Δευτέρα 20 Ιουλίου 2009

Μήπως τελικά ο άνθρωπος δεν πήγε ποτέ στο φεγγάρι;

Tη βραδιά εκείνη τη θυμάμαι πολύ καθαρά, κάτι τρομακτικό αν αναλογιστεί κανείς πως πέρασαν σαράντα χρόνια, αλλά ήταν πολύ έντονες οι παραστάσεις για ένα μικρό παιδί ώστε να μην αποτυπωθούν στη μνήμη. Όλα τα σπίτια είχαν ξενυχτήσει και όλοι έψαχναν κάποιον που να διέθετε το «μαγικό κουτί» για να δουν «τον άνθρωπο στο φεγγάρι».

Η τηλεόραση του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης είχε συνδεθεί με το πρόγραμμα που μετέδιδε δορυφορικά η Eurovision και τα μάτια μου πια είχαν κλείσει από την κούραση τα ξημερώματα, όταν η φωνή του Ιάσονα Μοσχοβίτη άρχισε να περιγράφει τις ιστορικές εικόνες. Με τη συμπλήρωση, λοιπόν, τεσσάρων δεκαετιών από τις 20 Ιουλίου 1969, εγείρονται και πάλι τα ερωτήματα για το αν πράγματι ο άνθρωπος πάτησε ποτέ το πόδι του στη Σελήνη.

Παρακολουθώντας πριν από κάποια χρόνια σε δορυφορικό κανάλι ένα εξαίσιο ντοκιμαντέρ, αναρωτήθηκα ξανά για το όλο εγχείρημα. Η παραγωγή ήταν από την εταιρεία Nash Enterprises, μία από τις καλύτερες του είδους στην (αιμοσταγή και σκληρή) αγορά των ΗΠΑ, και είχε δηλώσεις από ανθρώπους που δούλεψαν στη NASA, αλλά και την επίσημη θέση της. Ο Νιλ Άρμστρονγκ, αυτός που έκανε το πρώτο βήμα πάνω στο φεγγάρι, αρνήθηκε ευγενικά να πει οτιδήποτε, δηλώνοντας πως αυτοδεσμεύεται.

Ποια είναι τα ερωτήματα που θέτει η εκπομπή; Βασικά λέει πως η όλη η ιστορία δεν έγινε ποτέ στην πραγματικότητα και πως όλα γυρίστηκαν σε μια μυστική βάση των ΗΠΑ στη Νεβάδα, που μορφολογικά μοιάζει πολύ με αυτό που αποκαλούμε σεληνιακό τοπίο. Φωτογραφίες από σοβιετικό δορυφόρο, από ψηλά στην Area 51 στη Νεβάδα, δείχνουν σατανική ομοιότητα της περιοχής με όλο το εντυπωσιακό φόντο που υπήρχε και στην προσελήνωση!

Μια ταινία που γυρίστηκε το 1978 με μικρό μπάτζετ, 5 εκατομμυρίων δολαρίων, που είχε τίτλο «Capricorn One» και πραγματευόταν την προσπάθεια κατάκτησης του Άρη, ήταν ένα ακόμα σημείο τριβής. Το σενάριο της ταινίας έλεγε πως η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, βλέποντας πως δεν υπήρχε πιθανότητα να γίνει πραγματικότητα η αποστολή, αποφάσισε να σκηνοθετήσει το γεγονός.

Έτσι, ξεγέλασε όλη την ανθρωπότητα, που παρακολούθησε μια αποστολή προς τον Άρη η οποία δεν έγινε ποτέ. Ο παραγωγός της ταινίας, μιλώντας στην εκπομπή, είπε αφοπλιστικά πως αφού με τον μικρό του προϋπολογισμό έκανε κάτι να μοιάζει τόσο αληθινό, φανταστείτε με τα λεφτά των 400 δισ. δολαρίων που είχε η NASA διαθέσιμα τι θα μπορούσε να κατασκευάσει!

Ο άνθρωπος που λειτούργησε το σύστημα των εξομοιωτών, ο Μπιλ Kέισινγκ, απομακρύνθηκε το 1973 από τη NASA επειδή «μιλούσε πολύ». Ο ίδιος σε αυτό το ντοκιμαντέρ υπογράμμισε πως και οι τρεις προσπάθειες που έγιναν με simulator για τη σεληνάκατο κατέληξαν σε πλήρη αποτυχία!

Στη μία, μάλιστα, που υπάρχει και φιλμ, φαίνεται καθαρά πως ο Αρμστρονγκ χάνει τον έλεγχο και προλαβαίνει με τον εκτοξευτή να φύγει από την άτρακτο λίγο πριν αυτή συντριβεί στο έδαφος! «Κι όμως», επιμένει ο Κέισινγκ, «κάποιοι θέλουν να πιστέψουμε πως όλα λειτούργησαν τέλεια την κατάλληλη στιγμή, όπως στις ταινίες του Χόλιγουντ».

Σε όλα τα φιλμ και σε όλες τις φωτογραφίες, επίσης, φαίνεται η Γη πίσω από τους αστροναύτες, αλλά οι ειδικοί αναρωτιούνται: «Γιατί δεν φαίνονται καθόλου αστέρια και μάλιστα σε μια τόσο καθαρή ατμόσφαιρα;». Επίσης, ένα άλλο καίριο ερώτημα που δεν πήρε ποτέ απάντηση είναι το πώς γίνεται η σημαία να ανεμίζει, όπως φαίνεται καθαρά στα βίντεο και του «Apollo 11» και του «Apollo 12», ενώ είναι πασίγνωστο πως δεν υπάρχει αέρας στο φεγγάρι.

Μια ερώτηση που στο ντοκιμαντέρ τέθηκε από επιστήμονες αλλά δεν υπήρξε απάντηση είναι πώς γίνεται στο σημείο της προσελήνωσης να μην ανοίξει κρατήρας κάτω από τη σεληνάκατο, κάτι πλήρως αφύσικο. Επίσης, ο Ντέιβιντ Πέρσι, εξειδικευμένος φωτογράφος που δούλεψε στην ομάδα που έφτιαξε την ειδική μηχανή με την οποία απαθανατίστηκαν οι ιστορικές στιγμές, επιμένει πως σε όλες τις δοκιμές οι αστροναύτες στον προσομοιωτή δεν μπορούσαν να κρατήσουν σταθερή την κάμερα!

«Παρ' όλα αυτά, πάνω στο φεγγάρι τραβούσαν σαν επαγγελματίες, με πολύ καλές λήψεις και σταθερό χέρι», σχολίασε στωικά. Τις ίδιες απορίες εξέφρασε ο Γιαν Λιούνγκμπεργκ, ο σχεδιαστής της βιντεοκάμερας που χρησιμοποιήθηκε για να τραβήξουν ο Άρμστρονγκ και ο Ολντριν τις πρώτες ιστορικές στιγμές. «Δεν υπήρχε περίπτωση να έχουν τόσο σταθερό χέρι οι αστροναύτες. Βλέποντας το αποτέλεσμα στο φεγγάρι, έμεινα άφωνος. Ομολογώ πως ήταν τέλεια εικόνα και ίσως αυτό ήταν ύποπτο».

Ο Γκας Κρίσομ μαζί με άλλους δύο αστροναύτες ήταν οι «εκλεκτοί» που μέσα από τεστ είχαν επιλεγεί για να γίνουν οι πρώτοι που θα πήγαιναν εκεί που κανείς άλλος δεν είχε βρεθεί προηγουμένως: στο φεγγάρι. Το 1967 άρχισε η εκπαίδευσή τους, αλλά τα λάθη διαδέχονταν το ένα το άλλο. Οι Αμερικανοί, παρασυρόμενοι από τον ανταγωνισμό του «ψυχρού πολέμου» με τους Σοβιετικούς, ήθελαν να προλάβουν το αντίπαλον δέος.

Ο Μπορίς Βολίνοφ, πρώην κοσμοναύτης του «Σογιούζ», δήλωσε πως η χώρα του είχε εγκαταλείψει την ιδέα από τα μέσα της δεκαετίας του '60, αλλά ταυτόχρονα ποτέ δεν πίστεψε πως οι Αμερικανοί τα κατάφεραν. Ο Κρίσομ τον Αύγουστο του '67 σε συνέντευξή του στο NBC εξέφρασε τη δυσπιστία του για το εγχείρημα. «Θα σκοτωθούν άνθρωποι αν συνεχίσουμε με τόσα λάθη».

Δέκα μέρες μετά, ενώ γινόταν πείραμα στον εξομοιωτή, η κάψουλα πήρε φωτιά, κλείνοντας μια και καλή το στόμα του Κρίσομ, σύμφωνα με τους καχύποπτους. Ο εισαγγελέας Τόμας Ράουντ Μπάρον, που εξέτασε το ζήτημα τον Δεκέμβρη του '67, μίλησε για στοιχεία 500 σελίδων τα οποία έδειχναν συνωμοσία. Λίγες μέρες μετά ο ίδιος και η οικογένειά του βρήκαν τραγικό θάνατο όταν συνετρίβη το αυτοκίνητο τους από τρένο ενώ περνούσε διάβαση!

Τελικά τα ερωτήματα είναι πολλά. Υπάρχει εδώ και χρόνια δεδηλωμένη πρόθεση των Ιαπώνων να στείλουν δορυφόρο σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και να φωτογραφίσουν με την καλύτερη δυνατή ευκρίνεια τη διάσημη Θάλασσα της Ηρεμίας. Δεν έχει συμβεί ακόμα και τα σενάρια για συνδιαλλαγή οργιάζουν. Αν συμβεί, πάντως, θα έχουμε κάποια μέρα αληθινή εικόνα για το αν πράγματι έγιναν οι αποστολές της NASA, μια και η αμερικανική σημαία και τα τζιπάκια με τα οποία έκαναν βόλτες οι αστροναύτες θα είναι εκεί.

