στην ερώτηση «πόσο ικανοποιημένοι νιώθετε από την κυβέρνηση» το 75,4% των πολιτών επέλεξε να απαντήσει είτε «καθόλου» είτε «λίγο» -το 2009 το ποσοστό των ίδιων αρνητικών απαντήσεων ήταν μικρότερο από 55%. Μέτρια ικανοποιημένο από την παρούσα κυβέρνηση είναι το 13,9% ενώ εκείνοι που δηλώνουν «πολύ ικανοποιημένοι» δεν αγγίζουν ούτε τις τρεις ποσοστιαίες μονάδες (2,8%). Πιο δυσαρεστημένοι από την κυβέρνηση είναι οι πολίτες άνω των 60 ετών, οι οικονομικά ασθενέστεροι και οι εκπρόσωποι του γυναικείου φύλου.

Προβληματικό φαίνεται να είναι το πεδίο της επιχειρηματικής δραστηριότητας στη χώρα, κάτι που επισημαίνουν με τις απαντήσεις τους οι πολίτες -το 84% φτάνουν οι δυσαρεστημένοι με την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα, ενώ περίπου το ίδιο ποσοστό καταλαμβάνουν και οι μη ικανοποιημένοι από την κοινωνική ασφάλιση. Καθόλου ή λίγο ικανοποιημένο δηλώνει το 77,5% σχετικά με την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας και, τέλος, αναφορικά με το βαθμό ικανοποίησης από τη ζωή στην Ελλάδα προκύπτει ότι έξι στους δέκα δεν είναι ευχαριστημένοι, με τους χαμηλόμισθους, τις γυναίκες και τους νέους έως 44 ετών να εκφράζουν τη μεγαλύτερη δυσαρέσκεια.

Δείκτες για την ποιότητα ζωής

Με βάση τις ποσοστιαίες μετρήσεις των απαντήσεων στις παρακάτω «συνιστώσες» (θεματικές ενότητες) υπολογίζονται οι δείκτες για την ποιότητα της ζωής.

Στον Δείκτη Ατομικής Ποιότητας Ζωής μετράται ο βαθμός ικανοποίησης από:

• το επίπεδο διαβίωσης
• την υγεία των ερωτηθέντων
• τι έχουν πετύχει στη ζωή τους
• τις προσωπικές σχέσεις
• την αίσθηση ασφάλειας
• την αίσθηση διασύνδεσης με την κοινότητα
• τη μελλοντική ασφάλεια
• την ελευθερία της έκφρασης.

Στον Γενικό Δείκτη Ποιότητας Ζωής μετράται η ικανοποίηση από:

• την οικονομική κατάσταση που επικρατεί στη χώρα
• την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος στη χώρα
• τις συνθήκες που επικρατούν στην κοινωνία
• την κυβέρνηση
• την επιχειρηματική πορεία στη χώρα
• την παρεχόμενη κοινωνική ασφάλεια
• την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας
• τη ζωή στη χώρα.

Της Κάτιας Αντωνιάδη. Από την Σαββατιάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ της 19ης Φεβρουαρίου 2011