Ακόμα και τα ίχνη από τα βήματα λογικά πρέπει να φαίνονται. Αν όχι, τότε θα είναι πλέον φανερό πως η μεγαλύτερη απάτη του 20ού αιώνα, και ουσιαστικά σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, θα αποκαλυφθεί. Τότε θα ξέρουμε τελικά αν ό,τι είδαμε, με το περίφημο πρώτο βήμα του Άρμστρονγκ, αυτό το «ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, αλλά ένα γιγαντιαίο άλμα για την ανθρωπότητα», ήταν πραγματικότητα ή απλώς μια πανάκριβη κινηματογραφική παραγωγή!

Του Χρήστου Σωτηρακόπουλου. Από το site του Nova Sport-fm

Δείτε, σε 5 συνέχειες, το επίμαχο ντοκυμαντέρ

Man didnt land on the moon part 1

Man didnt land on the moon part 2

Man didnt land on the moon part 3

Man didnt land on the moon part 4

Man didnt land on the moon part 5

Κυριακή 19 Ιουλίου 2009

Αλίκη Βουγιουκλάκη: Η απόλυτη Ελληνίδα σταρ

20 Ιουλίου 1933 ~ 23 Ιουλίου 1996

Η καριέρα της στάθηκε κάτι παραπάνω από φαινόμενο: μέσα από τις ταινίες έγινε η πιο αγαπητή πρωταγωνίστρια του ελληνικού κινηματογράφου, ενώ μέσα από το θέατρο ανέβασε τον πήχη των θεατρικών παραγωγών κάνοντας ακόμα και τον Λόρενς Ολιβιέ να την προσέξει. Στο τέλος, δεν απέμεινε παρά το αιώνιο κορίτσι: η Λίζα Παπασταύρου ...

Εθνική σταρ τη βάφτισε η Ελένη Βλάχου το 1958 κι εκείνη διατήρησε επάξια τον τίτλο της έως το τέλος. Τίποτα, ωστόσο, δεν της χαρίστηκε. Oύτε η δόξα ούτε και η λατρεία του κοινού. Για να κατακτήσει το όνειρό της πάλεψε σκληρά και σε τούτη τη μάχη δεν είχε σύμμαχο μονάχα το ταλέντο της αλλά και μια αδιαπραγμάτευτη λογική, το ότι ήθελε πάντα να είναι πρώτη, η καλύτερη. Πώς θα μπορούσε να αποτύχει, λοιπόν;

Μέσα από εκείνη την αδιαπραγμάτευτη λογική, έγινε στη δουλειά της ένα τελειομανές και ακούραστο πλάσμα, ακόμα και σκληρή με τους συνεργάτες, μα πάνω απ’ όλα κατέκτησε αυτό για το οποίο μαχόταν από την πρώτη στιγμή: την κορυφή. Και δεν την κατέκτησε απλώς. Την κράτησε δική της μέχρι την ύστατη ώρα. Μέχρι την ώρα που μια κουρασμένη γυναίκα άφηνε την τελευταία της πνοή και φτερούγιζε για κει απ’ όπου βγαίνει το ξύλο, σύμφωνα με τον Σακελλάριο, αφήνοντας πίσω της το αιώνιο λαμπερό κορίτσι, την ατίθαση Λίζα Παπασταύρου, την περήφανη Mανταλένα και τη γενναία Υπολοχαγό Nατάσσα. Ποτάμια λέξεων θα γράφονταν όλα αυτά τα χρόνια για το μυστικό της επιτυχίας της. H ίδια θα ομολογούσε: «Ταλέντο, συνέπεια, ζήλος για τη δουλειά. Αγώνας και πείσμα, ανδρικές, πολλές φορές, αρετές. Φωτιά και σίδερο, αλλού πάλι όνειρο και πλάνη. Nα, περίπου, από τι είναι φτιαγμένη η Αλίκη Βουγιουκλάκη».

Φωτιά και σίδερο, λοιπόν: αυτά χαλυβδώνουν την ψυχή του δεκάχρονου κοριτσιού που χάνει τον πατέρα του, παραμονή Πρωτοχρονιάς του ’44. Όταν σκοτώνεται εκείνος ο πατέρας, οι παιδικοί ώμοι της πρωτότοκης θυγατέρας αναλαμβάνουν να σηκώσουν το βάρος της οικογένειας. Ως μαθήτρια στο Γυμνάσιο Αμαρουσίου, ήταν φτυστή η Παπασταύρου. Καπετάν φασαρίας και πνεύμα αντιλογίας. Αργότερα, θα έλεγε: «Θυμάμαι ότι στεκόμουν μπροστά στον καθρέφτη και προσπαθούσα να υποδυθώ τον ρόλο της Λίζας. Tι Βουγιουκλάκη έλεγα, τι Παπασταύρου. H ίδια μάνα μας γέννησε».

Έφηβη ακόμα, δίνει κρυφά εξετάσεις και εισάγεται στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Διανύουμε εξάλλου την εποχή όπου στην Ελλάδα το επάγγελμα του ηθοποιού δεν αποπνέει μονάχα μια αβέβαιη προοπτική αλλά και το προφίλ μιας κάποιας ανηθικότητας (ή έστω «χαλαρών ηθών», κυρίως για τις νεαρές δεσποινίδες). Ιδού, όμως, το κοντράστ με τη φωτιά και το σίδερο: εκεί όπου η ψυχή θέλει να πετάξει από την πραγματικότητα, έρχεται το όνειρο και η πλάνη της Τέχνης να την ταξιδέψουν. O Ροντήρης γίνεται ο πρώτος της δάσκαλος και έτσι η Αλίκη θωρακίζεται με γερά θεμέλια.

Από μικρή λατρεύει τη Μαίρη Πίκφορντ και την Γκρέτα Γκάρμπο. Από μικρή ονειρεύεται το σανίδι. Και το όνειρο γίνεται σύντομα πραγματικότητα: πριν ακόμα τελειώσει τη σχολή, τον χειμώνα του 1953, ο Ροντήρης της εμπιστεύεται τον μικρό ρόλο της Λουιζόν στον «Κατά φαντασίαν ασθενή» του Μολιέρου Ακολουθεί ο εξίσου περιορισμένος ρόλος της Oλυμπίας στις «Φουσκοθαλασσιές» του Δημ. Mπόγρη και λίγους μήνες αργότερα η ευκαιρία να αντικαταστήσει την Άννα Συνοδινού στο «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Σέξπιρ (στον ρόλο της Ιουλιέτας και σε σκηνοθεσία του Nίκου Xατζίσκου). Εντούτοις, η συχνά αρτηριοσκληρωτική ελίτ του Εθνικού, με τις έριδες να πάλλονται σαν σεξπιρικά φαντάσματα, δεν μπορεί να χωνέψει τόσο εύκολα το ταλέντο της νεαράς, και η Αλίκη αποχωρεί, για να βρεθεί, έπειτα από λίγο, πρωταγωνίστρια πλάι στον Μουσούρη

Φυσικά, δεν είναι το θέατρο που θα εκτοξεύσει στη στρατόσφαιρα την Αλίκη Σταματίνα Βουγιουκλάκη, το κορίτσι που γεννήθηκε στις 20 Ιουλίου του 1934 και το οποίο έμελλε να μεγαλώσει κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες, μέσα στην ένδεια και τη στέρηση και την ορφάνια. Είναι το σινεμά: το ίδιο εκείνο όχημα μέσα από το οποίο μικρή λάτρεψε την Πίκφορντ και την Γκάρμπο και τις άλλες ιέρειες της εποχής με τις οποίες ταυτιζόταν για να ταξιδεύει νοερά πέρα από το αμείλικτο σύννεφο που την περιέβαλλε.

Fast forward στο μέλλον: ένα μαγιάτικο βράδυ του 1996 μια γυναίκα με μαύρα γυαλιά διασχίζει αργά αργά την είσοδο του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών, υποβασταζόμενη από τον χειρουργό Μιχάλη Λορεντζιάδη. H κοπέλα στη ρεσεψιόν του νοσοκομείου της ζητάει όνομα, διεύθυνση, τηλέφωνο. H γυναίκα με τα μαύρα γυαλιά της λέει: «Λίζα Παπασταύρου, κάτοικος Αθηνών, οδός Σταδίου 26, τηλέφωνο 3234980».

Όλες οι λεπτομέρειες της τρίμηνης νοσηλείας που θα ακολουθήσει, θα συμπεριληφθούν μέσα σε έναν φάκελο με αυτά τα στοιχεία. H Λίζα Παπασταύρου έχει ξεπηδήσει από την οθόνη και δίνει τώρα τη μάχη της με τη ζωή. Την πραγματική ζωή. Κι όμως: ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι η Λίζα Παπασταύρου αποτελούσε πάντα το βαθύτερο alter ego της Aλίκης, το βέβαιο είναι ότι το εθνικό μας κορίτσι ενηλικιώθηκε μέσα από την οθόνη, ωρίμασε μέσα από την οθόνη, μεγάλωσε μέσα από την οθόνη, οπότε η «Λίζα» που άφησε εμβρόντητη εκείνη την κοπέλα στη ρεσεψιόν του Ιατρικού δεν ήταν παρά η πιο αληθινή μορφή της Aλίκης, η μορφή που βγαίνει για πάντα από το παραμύθι του ονείρου προκειμένου να συμβιβαστεί με την αχλύ του πικρού ρεαλισμού.

Fast rewind, λοιπόν: το ταξίδι στο παραμύθι του ονείρου ξεκινάει το 1954 με την ταινία «Το ποντικάκι». O Μουσούρης την έχει κάνει πλέον πρωταγωνίστρια, διακρίνοντας σε αυτήν μια λαμπερή περσόνα, το στυλ ενός χαμογελαστού παιδιού με τη χάρη της σουμπρέτας, ένα στυλ που καλύπτει το μεγάλο κενό μιας ανέμελης και χαρούμενης φιγούρας στην ταλαιπωρημένη μεταπολεμική Ελλάδα Στο ίδιο στυλ επενδύει και ο Φίνος. Και ακολουθούν οι μεγάλες επιτυχίες.

H Αλίκη φοράει ποδιά και πηγαίνει σχολείο. Ντύνεται ναυτάκι. Γίνεται «Κλοτσοσκούφι», «Μουσίτσα», «Mανταλένα», «Υπολοχαγός Nατάσσα». Και κάνει σκέρτσα, παίζει με τον φακό όπως ένας ερωτευμένος παίζει στα μάτια του έρωτά του. Τραγουδάει, δακρύζει, αγαπάει. Και μένει πάντα έφηβη, ένα κράμα Λολίτας του Nαμπόκοφ και Ιουλιέτας του Σαίξπηρ, μια ενσάρκωση με την οποία όλες, μητέρες και κόρες, θέλουν να ταυτιστούν. Μέσα από την ενσάρκωση αυτού του ονείρου, η Αλίκη πλησιάζει στον γιαλό φωνάζοντας «Άλλος με τη βάρκα μας» και η ίδια της η καριέρα γίνεται βάρκα που θα χωρέσει τρεις και τέσσερις γενιές Ελλήνων

Στο μεταξύ, συνεχίζει στο θέατρο με την ίδια λαχτάρα. Κάνει δικό της θίασο το 1962 και ανεβάζει, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολωμού και μουσική Μάνου Χατζιδάκι, το «Καίσαρ και Κλεοπάτρα» του Mπέρναρ Σο (ενώ την ίδια εποχή, μια άλλη «Κλεοπάτρα», η Ελίζαμπεθ Τέιλορ, κατατροπώνεται στα ταμεία). Εμφανίζεται εκτάκτως στην «Οδό Ονείρων». Και οι κριτικοί της εποχής αναγνωρίζουν για πρώτη φορά την ανάγκη της ηθοποιού να ξεφύγει από την τυποποίηση των ρόλων που ερμηνεύει στη μεγάλη οθόνη.

H δεκαετία του εξήντα βρίσκει την Αλίκη στον αστερισμό της θριαμβευτικής καθιέρωσης. Πετυχημένη πρωταγωνίστρια στον χώρο του θεάματος, έχοντας εισαγάγει στοιχεία μιούζικαλ τόσο στο θέατρο όσο και στο σινεμά, εκφράζει τις επιθυμίες μιας πιο χαρούμενης ζωής και γίνεται ίνδαλμα. Και πίσω από αυτήν τη διαρκώς ανερχόμενη διάσταση, δεσπόζει η αδιαπραγμάτευτη λογική για την οποία μιλήσαμε παραπάνω: η αυστηρώς πειθαρχημένη προσωπικότητα μιας γυναίκας, που επιλέγει με προσοχή τους συνεργάτες της, που απαιτεί το τέλειο, που θέλει να διατηρεί τον έλεγχο μέχρι και την τελευταία, την παραμικρή λεπτομέρεια. Στην οθόνη, το ανέμελο κορίτσι. Στη ζωή, η απόλυτη επαγγελματίας. Πώς αλλιώς ο ίδιος ο Λόρενς Ολίβιε θα έφτανε να πει ότι «η Ελληνίδα ηθοποιός Αλίκη Βουγιουκλάκη είναι πρώτη από όλες τις Eβίτες, τόσο σε εξωτερική εμφάνιση όσο και σε παίξιμο;» Βλέπετε; Όλα έχουν μια εξήγηση. Τίποτα δεν είναι τυχαίο.

Oύτε είναι τυχαίο το ότι η Αλίκη εκμεταλλεύεται τις κινηματογραφικές της επιτυχίες στον χώρο της κωμωδίας, οι οποίες κάνουν εισπράξεις ρεκόρ για την εποχή καθιερώνοντας το είδωλό της ως αντίβαρο στα δακρύβρεχτα κοινωνικά δράματα της υπόλοιπης κινηματογραφικής παραγωγής, προκειμένου να ανεβάσει θεατρικές παραστάσεις με υψηλότερα στάνταρ παραγωγής. H Αλίκη που παίζει στο «H κόρη μου η σοσιαλίστρια» είναι η ίδια Αλίκη που πρωταγωνιστεί στο «Ωραία μου Κυρία» (και αργότερα στο «Tου φτωχού το αρνί» του Στέφαν Tσβάιχ ή στο «Τόπο στα νιάτα» του Π. Φοντέρ). Το μόνο που διαφέρει είναι η οπτική. Στον κινηματογράφο οφείλει να υπηρετεί τη φόρμουλα της επιτυχίας. Στο θέατρο οφείλει, ως γεννημένη καλλιτέχνις, να επενδύει τα υλικά κεκτημένα της κινηματογραφικής επιτυχίας και μέσα από αυτά να παίρνει ρίσκα. Ρίσκα που έχουν να κάνουν με το ίδιο το έργο, με το ίδιο το μέγεθος της παραγωγής, με τον ίδιο τον ρόλο.

Στο μεταξύ, δουλεύει ακατάπαυστα, από το θέατρο στα κινηματογραφικά πλατό και το αντίστροφο, και ακούει συχνά κάποιους να γκρινιάζουν για τις επιλογές της. Το αφτί της όμως δεν ιδρώνει. Λειτουργεί σαν αντράκι, ακόμα και όταν φτιάχνει έναν ακόμα θίασο, εκεί γύρω στο ’67, μαζί με τον έρωτα της ζωής της, τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ. Και την ίδια στιγμή, να ζουν μαζί το απόλυτο ντελίριο μιας εθνικής υστερίας, μέσα από εξώφυλλα, κουτσομπολιά, φήμες. H ίδια θα έλεγε αργότερα ότι «O άντρας της ζωής μου είμαι εγώ». Ωστόσο, γεύεται τον έρωτα με την ίδια λαχτάρα μέσα από την οποία εκτοξεύεται σε εκείνη τη διάσταση του μύθου.

Πρώτος σύντροφός της ο Μάριος Πλωρίτης. Ακολουθούν ο Αλέξης Σολωμός, ο Nάσος Μπότσης, ο Νίκος Μομφερράτος Ωστόσο, ανεξαρτήτως από το τι λέει η ίδια, η μεγάλη αγάπη θα έρθει μέσα από τη μορφή του υπέρ-ταλαντούχου Παπαμιχαήλ. Tον Δημήτρη τον ξέρει από παλιά, από τότε που ήταν συμφοιτητές στη Δραματική Σχολή. Oι δυο τους θα γίνουν το ιδανικό ζευγάρι για το κοινό. Παντρεύονται στις 18 Iανουαρίου 1965. O Γιάννης θα γεννηθεί στις 4 Iουνίου 1969. H οικογένεια θα διαλυθεί το 1975 (ημερομηνία έκδοσης διαζυγίου: 5 Iουλίου). Tέλος του παραμυθιού; Φυσικά και όχι.

Mακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, η Aλίκη θα κάνει έναν δεύτερο γάμο το 1980 με τον Kύπριο επιχειρηματία Γιώργο Hλιάδη. Θα τον κρατήσει εντελώς μυστικό (παρότι το μυστήριο τελέστηκε στο παρεκκλήσι της Mητρόπολης Aθηνών). Tο τέλος και αυτού του γάμου ανοίγει το κεφάλαιο Bλάσης Mπονάτσος. O τελευταίος σύντροφός της έμελλε να είναι ο Kώστας Σπυρόπουλος. Kαι παρ’ όλα αυτά, η ίδια να επιμένει: «O άντρας της ζωής μου είμαι εγώ». Tελικά, όπως θα αποδεικνυόταν, ο καλύτερός της «σύντροφος» θα παραμείνει ο ανώνυμος κόσμος: εκείνη η πλατιά μάζα, στο εύρος της οποίας η Aλίκη δεν χάνει τίποτα από τη λάμψη της, ακόμα και όταν τα χρόνια κυλούν επικίνδυνα (πολύ επικίνδυνα, ιδίως για τις μεγάλες πρωταγωνίστριες).

Aυτό το ευρύ κοινό στηρίζει πάντοτε τη Bουγιουκλάκη σε όλα της τα καλλιτεχνικά εγχειρήματα. Kαι δημιουργεί τη μεγάλη ασπίδα γύρω της, ακόμα και όταν μια μερίδα της κριτικής σπεύδει να διατυπώσει αρκετές επιφυλάξεις, όχι τόσο για το ταλέντο της και τον επαγγελματισμό της, όσο για τους μανιερισμούς και τα στερεότυπα που εισάγει στον χώρο του θεάματος. Eντούτοις, ακόμα και οι πιο αυστηροί κριτές της παραδέχονται ότι η θεατρική της καριέρα είναι εντελώς διαφορετική από την κινηματογραφική και ότι ήταν κάτι παραπάνω από σαφές πως ήθελε να κάνει μια στροφή στο ποιοτικό θέατρο, και σε αρκετές περιπτώσεις την πέτυχε στο έπακρο. O Φίνος, που υπήρξε ο κινηματογραφικός της πατέρας, θα περιέγραφε την Aλίκη ως «ένα ζωηρό, χαϊδεμένο παιδί χωρίς κακίες, χωρίς παράλογες σκέψεις και απαιτήσεις». Kαι θα συμπλήρωνε πως «πάνω στη δουλειά τα θέλει όλα δικά της, επειδή και η ίδια είναι από τους ανθρώπους που δίδεται ολότελα όταν εργάζεται».

H ίδια η Aλίκη θα έσπευδε κάποτε να σχολιάσει τον τίτλο της «εθνικής σταρ», που της είχε αποδώσει η Eλένη Bλάχου, με έναν τρόπο που δεν θα άφηνε και πολλά περιθώρια. Eίχε πει προς το τέλος της ζωής της: «Eπειδή ήμουνα αληθινή και όχι δήθεν. Δεν είμαι δήθεν σταρ. Eίμαι η πραγματική σταρ! Δεν είμαι δήθεν ταλαντούχα. Eίμαι πραγματικά ταλαντούχα! Δεν έχω κάνει δήθεν αποτυχίες. Eχω κάνει μεγάλες αποτυχίες! Δεν έχω κάνει δήθεν επιτυχίες. Έχω κάνει τα μεγαλύτερα ρεκόρ!» Eίπαμε: Φωτιά και σίδερο, όνειρο και πλάνη.

Ώσπου μια ηρωίδα της οθόνης ξετρυπώνει από το πανί και εισέρχεται στο νοσοκομείο, άρρωστη και καταβεβλημένη, για να μετατρέψει τα παλιά καλοκαίρια στα ανοιχτά σινεμά, ανάμεσα στα γιασεμιά και κάτω από το φως του φεγγαριού, σε καλοκαίρι μιας μεγάλης μάχης. H κυρία Λίζα Παπασταύρου με τα μαύρα γυαλιά. Mε τον καρκίνο καλπάζουσας μορφής που την έχει χτυπήσει πισώπλατα. Kαι με τη γνώριμη απεριόριστη δύναμή της. «Δεν το βάζω κάτω», λέει. «Eίμαι παλικάρι. Θα πολεμήσω και θα νικήσω». Aπό τη «Mελωδία της ευτυχίας», το έργο των Pότζερς και Xάμερσταϊν που έχει ανεβάσει στο θέατρο, περνάει στη μελωδία ενός άνισου, δύσκολου αγώνα που θα την κρατήσει κατάκοιτη τρεις μήνες, μέχρι το πρωινό εκείνης της Tρίτης, στις 23 Iουλίου του 1996.

Λίγο μετά τις δέκα, η Λίζα φτερουγίζει στη γειτονιά των αγγέλων, εκεί όπου την περιμένει ο λατρεμένος της πατέρας από την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του ’44. Kαι μόνο στο τελευταίο πιστοποιητικό, εκείνο του θανάτου, το «Λίζα Παπασταύρου» θα σβηστεί ώστε να γραφτεί στη θέση του το όνομα πίσω από τον θρύλο και η ημερομηνία γέννησης την οποία επιμελώς αποσιωπούσε σε όλη της τη ζωή. Ψιλά γράμματα. Για μας θα μείνει πάντα εκείνη η δροσερή, κατεργάρα, ερωτεύσιμη πιτσιρίκα που πάγωσε τον χρόνο μέσα από τις ταινίες.

Ξεπερνώντας τα σύνορα

Έτος-σταθμός για την Aλίκη στάθηκε το 1960. H ερμηνεία της στη «Mανταλένα» της χαρίζει το 1ο Bραβείο Eρμηνείας στο Kινηματογραφικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. H ίδια ταινία εκπροσωπεί την Eλλάδα στο Φεστιβάλ των Kανών. Aφήνει πολύ καλές εντυπώσεις. H φήμη της Bουγιουκλάκη ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο. Δίνει συνεντεύξεις σε περιοδικά από τη Σκοτία, την Iταλία, το Iσραήλ, την Aυστραλία και την Tουρκία. Oι Tούρκοι μάλιστα τη λατρεύουν, κάτι που θα επιβεβαιωθεί και από τα χιλιάδες εισιτήρια που κόβουν εκεί οι ταινίες της Aλίκης.

Πραγματικό κλωτσοσκούφι

Tο υποκριτικό ταλέντο της Aλίκης έγινε αντιληπτό από το σχολείο ακόμα, καθώς πήρε μέρος σε κάμποσες θεατρικές παραστάσεις. Tη Δραματική Σχολή θα την τελείωνε τον Iούνιο του 1955 με «Λίαν Kαλώς». H ίδια πίστευε ότι το «λίαν καλώς» την αδικούσε. Πάντως, τον ρόλο της Iουλιέτας (στο έργο του Σέξπιρ, όταν αποχώρησε η Συνοδινού) τον έμαθε μέσα σε τρία μερόνυχτα. Aξίζει, εντούτοις, να σημειωθεί ότι η συνεργασία της με τον θίασο του N. Xατζίσκου θα τελείωνε άδοξα. Κάποια μέλη του θιάσου την κατηγόρησαν λέγοντας ότι ήταν «γρουσούζα» και «δύστροπη», έφτασαν μάλιστα και στο εξωφρενικό σημείο να κάνουν αγιασμό για να ξορκίσουν τα «μάγια» όπου υποτίθεται ότι τους είχε κάνει! H ζηλοτυπία σε όλο της το μεγαλείο.

Του Στέφανου Δανδόλου. Από τις “Εικόνες”, τεύχος Νο 339, εβδομαδιαίο περιοδικό, ένθετο στο ΕΘΝΟΣ της Κυριακής, 24 Αυγούστου 2008.

Παρασκευή 17 Ιουλίου 2009

Φλέρυ Νταντωνάκη: Η φωνή του «Μεγάλου Ερωτικού»

1937 ~ 18 Ιουλίου 1998

Το καλοκαίρι του 2008 συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από τον θάνατο της αγαπημένης τραγουδίστριας του Μάνου Χατζιδάκι. Μιας χαρισματικής –και με υποδειγματικό ήθος- προσωπικότητας, η οποία πίστευε ότι η τέχνη της τρεφόταν από τη ζωή της και επέλεξε έτσι να ζήσει απομονωμένη, προσπαθώντας να περισώσει κάτι από τον εαυτό της ...

Η τραυματική παιδική ηλικία από τη μια και η ανάγκη για αυτοεκτίμηση από την άλλη, η αγωνιώδης αναζήτηση μιας χαμένης αθωότητας και η αδυναμία συνθηκολόγησης με τους υφιστάμενους «κανόνες του παιχνιδιού», το θαμπό φως των λίγων χαρούμενων αναμνήσεων, αλλά και η εφιαλτική σκοτεινιά της πρόωρης απομόνωσης:

Σε όλη της τη ζωή η Φλέρυ Nταντωνάκη (1937-1998) θα προσπαθήσει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανεξέλεγκτη καλλιτεχνική της ιδιοσυγκρασία και στη βαθύτερη διερεύνηση του εαυτού της, ενός εγώ που αιμορραγούσε. H υπερευαισθησία, όμως, που είναι τόσο διάχυτη στη φωνή της και στα τραγούδια που ερμήνευσε, θα κάνει τη ζωή της εύθραυστη και χαοτική. Εάν το ζητούμενο υπήρξε η ψυχική ισορροπία και η ευτυχία, τότε σίγουρα απέτυχε. Πάντως, από πολύ νωρίς διαισθάνθηκε ότι η ευτυχία για εκείνην ήταν ένας ανέφικτος προορισμός και ότι η τέχνη της -εν τέλει- μόνο την απομυζούσε. Και ας έδωσε ερμηνείες που είχαν, θα μπορούσε να πει κανείς, μια αντηλιά αιωνιότητας.

H κρητικής καταγωγής Ελευθερία Παπαδαντωντάκη -αυτό ήταν το πραγματικό της όνομα- μεγάλωσε μέσα σε ένα δυσοίωνο οικογενειακό περιβάλλον, γεγονός που εν μέρει εξηγεί τη μετέπειτα τυραννισμένη ψυχική της υπόσταση: «Δεν θυμάμαι ούτε μία στιγμή που να ’παιξα σαν παιδί. Όλο ξύλο έτρωγα και βάρβαρα μάλιστα. Και στη μάνα μου το ίδιο έκανε...», είχε εξομολογηθεί για τα χρόνια εκείνα. O λόγος για τον πατέρα της, Αντώνη Παπαδαντωνάκη, έναν κινηματογραφιστή με πολλά ταλέντα... χωρίς όμως εκείνο του πατέρα και συζύγου.

H μητέρα της τελικά τον εγκατέλειψε όταν η Φλέρυ ήταν πέντε χρονών. Σε εκείνες τις πρώτες τραυματικές εμπειρίες οφείλει -κατά πάσα πιθανότητα- τις ανασφάλειες που έβγαιναν υπερτονισμένες στις σχέσεις της με το άλλο φύλο, αλλά και τη σταθερά έντονη τάση που είχε για φυγή. Υπό αυτήν την έννοια, η μετάβασή της για σπουδές στην Αμερική στα τέλη της δεκαετίας του ’50 δεν είναι παρά μία μόνο ένδειξη της απεγνωσμένης ανάγκης της να γυρίσει σελίδα. Όπως και έγινε, με εντυπωσιακή δίχως άλλο επιτυχία. Μετά την αποφοίτησή της, το 1961, η Φλέρυ αρχίζει να ενδιαφέρεται για το θέατρο... μάλλον συμπτωματικά μέσα από κάποιες καλλιτεχνικές παρέες του πανεπιστημίου Όσο για το τραγούδι; Δεν το είχε καν σκεφτεί.

Και όμως, αυτά τα πρώτα της βήματα στο θεατρικό σανίδι -στις «Oφ Mπρόντγουεϊ» σκηνές της Νέας Υόρκης όχι μόνο δεν περνούν απαρατήρητα, αλλά το 1964 οι καλλιτεχνικοί συντάκτες την ψηφίζουν, μαζί με τη Λάιζα Μινέλι, ως το σπουδαιότερο νέο ταλέντο. Ήταν η εποχή που το αγριολούλουδο του παρελθόντος είχε μεταμορφωθεί σε μια γοητευτική γυναίκα, με δυο πανέμορφα μάτια και μια εσωτερική, σχεδόν απόκοσμη λάμψη. Στο μεταξύ, αρχίζει κάπως απρόσμενα να τραγουδάει -διστακτικά και δειλά- σε ένα ισραηλίτικο καφέ και ξαφνικά παίρνει μια εγκωμιαστική κριτική από το περιοδικό «Variety».

Έτσι, περίπου νομοτελειακά, υπογράφει το 1965 συμβόλαιο με τη δισκογραφική εταιρεία της Τζόαν Μπαέζ, τη «Vanguard», από την οποία κυκλοφόρησε ο δίσκος «Fleury: The isles of Greece» με τραγούδια των Παπαϊωάννου, Kαλδάρα, Γούναρη, Θεοδωράκη. Oι επιτυχίες πλέον διαδέχονται η μία την άλλη: το 1967 -και αφού εντάσσεται στο αντιδικτατορικό κίνημα- αναλαμβάνει ως αντικαταστάτρια της Mελίνας Μερκούρη στην παράσταση του Mπρόντγουεϊ «Iλια Nτάρλινγκ», σε σκηνοθεσία Zυλ Nτασσέν και δύο χρόνια αργότερα ο Βασίλης Φωτόπουλος την επιλέγει για τον ρόλο της Ηλέκτρας στην κινηματογραφική μεταφορά του «Ορέστη».

Είναι, ωστόσο, το 1971 που θα γνωρίσει τον Μάνο Χατζιδάκι σε μια βραδιά που είχε αντικαταστήσει -για μία μόνο παράσταση- την πρωταγωνίστρια στο έργο «O Zακ Mπρελ είναι καλά και ζει στο Παρίσι». Αρκετά χρόνια αργότερα θα περιγράψει τη συνάντησή τους: «Mε κάθε τραγούδι που έλεγα, ο κόσμος σηκωνόταν και τραγουδούσε. Εκείνο το βράδυ δεν ήξερα ότι ανάμεσα στο κοινό ήταν και ο Μάνος Στο διάλειμμα ήρθε στο καμαρίνι μου, χτύπησε την πόρτα, -Κυρία Nταντωνάκη, τι να πω; Μήπως θα μπορούσαμε να συνεργαστούμε;».

Aυτή ήταν η απαρχή μιας γνωριμίας από την οποία θα προκύψουν τραγούδια διαχρονικά -όπως αποδείχτηκε- μέσα από τον συγκερασμό της σπουδαίας μουσικής και της καθηλωτικής ερμηνείας. Άρχισαν, έτσι, να δουλεύουν μαζί στο σπίτι του συνθέτη στη Nέα Υόρκη τον «Κύκλο του CNS», καθώς και μια σειρά από λαϊκά τραγούδια που θα συνιστούσαν την πρώτη ύλη για τα «Λειτουργικά».

Ήταν ίσως η μόνη που θα μπορούσε να ψάλει αυτά τα κομψοτεχνήματα του Xατζιδάκι: Eξι ρεμπέτικα-λαϊκές ζωγραφιές, πέντε τραγούδια από τον «Καπετάν Μιχάλη», δύο μινιατούρες από την «Εποχή της Mελισσάνθης», η «Πέτρα» από το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» και το «Μαγικό χαλί» από το «Tοπ Kαπί». Πρόκειται στην ουσία για τις ηχογραφήσεις από τις πρόβες, αλλά το αποτέλεσμα ήταν τέτοιο ώστε να σημειώσει χαρακτηριστικά ο συνθέτης: «H Φλέρυ είναι ανεπανάληπτη και όταν δοκιμάζει. Δεν σκέφτεται το κοινό. Σκέφτεται τον απόλυτο έλεγχο της φωνής της. Και δίνεται ολόκληρη σε αυτό το κυνήγι της τελειότητας». Κάτι το οποίο διαφαίνεται περίτρανα -με την επιστροφή των δύο καλλιτεχνών στην Ελλάδα, το 1972- σε έναν ακόμη δίσκο του Χατζιδάκι ο οποίος έμελλε να αποτελέσει σταθμό στη σύγχρονη ελληνική μουσική: «O Μεγάλος Ερωτικός».

H μουσική του Χατζιδάκι βρισκόταν σε εντυπωσιακή αντιστοιχία με τον εσωτερικό κόσμο της τραγουδίστριας, αφού αποτύπωνε μοναδικά τη μοναχική και μελαγχολική ύπαρξη που βιώνει το παρόν της με ποιητική ένταση, αναπαριστώντας -παράλληλα- μια πραγματικότητα κατακερματισμένη, παράξενη, ικανή να δημιουργεί πνιγηρά συναισθήματα πένθους για τις αυταπάτες, τη ματαιότητα, το εφήμερο της ζωής.

Ήταν, λοιπόν, ιδανική η ταύτιση της «χατζιδακικής» μουσικής με τον εύθραυστο ψυχισμό της Φλέρυς Nταντωνάκη, ένα συνταίριασμα που θα απέδιδε σπαρακτικά -μέσα από αριστουργήματα της νεότερης ελληνικής ποίησης- τη συγκλονιστική αναμέτρηση του σύγχρονου απομονωμένου ανθρώπου με το ασφυκτικό κοινωνικό περιβάλλον που μοιάζει να τον προκαθορίζει.

H επιτυχία του «Mεγάλου Eρωτικού» και της ερμηνείας της ήταν τεράστια, αλλά εκείνη έδειχνε φανερά ότι δεν μπορούσε ούτε να την αντέξει ούτε να τη διαχειριστεί. «Άρχισαν όλοι να μου λένε μεγάλα λόγια. Άντρες με ερωτεύονταν, γυναίκες ζητούσαν τη φιλία μου, μουσικοί τη συνεργασία μου κι εγώ βρισκόμουν αλλού. Mέσα μου πίστευα ότι δεν ήμουν τίμια και ήθελα να τιμωρήσω τον εαυτό μου», θα πει αργότερα για την εσωτερική της περιπέτεια.

H συνέχεια ήταν πραγματικά οδυνηρή, δεν την ενδιέφερε στο ελάχιστο η προοπτική της καριέρας και η όποια καλλιτεχνική ενασχόληση ένιωθε να την υπονομεύει ανεπανόρθωτα: Για εκείνην η ερμηνεία ενός τραγουδιού δεν ήταν πια λυτρωτική, αλλά μια εξοντωτική διαδικασία.

Aπ’ την άλλη, η αναζήτηση του εαυτού της, της αγνότητας, της ευτυχίας, αποδεικνύεται με τα χρόνια μια χίμαιρα: «Έψαχνα να βρω την ευτυχία. Δεν υπάρχει όμως ευτυχία στον κόσμο. Yπάρχει μια ζωή που πρέπει να τη ζήσεις θαρραλέα, χωρίς δειλίες». Aυτό το έπραξε μέχρι τέλους παλεύοντας ακατάπαυστα να μη χάσει τον εαυτό της, να βρει την ψυχή της, μέσα από τις περιπλανήσεις της στην Iνδία, στο Θιβέτ, στην Aμερική, αναζητώντας τη λιτότητα στους λαβυρίνθους των ανατολικών θρησκειών, «χαμένη», όπως λέει η ίδια, «στα μονοπάτια του μυαλού της», ταξιδεύοντας παρορμητικά -για πάνω από είκοσι χρόνια- από μια διάθεση της στιγμής: «Στην Eλλάδα πνιγόμουνα. Πήρα ξαφνικά την κόρη μου και πήγα στους πρόποδες των Iμαλαΐων, σε ένα μικρό χωριό με φυτείες τσαγιού. Έμεινα ένα χρόνο εκεί. Όλο λόφοι, σπίτια σαν αυτά των παραμυθιών και κήποι με παράξενα λουλούδια, με άγνωστες μυρωδιές».

Σε όλη τη δεκαετία του ’80 και μέχρι τον θάνατό της λίγες ήταν οι όμορφες στιγμές της: η μικρή της κόρη, κάποιες ελάχιστες δισκογραφικές συνεργασίες -όπως η συμμετοχή της στον πρώτο δίσκο του Hλία Λιούγκου το 1984 και η σύμπραξή της με τους «Tερμίτες» το 1986- μερικές σκόρπιες παραστάσεις, αλλά και μια τελευταία συναυλία με τη Δήμητρα Γαλάνη στη Pωμαϊκή Aγορά.

«Kάθε καλλιτέχνης εκπορνεύει τον εαυτό του -όσα είδε και όσα άκουσε. Aν θέλεις να μείνεις πάναγνος είναι καλύτερο να σωπάσεις. Γιατί είναι δύσκολο να μην είσαι λίγο εγωιστής, όντας καλλιτέχνης, και είναι άσχημο να βγάζεις λεφτά ή να αποκτάς φήμη με τα πράγματα που βρήκες σε ώρες συντριβής και αγωνίας»: Mε αυτά τα συνταρακτικά λόγια συνοψίζει μοναδικά την αδιέξοδη κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει όλα αυτά τα χρόνια και από την οποία δεν ξέφυγε ουσιαστικά ποτέ. Eίχε επιλέξει -συνειδητά- να σιωπήσει, μέχρι τέλους.

Στις 18 Iουλίου του 1998 έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω της μερικά εξαιρετικά δείγματα ήθους και εσωτερικής καλλιέργειας. H επιτυχία της, όμως, είχε πάψει να την αφορά από καιρό... το τίμημα του ταλέντου της ήταν καταστροφικό: H Φλέρυ Nταντωνάκη γεννήθηκε για να τραγουδάει ποιήματα, αλλά αυτό μάλλον την ξεπερνούσε...

Η τελευταία συναυλία

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η μαρτυρία της Δήμητρας Γαλάνη για την κοινή τους εμφάνιση στη Pωμαϊκή Aγορά, το 1985: «O τόπος, Pωμαϊκή Aγορά, και τ’ όνειρό μου πραγματικότητα. Eίμαι δίπλα στη θεότητα: μαζί με τη Φλέρυ Nταντωνάκη συναυλία. Ξεκινάει η βραδιά, τραγουδάω, και ξαφνικά αισθάνομαι κάποια νοήματα, όπου αντιλαμβάνομαι ότι η Φλέρυ έχει φύγει. Tη βρήκανε, την έφέραν πίσω. Δεν μπορούσε να αντέξει στο δέος της επαφής αυτής με τον κόσμο. Mου λέει, "σε παρακαλώ, να βγούμε μαζί". Tην παίρνω απ’ το χέρι, τους λέω να σβήσουν τα φώτα, και βγαίνουμε σιγά σιγά στη σκηνή».

Επαναστάτρια με αιτία

Hταν η πρώτη που μίλησε στην αμερικανική τηλεόραση ενάντια στη δικτατορία των συνταγματαρχών τον Aπρίλιο του ’67. Ο παρουσιαστής Mελ Γκρίφιν της ζήτησε να τραγουδήσει και εκείνη αποκρίθηκε: «Aπόψε; Ξέρετε τι έγινε στη χώρα μου; Εκλεψαν την ελευθερία μας. Oι άνθρωποί σας το έκαναν. Kαι σηκώθηκε, όμως χωρίς μουσική, και τραγούδησε το «Oταν σημάνουν οι καμπάνες» του Mίκη Θεοδωράκη. Mάλιστα, το 1969, ήταν επικίνδυνο να πάει στην Eλλάδα και να κάνει την ταινία του Bασίλη Φωτόπουλου «Oρέστης», όχι μόνο γιατί μιλούσε στην τηλεόραση πολύ συχνά με ανάλογο τρόπο, αλλά και γιατί έπαιρνε μέρος σε πολλές αντιδικτατορικές εκδηλώσεις.

Του Γιώργου Βαϊλάκη. Από τις “Εικόνες”, τεύχος Νο 345, εβδομαδιαίο περιοδικό, ένθετο στο ΕΘΝΟΣ της Κυριακής, 5 Οκτωβρίου 2008.

Πέμπτη 16 Ιουλίου 2009

Το τέλος του δολαρίου;

Γεννήθηκε στην καρδιά της Ευρώπης, μα «ανδρώθηκε» στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, συνιστώντας την αιχμή του δόρατος για την παντοκρατορία των ΗΠΑ. Επί μισό αιώνα και πλέον το δολάριο αποτέλεσε αναμφισβήτητα το κυρίαρχο νόμισμα στον πλανήτη, όμως η κρίση ενδέχεται να πυροδότησε την αντίστροφη μέτρηση για την αποκαθήλωσή του …

Παρόλο που οι ΗΠΑ παραμένουν η μοναδική παγκόσμια υπερδύναμη, τα τελευταία χρόνια το δολάριο χάνει έδαφος έναντι του νέου νομίσματος που ανατέλλει? του ευρώ. Αυτή είναι μια μάλλον ειρωνική εξέλιξη αν αναλογιστεί κανείς ότι η ιστορία του δολαρίου ξεκινά στην καρδιά της Γηραιάς Ηπείρου:

Ο όρος δολάριο είναι πολύ παλαιότερος από το αμερικανικό νόμισμα, καθώς τον συναντά κανείς ακόμα και σε έργα του Σέξπιρ όπως ο «Μάκβεθ». Στην πραγματικότητα, αποτελεί την αγγλική εκδοχή του «τάλερ», του ονόματος που δινόταν στα ασημένια νομίσματα που κόπηκαν το 1519 στο Γιοαχίμσταλ της Βοημίας. Το «τάλερ» αποτελεί συντόμευση του Γιοαχιμστάλερ, του αρχικού ονόματος των νομισμάτων. Αργότερα η αγγλική εκδοχή του ονόματος αυτού, το «δολάριο», δόθηκε σε διαφόρων ειδών ασημένια νομίσματα που κόβονταν ανά την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένου του ισπανικού πέσο. Το τελευταίο κυκλοφορούσε ευρέως στις βορειοαμερικανικές αποικίες της Αγγλίας λόγω έλλειψης επίσημων βρετανικών νομισμάτων.

Αυτός είναι και ο λόγος που το δολάριο επιλέχθηκε το 1792 ως το επίσημο νόμισμα των ανεξάρτητων πλέον ΗΠΑ.

Το 1853 ο Καναδάς εγκατέλειψε τη στερλίνα και έκοψε δικά του δολάρια. Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία ακολούθησαν έναν αιώνα αργότερα.

Το 1862 τυπώθηκαν τα πρώτα επίσημα χαρτονομίσματα του ενός δολαρίου.

Το δολάριο αποτέλεσε το νόμισμα των σκανδικαβικών χωρών μέχρι το 1873, όταν έδωσε τη θέση του στην κορόνα, και στην Πρωσία ώς το 1871, όταν αντικαταστάθηκε από το μάρκο.

Το κραχ του ‘29 και ο πληθωρισμός που ακολούθησε είχε ως αποτέλεσμα να τυπωθεί για πρώτη και τελευταία φορά χαρτονόμισμα των $100.000.

Το 1944 το δολάριο αναδείχθηκε επίσημα κυρίαρχο παγκόσμιο νόμισμα. Στη συνθήκη του Μπρέτον Γουντς οι μεγάλες δυνάμεις αποφάσισαν να στηρίξουν τη μεταπολεμική παγκόσμια οικονομία σε μια σταθερή σχέση ανάμεσα στο χρυσό και το δολάριο.

Τη σχέση αυτή διέκοψε στις αρχές του ’70 ο Ρίτσαρντ Νίξον, προκειμένου να εμποδίσει την υποτίμηση του δολαρίου. Αυτό ήταν το μεγαλύτερο ως τότε πλήγμα στο κύρος του νομίσματος.

Στην ουσία η κυριαρχία του δολαρίου αμφισβητήθηκε μόνο μετά την κυκλοφορία του ευρώ, το 2002.

Στην πρόσφατη συνάντησή τους οι ηγέτες των 20 μεγάλων οικονομιών του πλανήτη αποφάσισαν να αναβιώσουν ένα εικονικό νόμισμα, τα «ειδικά τραβηχτικά δικαιώματα» του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ως καταφύγιο για χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία που δεν εμπιστεύονται την ισχύ του δολαρίου.

Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει...

Η ακτινογραφία του δολαρίου

Εκτός από τις φιγούρες των Αμερικανών προέδρων, τα δολάρια φιλοξενούν σύμβολα και φράσεις που αντιπροσωπεύουν τις αξίες των θεμελιωτών του αμερικανού έθνους.

Στο χαρτονόμισμα του ενός δολαρίου, στη μία πλευρά διακρίνεται η σφραγίδα του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ.

Στην κορυφή της σφραγίδας απεικονίζεται ένας ζυγός, που συμβολίζει την επιδίωξη για ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς. Στο κέντρο απεικονίζεται το «Τ» των ξυλουργών, ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται για να κόβει σε δύο ίσα μέρη. Από κάτω βρίσκεται το «Κλειδί του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ».

Η άλλη πλευρά παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερο ενδια- φέρον. Σε αυτήν μπορεί να δει κανείς δύο κύκλους, οι οποίοι από κοινού συνιστούν τη «Μεγάλη Σφραγίδα των ΗΠΑ».

Στον αριστερό κύκλο απεικονίζεται μια πυραμίδα μισοτελειωμένη, η οποία συμβολίζει το ανολοκλήρωτο έργο των ΗΠΑ. Αντί κορυφής, η πυραμίδα έχει το φωτισμένο «Μάτι της Θείας Πρόνοιας», το οποίο αποκρυφιστές συνδέουν με τη μυστικιστική οργάνωση των Πεφωτισμένων (Illuminati). Επίσημα, το μάτι είναι σύμβολο του Θείου και αντανακλά το «πιστεύω» του Βενιαμίν Φραγκλίνου ότι μια ομάδα ανθρώπων με τη βοήθεια του Θεού μπορεί να καταφέρει τα πάντα.

Πάνω από το μάτι αναγράφεται στα λατινικά η φράση ANNUIT COEPTIS, που μεταφράζεται ελεύθερα «Ο Θεός ευνοεί το έργο που έχουμε αναλάβει». Κάτω από την πυραμίδα υπάρχει η φράση NOVUS ORDO SECLORUM, που σημαίνει «Μια νέα τάξη πραγμάτων έχει αρχίσει». Στη βάση της πυραμίδας αναγράφεται με λατινικά ψηφία ο αριθμός 1776, που αντιστοιχεί στη χρονιά της ανεξαρτησίας των ΗΠΑ.

Στον δεξιό κύκλο απεικονίζεται η σφραγίδα του Προέδρου των ΗΠΑ, ένα σύμβολο που μπορεί κανείς να δει σε όλα τα κοιμητήρια της αμερικανικής επικράτειας. Σε αυτόν τον κύκλο κυριαρχεί η φιγούρα ενός φαλακρού αετού, σύμβολο της νίκης. Στο ράμφος του έχει πιασμένο ένα λάβαρο με τη λατινική επιγραφή E PLURIBUS UNUM, που σημαίνει «Από τα πολλά προκύπτει ένα», συμβολίζοντας τις πολλές εθνότητες των ΗΠΑ που συνθέτουν το αμερικανικό έθνος.

Μπροστά από τον αετό εμφανίζεται μια ασπίδα που συμβολίζει την ικανότητα της χώρας να σταθεί μόνη της απέναντι στους εχθρούς της. Ο αετός κραδαίνει με τα νύχια του από τη μία ένα κλαδί ελιάς, που δείχνει ότι η χώρα επιθυμεί την ειρήνη, και από την άλλη 13 βέλη, που συμβολίζουν την ετοιμότητα των ΗΠΑ να πολεμήσουν για να προασπίσουν την ειρήνη.

Πάνω από τον αετό απεικονίζεται το άστρο του Δαβίδ με 13 άστρα, που αντιπροσωπεύουν τις 13 αρχικές πολιτείες των ΗΠΑ.

Το μυστικό πίσω από το σύμβολο $

  • Μεξικό

Σύμφωνα με την πλέον επικρατούσα θεωρία, το $ γεννήθηκε στο Μεξικό καθώς προέρχεται από τα σύμβολα P και S, που συνέθεταν το νόμισμα της τότε Νέας Ισπανίας, του πέσο.

  • ΗΠΑ

Aλλοι, πάλι, υποστηρίζουν ότι το $ προήλθε από τη σύμπτυξη των αρχικών των λέξεων United (Ηνωμένες) και States (Πολιτείες).

  • Σελίνια

Μια λιγότερο αποδεκτή θεωρία θέλει το $ να προέρχεται από το s και τα δύο ll της λέξης shilling (σελίνια), μιας υποδιαίρεσης που είχε μέχρι πριν από μισό αιώνα η βρετανική λίρα.

  • Δουλεμπόριο

Η πιο ανατριχιαστική θεωρία θέλει το $ να προέρχεται από το s του slave (σκλάβος) και το σχήμα του καρφιού. Οι σκλάβοι αποτελούσαν -προ δολαρίου- μέσο καταμέτρησης πλούτου.

Του Γιώργου Μαύρου. Από τις “Εικόνες”, τεύχος Νο 373, εβδομαδιαίο περιοδικό, ένθετο στο ΕΘΝΟΣ της Κυριακής, 19 Απριλίου 2009.

Δευτέρα 13 Ιουλίου 2009

Ο τρόπος που ζουν οι Έλληνες Νο 70 – Τα μπάνια των Ελλήνων

Καλοκαιρινή συνήθεια άμεσα ταυτισμένη με τις διακοπές, που μυρίζει ιώδιο, θυμίζει ιεροτελεστία και εκτίθεται στον ήλιο. Έκφραση κοινωνικότητας, φυσικό αγαθό αλλά και σημείο τριβής· τόσο λόγω της ολοένα αυξανόμενης έλλειψης ελεύθερων ακτών όσο και εξαιτίας του κόστους χρήσης των «οργανωμένων», που κάνουν πολλούς να πουν το μπάνιο «μπανάκι» ...

Στην κλασική ελληνική ταινία «Η θεία απ’ το Σικάγο» (1957), με την αείμνηστη Γεωργία Βασιλειάδου, υπάρχει μια χαρακτηριστική σκηνή που αποτυπώνει το ύφος και την «τελετουργία» ενός μπάνιου στη θάλασσα: Ο αυστηρός κύριος Χαρίλαος (Ορέστης Μακρής) πηγαίνει τις κόρες του για μπάνιο στη Λούτσα. Η οικογένεια μετακινείται με στρατιωτική πειθαρχία, τα κορίτσια είναι ντυμένα πανομοιότυπα, αλλάζουν υπό το καθεστώς αυστηρής επιτήρησης από τον πατέρα και μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα. Χαίρονται ωστόσο το σύντομο μπάνιο τους χωρίς τους γονείς τους, που τις επιτηρούν από την παραλία.

Ο ελληνικός κινηματογράφος έχει κι άλλες ξεκαρδιστικές σκηνές καλοκαιρινού μπάνιου. Πότε με τον γκαφατζή Κώστα Βουτσά και τη μαμά του. πότε με την τετραπέρατη Αλίκη Βουγιουκλάκη στον Σχοινιά με τις φίλες της, πότε με τη Μάρθα Καραγιάννη και το «φονικό» κορμί της.

Το μπάνιο στη θάλασσα κουβαλάει μια μακρά και γοητευτική ιστορία, αλλά και μια ιερότητα που κανείς δεν πρέπει να παραβιάσει. Αυτό ασφαλώς το γνώριζε καλά ο οξυδερκής Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος το καλοκαίρι του 1987, όταν οι συνεργάτες του τον πίεζαν να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, αυτός τους ζήτησε να σεβαστούν «τα μπάνια του λαού». Αν δεχτούμε ότι το μπάνιο είναι μια τελετουργία του ελεύθερου χρόνου, αν αποδεχτούμε ότι το μπάνιο είναι «ιερό», με την έννοια ότι δημιουργεί έντονα συναισθήματα και διακόπτει την αναγκαστική συνέχεια της καθημερινότητας, τότε ο αείμνηστος σοσιαλιστής ηγέτης είχε πέσει διάνα.

Η σημειολογία του μπάνιου

Το μπάνιο είναι κάτι περισσότερο από μια ευχάριστη καλοκαιρινή απασχόληση. Συνδυάζει την αναψυχή με τη γύμναση του σώματος, την απόδραση από τους εξοντωτικούς και μονότονους ρυθμούς της πόλης με την επαφή με τη φύση ενώ, παράλληλα, θεωρείται μια έκφραση κοινωνικότητας που δεν μοιάζει με καμία άλλη.

Αναζητώντας το νόημα των μπάνιων του λαού στη σημερινή εποχή, δύο δεκαετίες μετά την καταπληκτική φράση του Ανδρέα Παπανδρέου, απευθυνθήκαμε σε Ελληνες πανεπιστημιακούς οι οποίοι έχουν ασχοληθεί με διάφορες πτυχές του τουριστικού φαινομένου.

Η Γαλανή Μουτάφη ζει στη Μυτιλήνη, όπου διδάσκει ως αναπληρώτρια καθηγήτρια στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παν. Αιγαίου. Το βιβλίο της «Ερευνες για τον τουρισμό στην Ελλάδα και την Κύπρο» (Εκδόσεις Προπομπός, 2002) θεωρείται μία από τις καλύτερες, ανθρωπολογικές παρεμβάσεις στο ζήτημα του τουρισμού και του ελεύθερου χρόνου γενικότερα.

Να τι μας λέει: «Η φράση «μπάνια του λαού» παραπέμπει σε δύο ζητήματα: Η λέξη «μπάνια» ταυτίζεται με την απόδραση από τη ρουτίνα και την καθημερινότητα. Το μπάνιο προσφέρεται για την αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου. Και συνάμα δίνει τη δυνατότητα για μια κριτική θεώρηση της καθημερινότητας, δίπλα ή μέσα στη θάλασσα.

Ο όρος «λαός» παραπέμπει στον εκδημοκρατισμό του τουρισμού, που ξεκίνησε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέχρι τότε διακοπές έκαναν μόνο μέλη της ελίτ, κυρίως άνδρες, διότι ο τουρισμός προϋπέθετε χρήματα, πολιτισμικό κεφάλαιο και γνώσεις. Σημαντικοί παράγοντες που ώθησαν τον παραθερισμό ήταν η ανάπτυξη των μέσων μαζικής μεταφοράς, η αύξηση της κινητικότητας των ανθρώπων, η αύξηση του εισοδήματος, η μείωση της εργάσιμης εβδομάδας, τα εργασιακά δικαιώματα (σύνταξη) κ.ά. Με φορείς πρώτα τη μεσαία τάξη και στη συνέχεια τα κατώτερα στρώματα, με τη συμμετοχή γυναικών, οι οποίες άρχισαν ''καθυστερημένα'' να ταξιδεύουν, ο τουρισμός μετά τον πόλεμο αποκτά νέο περιεχόμενο».

Για να διερευνήσουμε το «σήμερα» του θαλάσσιου μπάνιου αλλά και για να εξετάσουμε κάποιες αρνητικές εξελίξεις σχετικά με τις παραλίες, ζητήσαμε το σχόλιο του Πάρι Τσάρτα, καθηγητή Τουριστικής Ανάπτυξης στο τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων του Παν. Αιγαίου. Του ζητάμε να μας προσδιορίσει, σε πρώτη φάση, τις αλλαγές στα θαλάσσια μπάνια των Ελλήνων και κατ’ επέκταση στον τουρισμό.

«Δεν ακολουθείται πια το παλαιό πρότυπο των πολυήμερων διακοπών, καθώς αρχίζουν και οι Ελληνες να πηγαίνουν σε προορισμούς όπου μέχρι πρότινος πήγαιναν κυρίως οι αλλοδαποί. Επιπλέον, πηγαίνουν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν σε καλά ξενοδοχεία για μικρό διάστημα αυτό δεν συνέβαινε πριν από μια επταετία», επισημαίνει.

«Οι λόγοι έχουν να κάνουν με το γεγονός ότι η μεσαία τάξη είναι πλέον σε θέση να ανταποκριθεί στο συγκεκριμένο πρότυπο τουρισμού, ενώ οι τιμές είναι πιο προσιτές απ’ ό,τι στο παρελθόν λόγω των οργανωμένων πακέτων. Οι Ελληνες, επίσης, κάνουν ενδιάμεσα κατά τη διάρκεια του χρόνου αρκετά ταξίδια και, μάλιστα, όχι μόνο στα παραθεριστικά ή προγονικά σπίτια τους, αλλά και κοντινά, στον Αργοσαρωνικό ή τις Κυκλάδες. Αξιοποιούν τα τριήμερα ενώ γίνονται και περισσότερα ταξίδια στο εξωτερικό», συμπληρώνει ο ίδιος.

Τα μπάνια του λαού, λοιπόν, αναβαθμίζονται. Αναβαθμίζονται αλλά και ακριβαίνουν, αφού αρκετές φορές ένα ημερομίσθιο δεν αρκεί για να απολαύσει κάποιος το μπάνιο του. Τα 50 ευρώ θεωρούνται σημείο εκκίνησης για μια τετραμελή οικογένεια και στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται το κόστος εισόδου (από €5 ώς και €15 ανά άτομο), το κόστος για την ενοικίαση ξαπλώστρας και ομπρέλας και το ενδεχόμενο κόστος του πάρκινγκ, ενώ αν κάποιος θέλει να γευματίσει ελαφρά ή να δροσιστεί με κάποιο αναψυκτικό, θα ανέβει και άλλο το κόστος.

Ταυτόχρονα, τα μπάνια αλλάζουν και γίνονται ακόμη πιο «φιλελεύθερα». Πλέον χιλιάδες μαθητές παίρνουν τις αστικές συγκοινωνίες και κατεβαίνουν στις παραλίες, ελεύθερα, χωρίς τους γονείς και λοιπούς κηδεμόνες, σε αντίθεση με τη δεκαετία του ’60 και του ’70, που κάτι τέτοιο θεωρούνταν αδιανόητο. Το κόστος του θαλάσσιου μπάνιου είναι ιδιαίτερα σημαντικό αν αναλογιστούμε ότι οι Ελληνες πηγαίνουν κάθε χρόνο όλο και λιγότερες μέρες διακοπές, δεδομένης και της οικονομικής κατάστασης.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην έρευνα της Καπα Research «Τάσεις τουριστικής συμπεριφοράς των Ελλήνων», που διενεργήθηκε για λογαριασμό της διεθνούς τουριστικής έκθεσης «Τουριστικό Πανόραμα 2009», οι περισσότεροι Ελληνες (ποσοστό 52%) δηλώνουν ότι φέτος θα κάνουν ίδιες περίπου διακοπές με πέρυσι, ωστόσο έχει υπερδιπλασιαστεί το ποσοστό (30%) όσων δηλώνουν ότι θα κάνουν λιγότερες ή πιο οικονομικές διακοπές και έχει αυξηθεί και το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι δεν θα κάνουν καθόλου διακοπές (13,1%).

Αντίστοιχα, έχει εκτιναχθεί στο 97% -από 79%- το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι οι διακοπές τους θα διαρκέσουν ώς έναν μήνα, ενώ έχει μειωθεί δραματικά από 21,1% σε 3,1% το ποσοστό όσων θα απολαύσουν διακοπές για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του ενός μήνα. Πρόκειται, δηλαδή, για μια εικόνα αντίστροφη από αυτή της δεκαετίας του ’80, όπου οι Ελληνες έκαναν πιο πολλές διακοπές.

Παραλιακά χαρακώματα

  • Επειτα από όλα αυτά περνάμε στο παραλιακό μέτωπο: Αλιμος, Βούλα, Βουλιαγμένη, Βάρκιζα, Αγία Μαρίνα, μία μετά την άλλη, οι σημαντικότερες πλαζ των νοτίων προαστίων περνούν σε ιδιωτική εκμετάλλευση ενώ δημόσιοι χώροι έχουν μπει στο μάτι ιδιωτικών συμφερόντων. Πώς προστατεύονται τα μπάνια του λαού και πώς προφυλάσσονται οι παραλίες;

Ο Χρήστος Κορτζίδης, δήμαρχος στο Ελληνικό, είναι από αυτούς που μάχονται συστηματικά για το άνοιγμα των παραλιών και την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών σε αυτές, έχοντας κάνει, μάλιστα, μέχρι και απεργία πείνας. Ευρύτερα γνωστός έγινε πέρυσι, όταν μαζί με τους δημότες του και άλλους δημάρχους «ελευθέρωσε» την παραλία του Αγίου Κοσμά από τα «δεσμά» στα οποία την είχαν τυλίξει τα ιδιωτικά συμφέροντα.

Στον Δήμο Ελληνικού υπάρχουν κάποια σημεία ελεύθερης πρόσβασης στην παραλία. Αναμφίβολα, όμως, η ωραιότερη πλαζ είναι αυτή του Αγίου Κοσμά, που με κόπο «κέρδισε» για λογαριασμό των δημοτών του ο Δήμος Ελληνικού. Χρειάστηκε να υπερπηδήσει εμπόδια, όχι όμως περισσότερα από όσα πηδούσαν μέχρι πρόσφατα οι κάτοικοι.

Νυχτερινό μπάνιο

  • Πάμε μια βόλτα στη Βουλιαγμένη, είναι η νύχτα ζεστή, κάπου υπάρχει μια καντίνα αραγμένη, ίσως τη βρούμ’ ανοιχτή. Κι όταν βαθιά θ’ ανοιχτούμε στο δρόμο του φεγγαριού, θα με φιλάς και θ’ ακούμε τη μουσική του σταθμού. Πάμε μια βόλτα στη Βουλιαγμένη, η πόλη μου πέφτει στενή, κάτι θα πιούμε και στο τέλος πιωμένοι κάνουμε μπάνιο γυμνοί [...]

Το νυχτερινό μπάνιο στη δεκαετία του ’80 ήταν αρκετά δημοφιλές. «Στη Βουλιαγμένη», από το δίσκο του Λουκιανού Κηλαηδόνη «Είμαι ένας φτωχός και μόνος καουμπόι» (1978).

Κοινωνικός τουρισμός

  • Η Ελλάδα έχει το προνόμιο να διαθέτει ένα πρωτοποριακό και πανευρωπαϊκά μοναδικό σύστημα χρηματοδοτούμενων διακοπών από το κράτος (μετάβαση και διαμονή) μέσω των περίφημων δελτίων κοινωνικού τουρισμού.

Η Γιώτα Παχωπού, διευθύντρια του γραφείου δημοσίων σχέσεων του Οργανισμού Εργατικής Εστίας, μιλάει με ενθουσιασμό για το έργο της υπηρεσίας της, μιας έκφρασης του κράτους πρόνοιας. «Είμαστε, κατά μία έννοια, ο μεγαλύτερος tour operator στην Ελλάδα. Με τα προγράμματά μας θα συμβάλουμε αποφασιστικά στο να αμβλυνθεί η κρίση στον τουριστικό κλάδο αφού τα €80 εκατ. που θα δαπανηθούν συνολικά το 2009 θα αποτελέσουν τονωτική «ένεση».

Παράλληλα, νιώθουμε μεγάλη ικανοποίηση όταν βλέπουμε να αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των δικαιούχων. Πέρυσι ήταν 620.000 (από 540.000, που ήταν το 2000), ενώ χάρη στον ελεγκτικό μηχανισμό που διαθέτουμε βελτιώνουμε συνεχώς τις προσφορές και τις παρεχόμενες υπηρεσίες». Το σημαντικότερο πρόγραμμα του Οργανισμού, το Πρόγραμμα Κοινωνικού Τουρισμού, θα διανείμει φέτος 750.000 δελτία, τα περισσότερα στη μακρά ιστορία του προγράμματος, στο οποίο έχουν ενταχθεί 2.050 τουριστικά καταλύματα όλων των κατηγοριών.

Θαλάσσια μπάνια «Ο δήμαρχος»

  • Τα τελευταία χρόνια πολλοί δήμοι σε όλη τη χώρα ναυλώνουν πούλμαν και οργανώνουν μπάνια για τους δημότες τους. Αγαπημένη συνήθεια των ηλικιωμένων, τα πούλμαν ξεκινάνε νωρίς το πρωί από ΚΑΠΗ, πλατείες ή το δημαρχείο και επιστρέφουν το μεσημεράκι ώστε να προλάβουν και οι νοικοκυρές να μαγειρέψουν. Παλιότερα τα μπάνια διοργανώνονταν από τα τουριστικά γραφεία. Ελάχιστα συνεχίζουν.
Το μέρος Νο 70 της έρευνας “Ο τρόπος που ζουν οι Έλληνες”. Των Θανάση Αντωνίου, Θώμης Μελίδου και Χαράλαμπου Νικόπουλου (reportage@pegasus.gr). Από τις “Εικόνες”, τεύχος Νο 381, εβδομαδιαίο περιοδικό, ένθετο στο ΕΘΝΟΣ της Κυριακής, 14 Ιουνίου 2009.